Plus

Arjan Vliegenthart: 'Mensen voelen zich vergeten - en dat zijn ze ook'

Arjan Vliegenthart (38) is een gereformeerde jongen in de politiek. De SP-wethouder vertaalt zijn calvinistische opvoeding in activistisch armoedebeleid. 'Ik wil een stem geven aan Amsterdammers die niet worden gehoord.'

Als het aan Arjan Vliegenthart ligt, is hij ook wethouder in het volgende college Beeld Marc Driessen

In de vroege ochtend fietst Arjan Vliegent­hart door zijn buurt in Nieuw-West. Hij wijst op de jarenvijftigwoningen, de bordjes over de verzetsstrijders naar wie de straten zijn vernoemd.

"De meesten zijn niet ouder geworden dan ik nu ben," zegt hij. "Dan kan ik wel wethouder van Amsterdam zijn, maar dat stelt dan niet zoveel voor."

Hij stopt bij het buurthuis in de Bernard Loderstraat, in een wijk met flats en etagewoningen, veelal sociale huur, waar hij met partijgenoten langs de deuren is gegaan om de onvrede in de buurt te inventariseren.

Sociale verandering
De lijst met klachten is lang, zegt hij in het buurthuis, waar een van de actieve bewoners koffie heeft gezet. Schimmel aan de muren, takjes die uit de luchtkokers steken, lekkages. Als bewoners erover klagen bij de woningcorporaties, worden ze met een kluitje in het riet gestuurd.

Nu hebben huurders zich verenigd, om samen een vuist te maken. "Dit is de manier waarop wij sociale verandering teweegbrengen," zegt Vliegenthart. "Dat kan niet vanuit de Stopera, daarvoor moeten we de straat op."

Een stem geven aan de mensen die anders niet gehoord worden, het is Vliegentharts grootste drijfveer. Ook deze mensen in Nieuw-West kunnen echt wel hun bek opentrekken, maar ze weten vaak niet waar ze aan moeten kloppen. De SP geeft ze een duwtje in de goede richting, zodat ze het zelf kunnen. Ouderwetse volksverheffing.

"Dit zijn buurten waar de PvdA het heeft laten liggen. Deze mensen kunnen op ons of op de PVV stemmen, maar vanwege onze acties weet ik zeker dat ze voor de SP kiezen."

Gereformeerde jongen
Arjan Vliegenthart is, zoals hij het zelf noemt, een gereformeerde jongen in de politiek. Na een carrière in de Eerste Kamer trad hij in 2014 aan als wethouder van Amsterdam in de coalitie van SP, VVD en D66. Hij valt op met een activistisch armoedebeleid, waarbij hij kwetsbare Amsterdammers wijst op hun rechten.

Vliegenthart combineert het wethouderschap met een druk gezinsleven: zijn vriendin en hij hebben twee dochters van 8 en 6 en een zoontje van 3.

Zijn vader was dominee in Zuidoost, waar het gezin Vliegenthart woonde. Op zondag ging hij eerst naar de kerk en daarna naar Ajax. Das war einmal. Inmiddels kijkt Vliegenthart op zondagavond Studio Sport met een dikke map vol beleidsstukken op schoot. En in de kerk komt hij veel minder dan hij zou willen.

Uit een CDA-nest
Vroeger, aan tafel, ging het vaak over politiek. Zijn vader Piet Vliegenthart was links, hoewel hij uit een ARP-nest - en later CDA-nest - kwam; zijn zus Marja van Bijsterveldt schopte het namens die partij tot minister van Onderwijs en is nu burgemeester van Delft.

Eén keer per jaar ging de hele familie een weekend naar Center Parcs. Dan discussieerden ze de hele avond over politiek, nooit werden ze het eens.

Piet Vliegenthart omschrijft zijn zoon als een 'lieve, actieve jongen die veel ballen in de lucht hield'. Hij was actief in de jeugdsociëteit van de kerk, hield van voetbal, en speelde op de middelbare school gitaar in een bandje. "Hij had belangstelling voor het geloof. Ik heb jarenlang theologische boeken gelezen met Arjan."

School ging hem gemakkelijk af. Vliegenthart zat een jaar op het Fons Vitae, maar toen het gezin naar Landsmeer verhuisde, stapte hij over naar het Waterlant College in Noord.

Grieks
Hij deed in tien vakken eindexamen aan het gymnasium, in plaats van in de gebruikelijke zeven. Toen de school aankondigde te stoppen met Grieks, in verband met de geringe belangstelling, kwam Arjan in actie.

"Hij eiste dat hij eindexamen Grieks mocht doen," zegt zijn vader. "Bij de directeur dwong hij af dat hij privéles kreeg."

De familie Vliegenthart was van de gereformeerde school die vindt dat mensen zich moeten inzetten voor de samenleving. "We voelen ons verantwoordelijk voor onze omgeving," zegt Arjan Vliegenthart.

"We vinden dat we vandaag moeten doen wat gedaan moet worden. Niet dat de wereld daarna perfect is, maar als we niets doen, is die nog slechter. Inderdaad: heel calvinistisch."

Veel te rechts
Zijn oma had haar kleinzoon het liefste naar het CDA zien gaan, maar dat was hem veel te rechts. Naastenliefde, naar elkaar omzien, het zijn christelijke waarden die net zo goed bij de SP passen, vindt Vliegenthart. De opkomst van Pim Fortuyn, eind jaren negentig, was bepalend voor de politieke voorkeur van Vliegenthart, die toen nog op GroenLinks stemde.

"Ik voelde mij aangesproken door de manier waarop Jan Marijnissen toen namens de SP oppositie voerde tegen Fortuyn. Niet door hem af te fakkelen, maar door de problemen met de integratie van minderheden te onderschrijven en daarbij te zoeken naar andere oplossingen. Niet door mensen tegen elkaar op te zetten, maar door te wijzen op het onrechtvaardige systeem."

Mensen helpen is voor Vliegenthart dagelijkse kost, zo viel de afgelopen weken te zien in Schuldig, een televisieserie over de schuldenproblematiek in Amsterdam-Noord, waarin Vliegent­hart veelvuldig voorkomt.

Strijd tegen armoede
"In de serie zie je mensen die pech hebben of iets doms hebben gedaan, en soms een combinatie van die twee. Maar hoe dan ook zitten ze in een positie waar ze niet meer uitkomen. Dan is het aan de overheid om ze bij te staan."

De SP-wethouder heeft miljoenen te besteden voor zijn strijd tegen armoede. Hij gelooft heilig in de aanpak waarbij de gemeente kwetsbare Amsterdammers bijstaat, in plaats van met prikkels en sancties te werken.

"Mijn intrinsieke motivatie is dat we menswaardig met mensen moeten omgaan," zegt hij stellig. "Maar het beleid is ook gestoeld op wetenschappelijk onderzoek. Het is efficiënter om mensen in staat te stellen hun problemen zelf op te lossen. Een vader die jonge kinderen leert fietsen, houdt hen in het begin ook vast. Uiteindelijk bespaart deze aanpak de gemeenschap geld: elke huisuitzetting kost 8000 euro, een plek in de crisisopvang 30.000 euro."

Bijbelteksten
Het is een pacifistische aanpak van armoede, zegt Henk Baars, voorzitter van de beweging Kerk en Vrede, waarvoor Vliegenthart lang actief was. "Als wethouder staat hij mensen bij in plaats van hen te straffen - dat herkennen wij."

Kerk en Vrede baseert zijn pacifisme op Bijbelse teksten, en ook Vliegenthart wil tijdens collegevergaderingen nog weleens een Bijbels verhaal aanhalen. Dan kijken zijn meeste collega's hem glazig aan, alleen burgemeester Eberhard van der Laan en wethouder Simone Kukenheim kunnen hem een beetje volgen.

Maar bovenal is Vliegenthart van de praktijk, ook al werkte hij negen jaar bij het wetenschappelijk bureau van de SP, waarvan vier jaar als directeur. "Ik ken mijn klassiekers, maar van Trotski kun je niet eten. Trotski helpt je niet met je lekkende dakgoot."

Mensen helpen, een duwtje in de rug geven. Vliegenthart haalt nog maar eens een Joodse wijsheid aan. "Wie een mens redt, redt de mensheid." Ligt er geen Moeder Theresacomplex op de loer? "Socialisten stellen zich voor grote opdrachten, maar ik zorg ervoor dat ik er ook vrolijk bij blijf. Opgewekt voort!"

Schulden
Het antwoord op het witte onbehagen, dat dit jaar zo prominent de kop op stak, ligt volgens Vliegenthart in het bieden van perspectief.

"Volgens PvdA-leider Lodewijk Asscher komt de woede in de oude volkswijken doordat mensen zich vergeten voelen. Maar ze voelen zich niet vergeten, ze zijn vergeten. We hebben een systeem gebouwd waarin mensen met schulden tussen wal en schip vallen. De strijd van een witte schoonmaker en een zwarte schoonmaker is dezelfde; namelijk het krijgen van een vast contract, een betaalbare woning en goede zorg."

Mensen die geen vaste grond onder hun voeten hebben, kunnen nu eenmaal minder veranderingen verdragen. Hoogoplopende discussies over asielzoekerscentra of Zwarte Piet hebben ook een sociaal-economische component, zegt Vliegenthart. De verliezers van de globalisering, die vinden dat hun wijk hun wijk niet meer is, zoeken hun toevlucht tot xenofobie. Het is aan de SP om ze weer zekerheid te bieden.

Kleine stapjes voorwaarts
Vliegenthart heeft de leukste baan die je je kunt indenken, zegt hij steeds opnieuw. Ook al is het 'mesjogge' hard werken en ziet hij zijn kinderen minder vaak dan hij zou willen. "Dat vind ik de zwaarste prijs."

Maar als hij 's ochtends vanuit Nieuw-West naar de Stopera fietst, dan rijdt hij langs al die huizen waarin de mensen wonen voor wie hij beleid maakt. Laatst sprak een buurman hem aan, die had hem op televisie gezien. "U helpt mensen met schulden, mooi man!" Vliegent­hart had geen groter compliment kunnen krijgen.

Zijn partij hoeft hem dan ook niet te bellen, mocht de SP het kabinet in gaan. Hij wil zijn periode als wethouder afmaken, en als het aan hem ligt, gaat hij daarna nog vier jaar door. "Wat heb je vandaag gedaan om Amsterdam socialer te maken?" zegt hij elke avond tegen zichzelf als hij in de spiegel kijkt. Kleine stapjes voorwaarts, elke dag weer.

Geen kabinet met VVD

SP-wethouder Arjan Vliegenthart denkt niet dat samenwerking tussen de SP en de VVD navolging krijgt op landelijk niveau. "Ik acht de kans op een fusie tussen Ajax en Feyenoord aannemelijker."

De verschillen tussen de SP en de VVD zijn op lokaal niveau veel kleiner dan in Den Haag. "De hoogte van belastingen, de invloed van Brussel, marktwerking in de zorg - daar denken VVD en SP fundamenteel anders over. De VVD is, samen met de PVV, de meest onwaarschijnlijke regeringspartner voor ons."

Vliegenthart noemt de Amsterdamse coalitie waarin zowel de SP als de VVD zitten een 'verstandshuwelijk'. "Het bevalt erg goed, maar in een volgend college zou de SP liever met partijen zitten die dichter bij ons staan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden