Plus

Arno Coenen en Iris Roskam: 'Wij hoeven niet in zo'n suf museum te hangen'

Less is more? Echt niet, vinden Arno Coenen en Iris Roskam. More is more! Lang streden ze tegen het modernisme en de zogeheten goede smaak. Met succes: na de Markthal in Rotterdam decoreerden ze de Amsterdamse Beurspassage.

Rotterdams kunstenaarsduo Arno & IrisBeeld Martin Dijkstra

Ze wonen in een propvol dijkhuisje in Klaaswaal, een gehucht in de Hoeksche Waard. Zij groeide op in de omgeving, maar klinkt voor Amsterdamse oren zo Rotterdams als maar kan. 'Zo praat iedereen hier," zegt ze. "Je zit hier maar een kwartier van de stad."

Hij komt uit Overijssel en dat kun je nog steeds goed hoor'n. Praten doen ze allebei graag en veel. "Doe die laptop nou effe weg, Iris," zegt hij als het interview is begonnen. Zij, verbaasd: "Hoezo, ik kan toch wel twee dingen tegelijk?"

Hun drie kinderen zijn naar school. Hoe druk moet het wel niet zijn als die hier ook nog rondhuppelen? Evengoed werken Arno Coenen (44) en Iris Roskam (40) het liefst thuis.

Horn Of Plenty, het reusachtige kunstwerk dat het dak van de Markthal siert, ook wel bekend als het Rotterdamse antwoord op de Sixtijnse Kapel, ontwierpen ze gewoon aan de keukentafel. Daar ontstond ook Amsterdam Oersoep: hun aankleding van de nieuwe Amsterdamse Beurspassage. Voornaamste inspiratie daarbij: het water van de grachten.

Hoe noemen jullie jezelf, kunstenaars of ontwerpers?
Arno: "Wat maakt het uit? In het Engels hebben ze het mooi opgelost: of je nou muzikant bent of toneelspeler, je bent een artist. Een ontwerper is ook een kunstenaar natuurlijk, maar dat woord krijg ik mijn bek bijna niet uit."

Iris: "Het klinkt zo pretentieus. Zo van: ik ben kunstenaarrr en ik drrrink rrrode wijn."

A: "Ik zeg het liefst dat ik Künstler ben."

Klinkt dat niet extra pretentieus?
A: "Ik vind het vooral grappig klinken."

Jullie hebben wat met Duitsland, hè?
A: "Vanuit Amsterdam gezien, ben ik praktisch een Duitser: geboren en getogen in het oosten van het land. Ik heb ook een Duitse oma. Het heeft me altijd enorm gefascineerd. Het heeft toch iets exotisch."

I: "Ik heb pas exotisch bloed!"
A: "Ja, moet je horen."
I: "Kroatische en Tsjechische roots."

A: "We delen de liefde voor Duitsland en Oost-Europa. We gaan ook altijd met vakantie naar Zuid-Duitsland, gecombineerd met Tsjechië of Kroatië."

En dan gaan jullie kamperen?
I: "Nee joh, hou op. Ferien am Bauernhof, dat is ons ding."
A: "Doen we al vijf jaar."

I: "Daar in het zuiden van Duitsland heb je van die héél grote boerderijen.
Vroeger woonde je daar met de hele familie. Maar tegenwoordig willen die nieuwe generaties wat anders, hè? Dus die boerderijen staan grotendeels leeg. En daarom verhuren ze er vakantieappartementen."

A: "Moet je dit nou wel vertellen? Het kom allemaal in de krant hoor."
I: "Eigenlijk moet ik mijn mond houden, ja. Het is onaangetast gebied. Je komt er geen Nederlander tegen. Maar zo'n appartement, hè? Gróót! En er zijn koeien en babypoesjes en zo." Fluisterend: "Zestig euro per nacht."

Beïnvloedt die liefde voor Duitsland jullie werk?
I: "Waar doe je inspiratie op? Dat is toch wel vaak op vakantie. Dus, ja, Duitsland beïnvloedt ons werk. En waar wij zitten in Duitsland: je hoeft maar een steen te gooien en je raakt een rococokerk. Het kleinste gehucht heeft een ding staan waarvan je denkt: waar hebben ze het van betaald? Zó mooi."

Jullie houden wel van overdaad.
I: "Hoho, daar gaan we weer. O-ver-daad. Het gebruik van dat woord impliceert...
A:"Dat er iets beters zou zijn. Dat het
eigenlijk niet mag wat wij doen."

Herstel: jullie houden wel van een rijke decoratie, hè?
A: "Dat klinkt beter. Waar wij een ontzettende hekel aan hebben, is de zogenaamde goede smaak. Alles wordt afgemeten aan het modernisme, zeker in Nederland. Less is more, weet je wel. Wij moeten daar dus niets van hebben. Wij zijn van: more is more. Dat modernisme is heel gereformeerd. Het begon hier met de beeldenstorm en die terreur duurt nog altijd voort."

I: "Een vloek is het!"
A: "Piet Mondriaan. De VPRO. De Rietveld Academie."
I, met een heel vies gezicht: "Eindhoven. Dutch design."

Ondanks die terreur van het modernisme gaat het jullie goed. De Markthal, de Beurspassage: het zijn enorme projecten.
A: "Het gaat goed, ja."
I: "Maar we zijn ook al twintig jaar aan het vechten, weet je. Wij zijn kei-eigenwijs. Hoe banaal en verschrikkelijk het ook klinkt: we zijn altijd bij onszelf gebleven."

Hebben jullie geprobeerd voet aan de grond te krijgen in de reguliere kunstwereld?
I: "Ik heb heel lang in galeries rondgehangen. Daar komen alleen bejaarden op af. Musea zijn er ook voor alleen een heel select gezelschap. Die wereld is zo incestueus. In een museum sta je gewoon te preachen voor het choir, weet je wel. Als je echt een point wil maken, moet je niet daar zijn. Ik was zo ziek van de kunstwereld dat ik een opleiding tot patissier ben gaan doen. Drie jaar gewerkt bij Parkheuvel. Heerlijk."

A: "Ach, autonome kunst... Eerst ga je naar de academie, dan kom je bij een goede galerie en als je héél erg mazzel hebt, kom je in een museum te hangen. Dat is het ideale pad. Maar ik vind het totaal oninteressant. Ik hoef helemaal niet in een galerie of museum te hangen. Dat de gemeente ons vraagt voor de Beurspassage, dát vind ik pas erkenning. Het is toch veel leuker om je werk in de openbare ruimte te tonen dan in zo'n suf museum?"

"Er is in de gewone kunstwereld ook geen droog brood te verdienen. Zeker niet nu de subsidies zijn weggevallen. Ze noemden mij vroeger trouwens wel de subsidiemagneet. Ik was er heel handig in dat geld naar mij toe te lullen. Gelukkig hebben wij op tijd de juiste keuze gemaakt voor werken in opdracht. Ken jij een kunstwerk dat groter is dan wat wij voor de Markthal maakten? Hebben we mooi wel gemaakt tijdens die bloody crisis."

Zijn jullie bij zo'n opdracht als de Beurspassage volledig vrij?
I: "Er waren wel wat richtlijnen natuurlijk. Maar verder: carte blanche."

A: "Wat je wel hebt, dat gaat altijd zo als je in opdracht werkt, is dat de mensen die er over gaan er ook zelf even overheen moeten pissen. In het oorspronkelijke ontwerp kwam een dansend skelet voor. Maar opdrachtgever Bouwinvest vond dat toch wat ongemakkelijk, omdat ze met geld van pensioenfondsen werken. Oké, begrijp ik. Dus dat pas ik aan. Maar als je goed naar het plafond kijkt, zou je ergens, ik zeg niet waar, misschien toch wel een echo van dat skelet kunnen zien."

Was het in Amsterdam anders werken dan in Rotterdam?
A: "Welnee. En van dat Amsterdam-Rotterdamgezeik heb ik nooit wat moeten hebben. Ik vind Rotterdam een geweldige stad, maar ik heb tien jaar ook naar mijn zin in Amsterdam gewoond. Maar de Markthal was wel huge natuurlijk. Het was buitencategorie, voor iedereen, ook voor de projectontwikkelaar en de architect. Wij hebben er echt naam mee gemaakt."

Ook in het buitenland?
I: "Ja. Maar dat wordt, door anderen, ook wel weer overdreven. Er werd gezegd dat we ook zoiets in Dubai zouden gaan maken. Er is gebeld uit Dubai, ja, maar door een malloot. Ik wil daar ook helemaal niet naar toe."

A: "Wat zouden wij daar te zoeken hebben? Mijn vrouw wordt daar als minderwaardig gezien. We hebben de Beurspassage samen met Hans van Bentem gemaakt en die is homo. Nou, die gooien ze in Dubai het liefst van een toren. De Beurspassage gaat als kunstwerk juist over tolerantie. Amsterdam is altijd een stad van grote vrijheid geweest. En de sfeer is nog altijd goed, ondanks alles."

"Overal waren afgelopen zomer aanslagen, maar in Amsterdam werd met groot succes de Canal Parade georganiseerd. In de passage is een punt waar je Amsterdams water kunt tappen: tolerance elixer."

"Net als in Lourdes kunnen mensen een fles vullen en dan meenemen naar weet ik waar ze vandaan komen. Naar een land waar het onmogelijk is dat homo's trouwen bijvoorbeeld. Het idee is dat de spirit van Amsterdam zich zo over de wereld verspreidt. Take some Mokum with you, staat bij dat tappunt."

Bier verspreiden ze al langer. Sinds 2007 hebben Arno en Iris hun biermerk Eurotrash, een pilsener die verkrijgbaar is in onder de meer de varianten Kaiser Kütlipp en - vernoemd naar een van het Amsterdamse uitgaansleven bekende travestiet - Kaiserin Snorella. Binnenkort wordt in Rotterdam het proeflokaal Eurotrash Unlimited geopend.

Arno laat de tafels zien die hij voor de zaak aan het maken is: wijnvaten met op het deksel de met een graveerpen aangebrachte beeltenissen van onder anderen Angela Merkel, dj Paul Elstak, kickbockser Ramon Dekker en zanger Rob Halford van Judas Priest (Arno is een groot liefhebber van hardrock, zijn vrouw houdt meer van country).

Om de vraag of ze in het proeflokaal af en toe zelf achter de bar zal staan, moet Iris hard lachen. "Neeeeeh. Echt niet!" Hij: "Wij zien die kroeg als een kunstwerk. Wie er binnengaat, stapt echt een show binnen." Iris weer: "En het mooie is dat bezoekers niet doorhebben dat ze kunst consumeren. Weet je hoeveel mensen beginnen te steigeren als ze alleen al het woord kunst hóren?"

Kunstenaar Peter Giele, hebbben jullie die gekend? Jullie doen me aan hem denken.
A: "Die van de Roxy en al dat vuur bij zijn begrafenis? Nooit ontmoet, wel veel overgehoord."
I: "Dat was ook zo'n obstinaat type, toch?"

A: "Ik denk dat we in spirit veel gemeen hebben met hem. Ik kan me echt zorgen maken over de jeugd van tegenwoordig. Zo eenvormig als die jonge gasten zijn. Ik ga niet meer naar Lowlands, maar als ik dat zo op tv zie: wat een getrut. Vroeger was Lowlands extreem, heftig en experimenteel. Nu staan daar van die mannen met baarden en knotjes de singer-songwriter uit te hangen. Dan denk ik: what the fuck happened?"

Hoe lang heb jij al een baard?
A: "Ik had hem al toen ik nog in Amsterdam woonde. De enige andere mannen met baarden die je toen zag, waren moslims en homo's, van die bears. Ik woonde een tijd naast een moskee. Kwam er zo'n gozer in djellaba en met ook zo'n lange baard naar buiten en stonden we zo'n beetje te lachen tegen e­lkaar: 'Goeiemorgen.'"

En nu heeft iedereen een baard.
"Vreselijk, ja. Ik zie alleen maar van die
jochies, kinders nog, met baarden en tattoos. Ik heb nooit het gevoel dat we bij elkaar horen. Als ik dat soort lui recht in de ogen kijk, draaien ze hun hoofd weg. Voor hen ben ik waarschijnlijk een verlopen ouwe gek. Ik heb vaak overwogen mijn baard af te scheren, maar ik wacht gewoon tot die hipsters weer wat anders hebben."

Wat vind jij van zijn baard, Iris?
I: "Lekker zacht wel. Ik ken hem ook niet anders."
Hoe lang zijn jullie een stel?
I: "Tien jaar. En vorig jaar zijn we getrouwd. Op Art Rotterdam zagen we elkaar voor het eerst."

En meteen klonk er vioolmuziek?
A: "Ja, serieus. Het bestaat: liefde op het eerste gezicht. We stond heel stom te grijnzen en verlegen te doen.­ Maar we hadden allebei verkering en ik ben een brave jongen, dus dat werd 'm effe niet. Pas drie jaar daarna, toen we allebei vrij waren, is het wat geworden."

"Vrienden hadden geregeld dat we elkaar ontmoetten op nota bene de Miljonair Fair in Amsterdam. Ik was blij verrast dat ze me wilde. Ik vind Iris dus echt héél mooi. Té mooi voor mij, dacht ik. Low self esteem."

Arno Coenen, Iris Roskam en collega Hans van Bentem in de BeurspassageBeeld Martin Dijkstra

Vond jij hem ook zo mooi, Iris?
I: "Nou, ik ben niet zo van de uiterlijkheden, maar..."
A: "Het was niet alleen je uiterlijk, hoor. Het was ook je bijdehandheid."
I: "Maar waar ik echt voor viel, waren zijn ogen. Ik kon die eerste keer alleen maar denken: aaaaaaah, wát een mooie ogen."
A: "Toen had ik ook nog niet zo'n verlopen kop."

Sinds wanneer werken jullie samen?
I: "Dat is ook zoiets: mensen hebben een ideaalbeeld van een kunstenaar als iemand die alles alleen doet. Zo'n loner als Van Gogh, weet je wel. Maar ik heb mijn beste dingen gemaakt in samenwerking met anderen."

"Terugkijkend kun je zeggen dat Iris en ik elkaar vanaf het begin hielpen. En die samenwerking werd steeds intensiever. Ik presenteerde dingen onder mijn naam, maar eigenlijk waren het Gesamtkunstwerke. Bij de Markthal, waarvan we al snel beseften dat die ons leven definitief zou veranderen, zijn we uit de kast gekomen als duo."

Is er een rolverdeling?
I: "Ik heb niet zo veel people skills. Naar vergaderingen met opdrachtgevers mag ik niet mee. Ik heb er het geduld en de tact niet voor."

A: "Ik maak de ruimtelijke presentaties, Iris kan weer goed illustraten. Maar waar het om gaat, is een goed plan. Het uitwerken is nooit een probleem, dat doen we met twee vingers in onze neus. Maar eerst dat plan, hè?"

"De Markthal en de Beurspassage hebben we daar buiten aan die tafel onder het afdak bedacht. Als de kinderen naar bed zijn, gaan we daar zitten blowen. En dan maar sparren, bam-bam-bam-bam, heen en weer. Negen van de tien keer gaat het geweldig, maar het leidt ook weleens tot knetterende ruzie."

Hoe maken jullie ruzie?
I: "Nou, dan gaat het er hard aan toe."
A: "Véél te hard."

Wie is het ergst?
I: "Hij!"
A: "Nee, zij! Ze is echt heel fel."
I: "Maar hij blijft maar doorgaan."
A: "Ik ben een pitbull die niet loslaat."
I: "Als het te erg wordt, pak ik de auto. 'Zoek het maar uit, ga het maar lekker in je eentje doen. Doeiiii'."

Wat vinden ze hier in het dorp van jullie? Jullie zullen nogal opvallen.
A: "Het valt mee, hoor. Je hebt hier de oorspronkelijke bewoners..."
I: "Dat zijn de refo's. Klaaswaal is hartstikke klein, maar er zijn wel drie
kerken."

A: "Maar je hebt hier ook heel andere types. Van die gasten met vetkuiven, die in Amerikaanse wagens rijden. Een bakker is er niet in het dorp, wel een tattooshop."

I: "Toen wij hier aan de dijk kwamen wonen, zaten ze wel te kijken: wat krijgen we nou? Sinds de Markthal kunnen ze het plaatsen, maar we blijven excentriekelingen."

A: "Dat zijn we zelfs voor onze vrienden. Ik hoorde laatst van vrienden dat ze ons de familie Chaos noemen. Daar keek ik wel van op; zij zijn doorgewinterde punkerds."

Arno Coenen
8 oktober 1972, Deventer

Iris Roskam
21 juni 1976, Delft

1994
Iris stopt na drie jaar met de Willem de Kooning Academie in Rotterdam

1997
Arno studeert af aan Academie Minerva in Groningen

2006
Relatie

2007
Oud-West, Thuis Best, eerste gezamenlijke kunstwerk, permanent te zien in de Schuttersgalerij van het Amsterdam Museum

2010-2014
Iris werkt als patissier in Parkheuvel

2014
Hoorn des overvloeds, Markthal, Rotterdam

2016
Amsterdam Oersoep, Beurspassage, Amsterdam

Arno Coenen en Iris Roskam zijn getrouwd en wonen in Klaaswaal.
Ze hebben drie kinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden