Architect wil Berlages Stadionplein redden

Het Stadionplein is één grote zandvlakte. Bouwers staan klaar, maar criticus Fred Schoen, architect, wil toch vernieling van het 'meesterlijke onderdeel van Berlages Zuid' voorkomen.

Het Febo-huisje op het bouwterrein op het Stadionplein Beeld Rink Hof

Op 3 mei slaan de bouwers de eerste paal voor de nieuwbouw op het Stadionplein de grond in. Op 13 februari mogen omwonenden, zoals dat heet, inspreken. Dat betreft volgens Fred Schoen, die als architect kritische bewoners bijstaat, niet de bebouwing, maar alleen de fijnmazige invulling naar ontwerp van West 8 Urban Design: 'Hoeveel wipkippen kunnen we hier nog op kwijt?'

Waar niemand meer over praat, maar waar de discussie volgens Schoen eigenlijk over zou moeten gaan, is of de voorgenomen bebouwing van het Stadionplein, met twee grote, nieuwe gebouwen - een Noordblok met tachtig woningen en een Zuidblok met een hotel en een kookschool - gewenst is. Schoen: 'Een plein bebouw je niet. En nu is het leeg, op de twee Febohuisjes na. Iedereen kan nu zelf zien wat de ruimte doet.'

Schoen en Coen Tasman en Marinus Oostenbrink van de Buurtgroep Stadionplein leggen zich er niet bij neer. Ze vergelijken het met de strijd om de onderdoorgang van het Rijksmuseum en zullen opnieuw de buurt mobiliseren. Ze gaan naar de inspraakavonden en zullen betogen dat bebouwing uit den boze is. Er komen onder meer een petitie, een website en grote advertenties in dagbladen. 'Als ik het geld niet ervoor bij elkaar krijg, betaal ik het gewoon zelf,' zegt Schoen.

Redder
De grote strijd om het behoud van het Stadionplein begon in 1987. Het stadion, uit 1928, zou worden afgebroken en buurtbewoners vonden dat prachtig; Stadion Wég heette een actiegroep. Op die plek zouden woningen worden gebouwd en daar werd een prijsvraag voor uitgeschreven, die in 1991 werd gewonnen door architectenbureau Lafour en Wijk. Daarop doorkruiste de redder van het Olympisch Stadion, Piet Kranenburg, oud-medewerker van Amstel, later Heineken, dat plan. Hij wist geld bij elkaar te krijgen voor de redding en renovatie van het gebouw.

De woningbouw was van de baan. Daarop werd besloten een deel van het bouwprogramma van het stadion te verhuizen naar het plein. Maar daartegen kwam Schoen, destijds lid van de inmiddels opgeheven Amsterdamse Raad voor de Monumentenzorg, in het geweer. Daarna voegden Schoen en Marinus Oostenbrink zich als 'participerende architecten' bij de Buurtgroep Stadionplein van Tasman en consorten.

Meesterlijk
Schoen: 'De kracht van elk plein is dat het open is. Berlage heeft het Stadionplein zo getekend dat als je van Amstelveen komt en je de brug van de Stadiongracht over bent, je al diagonaal over het plein het verlengde van de weg aan de overkant kunt zien. Dan zie je de weg met die mooie platanenmiddenberm, die dan verder gaat. Dit is hét meesterlijke onderdeel van Berlages Plan Zuid.'

'Fysiek moet je met een knik om het plein, maar door de diagonale zichtlijn ben je even deel van de ruimte op het plein. Die zichtlijn gaat verloren als er gebouwd wordt.' Hij wijst erop dat Berlage op dezelfde wijze het Mercatorplein in West had ontworpen met een 'bajonetsluiting'.

Vervolgens zijn drie nieuwbouwplannen op het Stadionplein overwogen; van stedenbouwkundige Hans Ebbering (1999), van pleinbewoner VMX Architects (2005) en ten slotte dat van architect Floris Alkemade namens ontwikkelaar OMA (2007). In al die gevallen vonden Tasman en zijn medestanders het verkeerde plannen.

Een bijkomend bezwaar was dat het 'telescoopconcept' van de buurt, bedacht door Berlage, werd aangetast. Schoen: 'De buurt is zo gebouwd dat de smalle straten rond de Van Tuyll van Serooskerkenweg, de Van Tuyll-as, steeds wijder worden. Uiteindelijk kom je op dat Stadionplein, met het Olympisch Stadium als apotheose. Maar de twee nieuwe gebouwen die op het plein komen, doen de unieke opzet van dit ensemble teniet.'

Spijt
Waar Schoen spijt van heeft, is dat hij heeft meegedacht over compromissen. 'Wij zeiden: als je bouwt, bouw dan paviljoenachtig. Daarna moesten compromissen gesloten worden. We zeiden: draai de ontwerpen zo, dat ze geen zichtlijnen doorbreken. Ook dat gebeurde weer niet. Aangenomen moties in de deelraad die hierop aandrongen, zijn niet gevolgd.'

Schoen heeft nog grote plannen met de buurt: 'Er is wel gezegd dat Berlage bij het ontwerp werd geïnspireerd door het Place Stanislas in Nancy.' Dat plein is na verwaarlozing tot in de jaren tachtig aangepakt en staat op de Unescolijst van werelderfgoed. Dat laatste wil Schoen ook voor de Stadionbuurt bereiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden