Plus

Architecten prijswinnende Bijlmerflat: 'Wij wilden de flat nog geweldiger maken'

Kleiburg had moeten worden gesloopt, maar kreeg een laatste kans als klusflat. Het ontwerp won vrijdag de prestigieuze Mies van der Rohe architectuurprijs.

Kamiel Klaasse (links) en Xander Vermeulen Windsant zijn erin geslaagd Kleiburg nog geweldiger te maken Beeld Charlotte Odijk

De vrijdagmiddagborrel op het bureau van NL Architects is voor de gelegenheid aangekleed met champagne en taart. Kamiel Klaasse en Xander Vermeulen Windsant schenken samen de glazen vol.

Enkele uren is in Brussel bekend gemaakt dat hun ontwerp voor de renovatie van de flat Kleiburg in Amsterdam Zuidoost is bekroond met de Mies van der Rohe Award, de belangrijkste Europese architectuurprijs die eens in de twee jaar door een internationale vakjury wordt toegekend.

Niet te geloven
Het is de eerste keer dat een Nederlands project met deze prestigieuze prijs wordt beloond. "Bizar," zegt Vermeulen Windsant, voor wie de renovatie van Kleiburg zijn eerste klus was als zelfstandig gevestigd architect.

"Krankzinnig," zegt Klaasse, die in 2005 ook al deel uitmaakte van het team dat de aanmoedigingsprijs Mies van der Rohe kreeg voor het ontwerp voor een grand-café met een basketbalveld op het dak. "Niet te geloven," zegt hij. "Alsof je twee keer achter elkaar de lotto wint."

Beide architecten voegen daar onmiddellijk aan toe dat formeel niet zij, maar Kleiburg zelf de prijs heeft gewonnen. De klassieke honingraatflat uit 1971 werd in zijn nieuwe gedaante gekozen uit meer dan 350 inzendingen uit meer dan veertig landen.

Sociale ambities
De jury heeft vooral gelet op de architectuur in combinatie met de sociale ambities van het project. Vermeulen Windsant: "Het is een actueel probleem in Europa: wat doen we met de verouderde flats en woonblokken in achterstandsbuurten? Vaak wordt gekozen voor sloop. Kleiburg bewijst dat het ook anders kan."

Toch was sloop ook de keuze in het geval van Kleiburg, althans in 2010. Eigenaar Rochdale zag geen mogelijkheden meer om het uitgewoonde complex rendabel te maken, maar bleek wel bereid het complex voor een symbolisch bedrag over te dragen aan een partij die dat wel dacht te kunnen.

Dat werd na een prijsvraag voor het beste plan het consortium De Flat, dat de vijfhonderd woningen van Kleiburg als casco klusflat wilde verkopen. Vermeulen Windsant maakte een ontwerp voor de prijsvraag, na de overdracht van de flat voegde Klaasse zich bij hem.

Straten in de lucht
Ook vanwege de beperkte middelen keerden de architecten terug naar het oorspronkelijke ontwerp van collega Fop Ottenhof. Klaasse: "Ottenhof zag de flat als straten in de lucht. Die gedachte voerde hij radicaal door. In plaats van dat idee te slopen, plaatsten wij het op een voetstuk. Wij vonden de flat geweldig, en wilden hem nog geweldiger maken."

Dat gebeurde onder meer door het beton naar voren te halen. "Dat zat verstopt onder een dikke verflaag. Wij hebben aanvankelijk nog even gedacht aan een geheel witte flat zodat Kleiburg als een cruiseschip in het groen zou liggen, maar toen tijdens het zandstralen het beton tevoorschijn kwam, was dat echt een euforisch moment."

Verder werden de liften die in de jaren tachtig aan de buitenkant van de flat waren geplaatst, naar binnen gebracht. "Op een aantal punten hebben wij het oorspronkelijke ontwerp verbeterd," zegt Vermeulen Windsant. "Ottenhof had bij voorbeeld de bergingen op het maaiveld gemaakt, waardoor de flat weinig levendig was. Wij hebben die verticaal in de flat geplaatst, zodat de plint vrijkwam voor winkels en horeca."

Grote mislukking
Vanwege het eerbetoon aan het oorspronkelijk ontwerp straalt de Mies van der Rohe Award ook af op stedenbouwkundige Siegfried Nassuth en zijn team van ontwerpers. Architecten die na de teloorgang van de Bijlmer soms gebukt gingen onder hun aandeel in wat als een grote mislukking werd gezien maar nu, al dan niet postuum, een flinke klop op de schouder krijgen.

Klaasse: "Dat maakt de ontwikkeling van een stad zo fascinerend. De Bijlmer werd mede gebouwd voor de mensen die driehoog achter in De Pijp aan het verkommeren waren. Nu is dat een van de meest gewilde woongebieden in de stad. Wellicht gaat de Bijlmer dat ook meemaken. Het ensemble van flats en metrobaan in het groen is prachtig, maar die schoonheid is heel lang niet opgemerkt."

Lees ook: Internationale lof voor Bijlmerflat Kleiburg

'Ottenhof zag de flat als straten in de lucht. Die gedachte voerde hij radicaal door' Beeld Amaury Miller

Open huis

Alle vijf genomineerde kandidaten voor de Mies van der Rohe Award houden van 20 tot en met 28 mei open huis, met de bedoeling het verhaal achter het ontwerp aan een breed publiek te vertellen.

Ook Kleiburg zal in deze periode te bezoeken zijn. Er wordt nog gewerkt aan een programma voor het open huis. De prijs wordt op 26 mei uitgereikt in Barcelona.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden