Aswolk 'vliegend schuurpapier' voor vliegtuigen

Een vliegtuig stijgt donderdagochtend op in Dubai. Foto EPA Beeld
Een vliegtuig stijgt donderdagochtend op in Dubai. Foto EPA

SCHIPHOL - Vliegen door een aswolk is de schrik van iedere piloot. De cockpitramen worden dof en ondoorzichtig doordat de asdeeltjes er met grote snelheid en kracht tegenaan botsen, het effect van zandstraling. Piloten zijn dan aangewezen op hun instrumenten.

De motoren kunnen uitvallen doordat de propellers of turbinebladen zwaarder worden door aangesmolten asdeeltjes. Landt het vliegtuig uiteindelijk veilig, dan glimmen de zilveren vleugels als nieuw en lijkt de verf overal weggevreten, opgeschuurd door het fijne stof.

Verkeersvlieger Steven Verhagen, vicepresident van de Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers (VNV), heeft als gezagvoerder op een Boeing-737 van KLM vulkaanerupties altijd kunnen mijden. ''Al was ik een keer in de buurt van een sputterende Etna, maar dat leidde uiteindelijk niet tot problemen.''

Verhagen kent echter zijn klassiekers. Zoals het leerstuk van vlucht KL 867 op 15 december 1989, die op weg was van Amsterdam naar Tokio.

Boven Alaska komt de Boeing-747 in een aswolk terecht, uitgebraakt door Mount Redoubt. Binnen 59 seconden vallen de vier motoren uit. Gezagvoerder Karl van der Elst, een geoefend zweefvlieger, zet met 240 passagiers aan boord een duikvlucht in. Ondertussen probeert hij de motoren weer aan de praat te krijgen. Dat lukt gedeeltelijk; op drie van de vier motoren weet Van der Elst veilig in Anchorage te landen. Schade aan het vliegtuig: voor ruim 55 miljoen euro, doordat de motoren en de beplating moesten worden vervangen.

Volgens het Adviescentrum voor Vulkanische As (VAAC) in Toulouse zijn er sinds de jaren tachtig zo'n honderd vliegtuigen beschadigd door vulkanische deeltjes. Ceashes door aswolken zijn er tot op heden nooit gemeld.

De minuscule stukjes steen en glas smelten bij een temperatuur van 1100 graden en zetten zich vast op onderdelen in het hete gedeelte van motoren, waar het 1400 graden kan worden.

Vliegenier Verhagen: ''In zo'n geval worden de propellers of turbinebladen zwaarder en de motoren te heet, dus moet je je snelheid matigen. In de praktijk betekent dat een gecontroleerde daling naar een veilige uitwijkhaven.''

Zo'n aswolk is als vliegend schuurpapier, zegt de verkeersvlieger. ''Daarom is het gevaarlijk te gaan vliegen. Je moet opstijgen en landen en je weet nooit wanneer en op welke hoogte je door de aswolk heen moet.''

De noodprocedures zijn volgens Verhagen betrekkelijk eenvoudig. ''Ben je boven de oceaan en is er op dat moment een eruptie, dan zijn er maar twee mogelijkheden: of omvliegen op een veilige manier, óf terugkeren. Want een vliegtuig is altijd sneller dan de wind en de daarin meegevoerde as.''

Vliegtuigen in problemen

Sinds de jaren tachtig zijn zo'n honderd vliegtuigen beschadigd geraakt nadat zij door een aswolk vlogen. Hieronder enkele beroemde voorbeelden:

* Juni 1991: uitbarsting van de Pinatubo op de Filippijnen. Binnen drie dagen dreef de aswolk duizenden kilometers verder tot aan de oostkust van Afrika. Deze wolk beschadigde meer dan twintig vliegtuigen, waarvan de meeste zo'n duizend kilometer van de vulkaan vlogen.

* December 1989: een Boeing 747 van de KLM komt boven Alaska in een aswolk van Mount Redoubt. Piloten wilden uit de wolk klimmen, maar binnen enkele minuten vielen alle motoren uit. Het vliegtuig verloor snel hoogte, maar uiteindelijk kwamen de motoren weer op gang. De piloten zetten het toestel in Anchorage aan de grond.

* Juni 1982: een Boeing 747 van British Airways, onderweg van Londen naar Auckland in Nieuw-Zeeland, komt in een aswolk terecht boven Jakarta. Dit na een eruptie van de vulkaan Galunggan. Het zeer fijne as dringt door in de cabine en veroorzaakt uitval van de vier motoren. Eenmaal uit de wolk wisten de piloten drie motoren te starten en maken een noodlanding in Jakarta. Niemand raakte gewond. (GPD)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden