Plus

'Architectuur is te ver van de mensen afgeraakt'

Het is een van de succesvolste architectenbureaus van Nederland, Soeters Van Eldonk, in de Kerkstraat in Amsterdam. Desondanks maken de oprichters deze week bekend te stoppen en ieder voor zich verder te gaan, Soeters onder de naam Pleasant Places Happy People, Van Eldonk met Local Affairs.

Holland Park in Diemen-ZuidBeeld Artist¿s Impression Soeters Van Eldon

De reden? Sjoerd Soeters: "Eigenlijk waren we al eerder van plan uit elkaar te gaan, maar toen kwam de crisis ertussen en werd de opvolging doorgeschoven. Voor 2006 hadden we een bureau met 105 man, na de crisis zijn er nog 25 over."

"Grote projecten zoals Inverdan, het nieuwe centrum van Zaandam, en Oostpoort in ­Amsterdam-Oost liepen af. Omdat er niet veel bijkwam, leek het ons beter met nieuwe teams los van elkaar te gaan opereren. We waren al ­bijna concurrenten binnen ons eigen bureau. Juridisch en financieel waren we al gescheiden. We gaan als goede collega's uit elkaar."

Soeters los van Van Eldonk, Meyer los van Van Schooten (bekend van de ING-'klapschaats' aan de A10) en Felix Claus (Paleis van Justitie Amsterdam) zonder Kees Kaan (Hoge Raad Den Haag), er lijkt een scheidingsvirus te waren door de architectenwereld.

Na de crisis
Er is een verschil, zegt Jos van Eldonk. Soeters en hij hebben na de crisis het besluit genomen; de anderen al tijdens die zwarte periode in de bouw. Pleasant Places Happy People (PPHP), waarom deze bijna ironische naam voor Soeters' bureau?

"Die is niet ironisch bedoeld. Ik vind dat de iconische architectuur te ver van de mensen is afgeraakt. Een architect moet een omgeving scheppen waarin mensen zich gelukkig voelen, een kopje koffie kunnen drinken, een restaurantje om de hoek. Niet hoger bouwen dan vier lagen, zodat je contact houdt met de begane grond. De architectuur van de laatste jaren van star architects is over de samenleving heen gevlogen. Over de gebruikers is niet nagedacht."

Voor Soeters ligt de sleutel tot een geslaagde woonwijk in de tussenruimte, de plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. "Kijk naar de gemiddelde nieuwbouwwijk. Daar zie je nooit iemand op straat."

Java-eiland
Gevraagd naar de meest geslaagde projecten, noemt Soeters eerst het Java-eiland, daarna Sluseholmen, een soortgelijke buurt in Kopenhagen en vervolgens Holland Park in Diemen-Zuid dat over twee jaar klaar moet zijn.

"Wat we in Kopenhagen en Diemen deden en doen, is een perfectionering van het Java-­eiland. Eigenlijk zijn de woningen op het Java-eiland te klein voor gezinnen, maar omdat iedereen het daar zo prettig wonen vindt, blijft men. Daar hebben we van geleerd."

"Het geheim is een fijnmazige openbare ruimte waar de bewoners via binnenhoven en smallere straten hun woning bereiken, en waar ze elkaar kunnen ontmoeten. In Sluseholmen hebben we een kant van de blokken in het water gezet en de straat aan de zonkant gelegd."

"Interactie, daar gaat het om. Ik heb daarom ook hoge verwachtingen van Diemen-Zuid. Dat zal zeer verschillen van Zuidoost waar de openbare ruimte een space is, waarin men zich al gauw verloren voelt."

Voor Van Eldonk is de Marikenstraat in ­Nijmegen het bewijs dat je een binnenstad op chirurgische wijze kunt repareren - hij hield er het vervolg aan over, de herinrichting van het beroerdste plein van Nederland, Plein 1944. Soeters en Van Eldonk hebben zich op hetzelfde terrein bewogen, met stedenbouw en architectuur, met interieurs, openbare ruimte en particuliere woningen.

In hun portefeuille hebben ze uiteenlopende projecten als de nieuwe kleedkamers voor Ajax en de uitbreiding van de Amsterdam Arena (Soeters) en het stadskantoor van Gouda of bioscoopcomplex Lux in Nijmegen (Van Eldonk). Samen werkten ze aan de Resident in Den Haag (1990-2000), maar daarna was het ieder voor zich.

Aandacht voor context
Wat de twee architecten met elkaar gemeen hebben, is aandacht voor de context van architectuur, de menselijke maat en een bijna ongegeneerde liefde voor ambachtelijke, traditionele waarden in de bouwkunst. Soeters:

"We hebben dezelfde grondhouding, hoewel onze manier van werken soms verschilt." De Piramides aan de Jan van Galenstraat is in feite een uit de hand gelopen trapgevel - een hommage aan een Amsterdams symbool - terwijl Inverdan in Zaandam is geïnspireerd op het Zaanse houten huisje, maar dan wel XL.

Een stadscentrum vraagt immers om een andere maat en schaal dan een buitenwijk. Het bureau leek een formule te hebben gevonden voor de ideale (winkel)straat: zorg dat het publiek een rondje kan lopen, maak straten niet recht en lang. Soeters memoreert nog even het succes van het Zaanse centrum.

"Er zijn mensen die me in de arm knijpen, zo blij zijn ze met het resultaat. Het is niet te vergelijken met de desolate Gedempte Gracht van vroeger en ook niet met het winkelcentrum van onze grote vriend Rem Koolhaas in Almere."

Buikslotermeerplein
Duidelijk: Soeters en Van Eldonk tappen uit een ander architectonisch vaatje dan de Rotterdamse grootmeester. Zaandam is zo'n beetje af, het Buikslotermeerplein in Noord moet nog op de schop.

Van Eldonk kreeg de opdracht er een mall van te maken. Hoewel Soeters ermee kan leven, heeft hij zijn bedenkingen. "Malls zijn zo modegevoelig dat je ze na tien jaar weer moet vernieuwen."

Twee nieuwe architectenteams zijn dus aan het werk in Amsterdam en omgeving. Soeters in Diemen-Zuid, Van Eldonk in Halfweg, waar hij voor Sugar City silo's omtoverde in glanzende cilinders.

Het valt allemaal in het niet bij een van de meest begeerde klussen in Amsterdam: de herontwikkeling van de Bijlmerbajes, waarvoor het Rijksvastgoedbedrijf een tender heeft uitgeschreven; dit is hét vervolg op Java-eiland, Oostpoort en Holland Park. PPHP loopt zich warm. Soeters kan er zomaar Van Eldonk als concurrent treffen.

Hoewel? Van Eldonk: "We hebben een gentleman's agreement dat we elkaar bij dit soort projecten niet beconcurreren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden