Plus

Balanceer stroompieken met je auto

Elektrische auto's kunnen netbeheerder Tennet helpen om pieken en dalen in het stroomaanbod weg te masseren. Tennet heeft daar ook graag wat voor over - tot enkele honderden euro's per jaar.

Om de accu's van een elektrische auto dienst te laten doen als buffer, moet de wagen wel steeds met het net verbonden zijn. Beeld Getty

Het is de hartslag van het elektriciteitsnet, zegt Tennetdirecteur Mel Kroon: 50 hertz, dat moet de frequentie zijn van de wisselspanning op het door Tennet beheerde hoogspanningsnet in Nederland en grote delen van Duitsland.

Niet bijna vijftig, niet vijftig-en-een-beetje. Gewoon: vijftig. Daar zijn apparaten en computers op ingesteld, bij afwijkingen kunnen ze kuren krijgen.

Om de netfrequentie op peil te houden moet alle geproduceerde stroom direct worden afgenomen. Bij de geringste onbalans schiet de hartslag omhoog of omlaag. Voor Tennet is het zaak vraag en aanbod op het elektriciteitsnet precies in evenwicht te houden.

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Duurzame energie, denk aan wind- en zonne-energie, komt bij vlagen binnen. Draaien de windturbines net lekker, gaat de wind liggen.

Een zomerse dag en opeens schuift een wolk voor de zon. Tennet heeft nu al een hele kluif aan die wispelturigheid en in de toekomst wordt het alleen maar lastiger om het net in balans te brengen.

'Prosumenten'
In de traditionele situatie, met elektriciteitsnetten rond gas- of kolencentrales, was dat een overzichtelijk klusje. Vandaag de dag is het dat nog steeds wel. Tennet heeft contractueel met twintig tot dertig energiebedrijven te maken. Zij kunnen binnen een kwartier hun centrales terugschakelen als het net overbelast dreigt te raken. Tennet betaalt ze er een vergoeding voor.

In de toekomst komt de opwekking van energie in handen van miljoenen huishoudens, met zonnepanelen bijvoorbeeld. Deze 'prosumenten' nemen het ene moment energie af, even later leveren ze stroom. Kroon: "Er komt een tijd dat we onze balanshandhaving moeten doen met hulp van de 40 miljoen burgers die op ons net zijn aangesloten."

Vandaar de proef die Tennet sinds vorig jaar doet met de Amsterdamse duurzame-energieleverancier Vandebron en IBM. Inmiddels stellen ruim honderd Teslarijders de accu van hun auto beschikbaar om het stroomnet in balans te houden.

Via een app leggen ze per dag vast hoe vol ze hun accu willen hebben. Zeker als ze maar weinig denken te gaan rijden, kan de auto worden ingezet om tekorten en overschotten op het stroomnet weg te masseren.

Als er een tekort dreigt, kan de auto bijvoorbeeld stoppen of wachten met opladen. Op termijn kunnen de stekkerauto's mogelijk zelfs energie terugleveren aan het net.

Blockchaintechnologie
Met één voertuig schiet dat natuurlijk niet op, maar bij ruim honderd Teslarijders tegelijk begint het al ergens op te lijken. Gecoördineerd door slimme ict van Vandebron en geregistreerd door blockchaintechnologie vormen de auto's samen een virtuele elektriciteitscentrale.

Gezamenlijk zijn ze groot genoeg om Tennet hun diensten aan te bieden op de balanceringsmarkt. En dat kan de auto-eigenaar dus geld opleveren, naar schatting zo'n 250 euro per jaar.

Op het uitgestrekte hoogspanningsnet van Tennet hebben ook honderd auto's samen maar een kleine impact. "Peanuts natuurlijk," zegt Kroon. Daarom is het ook een proef. "Als we niet nu beginnen met honderd autootjes, dan lukt het over dertig jaar zeker niet."

"De potentie is enorm," zegt Matthijs Guichelaar van Vandebron. "In theorie kunnen we met 60.000 Tesla's 95 procent van de tijd de onbalans op het net oplossen. In de praktijk zal het totaal aantal deelnemers hoger moeten zijn.

De auto's zijn natuurlijk niet allemaal op hetzelfde moment aangesloten of leeg. Als je bedenkt dat Nederland nu acht miljoen auto's telt, dan denk ik zeker dat het een haalbare kaart is voor de toekomst."

Vandebron denkt ook aan de warmtepomp, eveneens een grootgebruiker van elektriciteit en in veel woningen hét alternatief voor de cv-ketel in een toekomst zonder aardgas.

Ook met miljoenen warmtepompen die even eerder of later aanspringen kunnen tekorten en overschotten op het elektriciteitsnet worden weggewerkt, denkt Guichelaar. "En warmtepompen zijn altijd aangesloten."

Flexibiliteit als betaalmiddel
Vandebron ziet ruimte om het aandeel duurzame energie op het elektriciteitsnet op deze manier verder te laten groeien. Fossiele elektriciteitscentrales hebben de naam dat ze snel kunnen bijspringen als Tennet dat nodig vindt. Vandebron wil aantonen dat ook de CO2-vrije energiehuishouding van de toekomst deze flexibiliteit kan bieden.

Tijdens de proef zijn ongemakken uitgebleven: nog geen automobilisten die met een lege batterij stonden toen ze onverwacht toch de weg op moesten. "Ik sta er nooit bij stil, eigenlijk," zegt deelnemer Rolie Tromp uit Heerenveen.

Zijn auto is steeds minstens de helft volgeladen, altijd nog genoeg om 150 kilometer te rijden. Toch luistert het nauw, legt Guichelaar uit. Juist de flexibiliteit die autobezitters Tennet bieden is geld waard. "Als je in het profiel vastlegt dat de auto meteen voor negentig procent vol moet laden, tja, dan verdien je ook niks."

Voor Tennet is de virtuele buffer van elektrische auto's maar een manier om in de toekomst de balans op het net te bewaken. Tennet denkt ook aan grootschalige opslag van elektriciteit in batterijen of zelfs aan omzetting van stroom in waterstof.

Er komen nieuwe verbindingen binnen het hoogspanningsnet, tot in Noorwegen, Denemarken en Zuid-Duitsland. Verschillende regio's delen daardoor straks hun 'momenten van overschot', zoals Kroon dat noemt. Immers, als het hard waait in Den Haag, waait het meestal minder in Hannover - en andersom.

Ook in Duitsland doet Tennet een proef met consumenten die hun elektriciteitsverbruik bijsturen op momenten met veel of weinig stroom op het net. In Duitsland speelt duurzame energie al een veel grotere rol, met alle pieken en dalen in het elektriciteitsaanbod die daarbij horen.

Hier komt het overschot bovendien vooral uit het noorden waar veel windenergie wordt opgewekt, terwijl juist de industrie in het zuiden veel energie verbruikt. Met de leverancier van thuisbatterijen Sonnen onderzoekt Tennet of huishoudens kunnen helpen om het net in balans te houden.

Dat zou een uitkomst zijn. In Duitsland kostte het Tennet vorig jaar namelijk meer dan een miljard euro om opstoppingen op het elektriciteitsnet te voorkomen.

Zwaarder stroomnet vermijden

Ook bij vijf laadpalen in Amsterdam worden elektrische auto's ingezet om het stroomnet in balans te brengen. Het gaat om een proef van onder meer laadpaalleverancier NewMotion en de lokale netbeheerder Alliander, om te beginnen met tien auto's.

Die kunnen zo nodig zelfs elektriciteit terugleveren aan het net, tegen een kleine vergoeding. De innovatieve laadpalen die voor deze proef zijn geplaatst in Nieuw-West zijn de eerste publieke laadpalen ter wereld die dat kunnen.

Alliander vraagt zich hardop af of de haarvaten van het elektriciteitsnet berekend zijn op meer opwekking van elektriciteit bij mensen thuis en meer verbruik door stekkerauto's en elektrische verwarming. Maar overal een zwaarder stroomnet aanleggen zou flink in de papieren lopen.

Vandaar de proef. Door gunstige momenten te kiezen voor het opladen van auto's kunnen de grootste pieken wellicht worden vermeden. "Dat voorkomt dat we investeringen moeten doen in het net die maar voor beperkte tijd nodig zijn," zegt Marisca Zweistra van Alliander.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden