Plus PS

Bang voor de politie waren ze bij piratenzender Atlantis-Amsterdam niet

We speelden een kat-en-muisspel met de politie, zegt Ton Zevenhoven (55), oprichter van piratenzender Atlantis-Amsterdam. Nostalgie in aanloop naar Wereldradiodag.

Arjan van der Tang (links) en Ton Zevenhoven op de zolder van de Vondelkerk, waar de zender van Atlantis-Amsterdam stond. Beeld Renate Beense

'Het station dat je meer muziek geeft, de hele dag met je meeleeft.' Ongetwijfeld zal menige Amsterdammer de ­oude jingle van ­Atlantis-Amsterdam, opgericht in 1982, herkennen. De piratenzender was toonaangevend in de jaren tachtig en zond uit vanaf de toren van de Vondelkerk.

Het was destijds niet de enige bekende piraat in Amsterdam: ­Radio Decibel draaide eigentijds en Radio Unique iets behoudender - vergelijkbaar met de huidige Tros. ­

Atlantis koos juist voor de hits van gisteren; van de Eagles en Supertramp tot Doe Maar en Toontje ­Lager. Liever een onbekende oude favoriet dan een grijsgedraaide hit.

Atlantisoprichter Ton Zevenhoven - beter bekend onder zijn radiopseudoniem Rob van Zijl - lijkt ietwat verlegen, zijn stem licht stotterend. Maar schijn bedriegt, want ­zodra het over radiomaken gaat, praat de oud-zendpiraat vol vuur.

"Dat radioformat van Hilversum 3 en andere nationale zenders, daar was iedereen een beetje klaar mee. Al die verplichte programma's voor de kerk, de scouting en de bejaarden met hun muzikale fruitmand. Er bleef gewoon geen tijd meer over voor echte muziekradio. De piratenzenders sprongen in dat gat."

Illegaal
In eerste instantie waren dat vooral zeezenders, die uitzonden vanaf schepen voor de Nederlandse kust, zoals ­Radio Caroline, Radio Veronica en Radio Noordzee. Toen die zeezenders in 1974 verboden werden, kwamen de piraten grootscheeps aan land.

Ook daar waren piratenzenders illegaal, maar bang voor de politie waren ze bij Atlantis-Amsterdam niet. Dankzij een handig systeem met een straalverbindingsontvanger - die ervoor zorgde dat de zender en studio zich niet op dezelfde plek hoefden te bevinden - waren ze nagenoeg ongrijpbaar.

Ja, de zender, die werd regelmatig opgespoord en in ­beslag genomen, maar dan plaatsten Zevenhoven en zijn team gewoon weer een nieuwe. De studio zelf was gehuisvest op de Postjeskade in Oud-West, waardoor de dj's aardig uit handen van de ­Radio Controle Dienst (RCD) wisten te ­blijven.

Deal met krakers
"We sloten een deal met de krakers in de Vondelkerk," zegt Zevenhoven. "Voor 100 gulden per maand mochten wij in de toren onze zender plaatsen. Als de politie kwam deden de krakers of ze ons niet kenden."

"We hebben heel wat gelachen als onze technicus Ed Bakker bijna panisch riep dat de ­politie voor de deur stond. Die toren had eikenhouten deuren van twintig centimeter dik, daar kwamen ze heus niet zomaar binnen. Bovendien, die kerk was een doolhof; we waren al lang en breed verdwenen tegen de tijd dat de politie binnen was."

"En eerlijk gezegd vond de politie het allemaal ook wel prima. Ze luisterden maar wat graag naar piratenzenders in de auto en kwamen alleen controleren als ze werden ­ingeschakeld door de RCD."

Het kat-en-muisspel met de instanties hoorde bij het vak. De RCD had zijn handen vol aan het oprollen van illegale zenders, die als paddenstoelen uit de grond schoten. Maar omdat overal op daken antennes en masten stonden, was het lastig te achterhalen welke illegaal waren. Een radiomast van 3 tot 8 meter was in het stadsbeeld ­immers geen uitzondering.

"We hadden een tijdje een mast op de Van Ostadestraat. De mensen van de RCD begonnen gepikeerd te raken dat ze ons alwéér moesten aanpakken. Ze werden steeds ­ruwer, dachten dat ze goed hadden gekeken en knipten een paar tuien van de mast door. Viel die mast bovenop de tramleiding en ­auto's. Het was een flinke schadepost, maar gelukkig hebben ze ons nooit gevonden."

In de jaren 1983 en '84 bleven de luistercijfers stijgen. Dat ging niet geheel vanzelf overigens. Op koopavond trokken de dj's naar de elektronicawinkels en stemden daar de ­radio's massaal af op 100.1 FM. "Je moet toch een beetje ­reclame voor jezelf maken," zegt Zevenhoven met een lach.

In 1983 was Frans Nienhuys' populaire programma Men vraagt en wij draaien! - oorspronkelijk uitgezonden door de Vara en Radio Veronica - zelfs enige tijd te horen bij ­Atlantis. De verzoeknummers werden toentertijd gewoon via de post aangevraagd.

De zender vond daar een veilig adres voor. "Via een stiefvader hadden we een anonieme postbus bij het ANP ­weten te bemachtigen. Eens in de paar weken kwamen we die legen, dan konden we weer even vooruit."

Dure grap
Na de gouden jaren met dj's als Frans Nienhuys, Gaston Starreveld en Rick van Velthuysen brak eind 1984 voor ­Zevenhoven een zware tijd aan. "Het bouwen van de masten en zenders kwam vaak op een of twee man aan. De rest vond het vooral leuk om op de radio te komen, maar zag het zware werk niet zitten."

"Het was een probleem waar veel piratenzenders destijds mee kampten. Ik was soms nachtenlang bezig met bouwen. Dan kwam ik om drie uur 's nachts thuis, kon ik nog even snel douchen en moest daarna weer door naar mijn werk."

De RCD viel steeds vaker binnen en het vervangen van zendapparatuur was een dure grap. Nadat de RCD de kostbare straalverbindingsontvanger van het topje van de Vondelkerk had weten te halen, besloot Zevenhoven de ontvanger niet meer zelf te bouwen.

"Van een collega-piraat in Poppel was de mast in beslag genomen door de Belgische RCD. We mochten de ontvanger hebben, op voorwaarde dat we hem zelf uit de mast zouden halen."

"Je moet je voorstellen dat die mast in de achtertuin van de douane stond en overal waakhonden liepen. 's Nachts langsgaan zou veel te verdacht zijn. Toen ben ik op klaarlichte dag in de honderd meter hoge mast geklommen en heb onder de neus van de douane de ontvanger eruitgehaald."

Het waren niet alleen de materiaalkosten en het nachtwerk die moeilijkheden veroorzaakten, ook de teruglopende advertentie-inkomsten waren een probleem. Door nieuwe wetgeving werden piratenzenders gelijkgesteld met criminele organisaties en trokken sponsoren zich ­terug. Uiteindelijk hing Zevenhoven in 1985 zijn platencollectie aan de zendmast en ging Radio Atlantis ter ziele.

Rivaliteit
Maar Zevenhoven, in het dagelijks leven technisch ­beheerder van zorgpanden, kon het radiomaken niet loslaten. Het bleef jarenlang kriebelen. Toen Arjan van der Tang (51) - Atlantisfan van het eerste uur - zich meldde, werd het station in 2014 nieuw leven ingeblazen.

Ditmaal geen illegale praktijken in de ether, maar keurig via internet, met een ­Buma/Stemralicentie op zak. Een hobby die professioneel wordt aangepakt, want het duo ziet op internet toekomst voor de ­radio.

"Ik heb vroeger weleens wat geprobeerd te zenden, maar het kwam nooit verder dan de buren," zegt IT-consultant Van der Tang lachend. "Via het internet gaat het allemaal een stuk makkelijker en nu heb ik in het weekend mijn ­eigen programma. Iedereen luistert via zijn mobieltje, het zal niet lang meer duren voor de radiofrequenties er helemaal uit gaan."

Alleen, zo braafjes op internet, missen ze de spanning niet? Van der Tang: "Ach, we zitten niet meer in de jaren tachtig, met z'n gedoogcultuur. Tegenwoordig is het de kick om zoveel mogelijk (internationale) luisteraars te krijgen; meer dan de concurrentie, want die rivaliteit is er nog steeds."

Een beetje bedroefd voegt Zevenhoven daaraan toe: "Die boetes gaan tegenwoordig om tonnen. Ik kan niet mijn ­leven lang dokken voor een hobby."

Bericht over een inval bij de illegale zender, De Telegraaf, 1984. Beeld -

Comeback

Sinds 2014 is Radio Atlantis-Amster-dam te beluisteren via www.atlantis-amsterdam.nl. De zender draait voornamelijk non-stop muziek, maar heeft in het weekeinde en op woensdagavond ook programma's die worden gepresenteerd. Qua stijl is er weinig veranderd: de ruim 8000 nummers tellende database bestaat voornamelijk uit muziek uit de sixties en seventies, en een beetje eighties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden