Plus

Asscher: 'Bij Van der Laan voelde je dat het echt was'

Eberhard van der Laan noemde hem 'jochie' of 'kereltje', voor Lodewijk Asscher was Van der Laan een oudere broer bij wie hij terechtkon voor wijze raad. Over een bijzondere vriendschap in de politiek.

Eberhard van der Laan en Lodewijk Asscher bij Asschers afscheid van de Amsterdamse politiek in 2012Beeld ANP

Lodewijk Asscher kreeg een bijzonder cadeau toen hij in maart van dit jaar in de ambtswoning van de burgemeester aan de Herengracht was.

De zieke Eberhard van der Laan gaf hem een schilderij van een van hun sociaal­democratische voorgangers, Floor Wibaut, de wethouder die tijdens het interbellum de bijnaam 'de machtige' vergaarde. Asscher raakte geëmotioneerd. "Nee, het was geen afscheidscadeau, maar Eberhard wilde het wel per se aan mij gegeven hebben voor hij overleed."

Niet eens zo lang daarvoor hadden ze nog gepraat over wat Van der Laan zou gaan doen als het 'poosje' dat hij nog burgemeester van Amsterdam wilde blijven, ten einde was.

"Hij was gepolst om Piet Hein Donner op te volgen bij de Raad van State. Dat leek hem wel wat en bij de Raad van State zagen ze Van der Laan ook wel zitten."

"Eberhard was voor mij een oudere broer of een oom bij wie je altijd terechtkon voor advies," zegt Asscher. In het politieke leven van de PvdA-leider was Van der Laan een constante factor: soms als vraagbaak op de achtergrond, dan weer als collega-bestuurder, maar vooral als vriend.

De eerste keer dat Asscher met Van der Laan te maken kreeg, was in 2001. In de Tijgerzaal in Artis werd de kandidatenlijst van de Amsterdamse PvdA vastgesteld en Van der Laan leidde de vergadering op zijn Van der Laans: ontspannen maar strak.

De 26-jarige Asscher zou als achtste de hoogste nieuwkomer op de lijst zijn, maar tijdens de vergadering ontstond reuring in de zaal. Op die plek zou een vrouw moeten staan, vonden sommige PvdA'ers.

"Ik was nog zo groen als gras en had alleen mijn vriendin meegenomen. Ik had dus geen enkele steun, maar Van der Laan, die de procedure goed kende, hamerde af en zorgde ervoor dat ik op de lijst terechtkwam."

Permanent beschikbaar
Drie jaar later was Asscher partijleider in Amsterdam en bestierde Van der Laan het advocatenkantoor Kennedy Van der Laan. Maar als er vanuit het stadhuis een beroep op hem werd gedaan, stond hij klaar.

"Hij was in staat om voor ogenschijnlijk onoplosbare problemen een oplossing te vinden. Bij ingewikkelde kwesties of als er ruzie was, belden we Eberhard." Toen Van der Laan in 2010 geïnstalleerd werd als burgemeester van Amsterdam, sprak Asscher hem toe: "Wat een luxe om u vanaf vandaag permanent tot onze beschikking te hebben."

De entree van Van der Laan in het college was voor velen op het stadhuis een pittige overgang na de periode Job Cohen. "Cohen kon heel goed luisteren, Van der Laan was gewend om uit te leggen hoe het zit, had een hekel aan politiek geneuzel en had weinig geduld. Ik kende hem al goed, maar voor zijn ambtenaren en voor andere wethouders was dat wennen. Hij kon flink intimiderend zijn."

Ook lastig voor Van der Laans omgeving: zijn spartaanse arbeidsethos, dat hij de mensen om zich heen, maar vooral zichzelf oplegde.

"Hij heeft zijn vrouw Femke zo vaak beloofd om minder hard te gaan werken. Ik denk niet dat zij het echt geloofde, en in het college geloofde ook niemand hem. Iedereen maakte zich altijd al zorgen over zijn gezondheid, maar het paste nu eenmaal niet bij hem om het rustig aan te doen."

Toen er vanuit Den Haag aan Asscher werd getrokken, vroeg hij Van der Laan om advies. "Eberhard had zijn tijd als minister verschrikkelijk gevonden, maar raadde mij toch aan om de overstap te maken. 'Jochie, doe het nou maar,' zei hij. Jochie of kereltje, zo noemde hij mij altijd."

In de leer gaan
De twee hielden een innige band, ook als vicepremier en minister van Sociale Zaken kon Asscher bij Van der Laan terecht als hij ergens mee zat.

"Bij het vormen van het sociaal akkoord ging ik bij hem in de leer. Werknemers en werkgevers stonden lijnrecht tegenover elkaar, er was veel wantrouwen. Eberhard leerde mij dat je partijen pas in beweging krijgt als de persoonlijke relatie goed is, als iedereen zich echt in de ander wil verdiepen."

Hoewel zijn directheid en rechtlijnigheid nog wel eens voor botheid werden versleten, was Van der Laan juist heel empathisch. "Bij Eberhard voelde je dat het echt was. Zijn betrokkenheid bij de stad en zijn liefde voor Amsterdammers waren echt."

Eberhard van der Laan (L) krijgt in 2010 de ambtsketting omgehangen door plaatsvervangend burgemeester Lodewijk Asscher (R).Beeld ANP

Zie ook

- Burgemeester Eberhard van der Laan werkte maandenlang door, ondanks zijn ziekte. Hij deelde uit, incasseerde. Hij was kwetsbaar en scherp: De laatste maanden van Van der Laan als burgemeester.

- Geliefd was hij altijd al, maar nadat Van der Laan meldde dat hij ziek was steeg zijn populariteit tot ongekende hoogte: De burgemeester die een volksheld werd.

- Een burgervader die geliefd was bij alle Amsterdammers, maar ook een harde bestuurder die werd gevreesd door zijn ambtenaren. Joviaal en charmant, maar soms ook bot en bloedchagrijnig. Een straatvechter met een hekel aan verliezen: Amsterdam is zijn geliefde, integere doordouwer kwijt.

Eberhard van der Laan, de bepalende momenten uit zijn leven

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden