Plus

Aquarius

'Flessenpost uit het verleden,' noemt Clara het krantenknipsel dat ze bewaart bij een langspeelplaat van John Lennon. Net als de plaat zelf, en al die andere lp's in de indrukwekkend eclectische collectie die de gepensioneerde muziekcriticus huisvest in haar warme en open appartement aan zee.

Clara (Sônia Braga) strijdt voor het behoud van appartementencomplex Aquarius

Dat appartement is onderdeel van het gebouw dat de film zijn titel geeft. In een uitgebreide proloog die speelt in de jaren tachtig schetst regisseur Kleber Mendonça Filho de voorgeschiedenis van dit gebouw, en de familie die er al tientallen jaren woont. Die familie heeft zich er verzameld om de 65ste verjaardag van alleenstaande tante Lucia te vieren.

Haar leven 'is genoeg voor een boek, een film en een lied', zingen haar brave neefjes en nichtjes. ­Intussen staart Lucia naar een houten ladekastje en denkt ze terug aan die keer dat ze daarop als twintiger uitbundig de liefde bedreef. Aan het eind van de avond bedankt nicht Clara haar familieleden voor hun steun in haar strijd met borstkanker de afgelopen maanden.

In het heden woont Clara, inmiddels even oud als Lucia destijds, zelf in het appartement. Dat ladekastje staat er nog, omringd door vele andere stukjes verleden. Clara is nu de enige bewoner van het gebouw Aquarius. Al haar buren verkochten hun appartementen aan een projectontwikkelaar, die nu steeds harder aandringt dat ook Clara het verleden achter zich laat. Zij houdt echter stand.

De escalerende strijd tussen de koppige Clara en de hyperkapitalistische nieuwe eigenaren, die steeds grovere methodes inzetten om haar weg te krijgen, stuurt de plot van Aquarius. Maar Filho volgt zijn hoofdpersonage op allerlei zijwegen, die deze complexe en genuanceerde ­karakterstudie een rijkdom geven die ver voorbijgaat aan die ogenschijnlijk simpele premisse.

Middenklasse-babyboomer
Via het seksleven van de aantrekkelijke 65-jarige, of de ongemakkelijke verhouding met haar werkster, die een lid van de familie wordt genoemd maar duidelijk niet gelijkwaardig is, toont de regisseur - net als in zijn debuut Neighbouring sounds uit 2012 - een scherp gevoel voor de sociale verhoudingen in zijn land Brazilië en thuisstad Recife.

Toen de film in 2016 uitkwam in Brazilië kreeg hij onverwacht een nog sterkere politieke actualiteit door het afzetten van toenmalig president Dilma Rousseff. Tijdens de wereldpremière op het filmfestival van Cannes in mei 2016 protesteerden cast en crew tegen wat zij zagen als een coup in hun thuisland. Een vergelijking tussen Clara en Rousseff lag voor de hand: Rousseff is ongeveer even oud als het personage, ook zij overleefde kanker, en - zoals Filho in interviews fijntjes benadrukte - ook zij werd opgejaagd, door een groep oudere blanke mannen die hun macht wilden vergroten.

Aquarius

Regie Kleber Mendonça Filho
Met Sônia Braga
Te zien in Cinecenter, Filmhallen, Eye, Rialto

De openlijke kritiek werd Filho niet in dank afgenomen, en Aquarius liep er een inzending voor de Oscars door mis. Maar de film zelf houdt zich verre van het pamflettisme dat de makers op de rode loper toonden. Filho staat weliswaar duidelijk aan Clara's kant, maar hij is niet blind voor haar gebreken. Haar standvastigheid in het behoud van haar appartement is bewonderenswaardig, maar komt evengoed voort uit het ingebakken gevoel van 'recht hebben op' dat deze geprivilegieerde middenklasse-babyboomer met de paplepel ingegoten kreeg.

Volle aandacht
Het maakt van Clara een personage om als acteur eens flink je tanden in te zetten, en dat doet de Braziliaanse steractrice Sônia Braga met verve. Zij is al sinds de vroege jaren zeventig een ster in eigen land (voor Nederlandse kijkers zal ze vooral bekend zijn uit bijrollen in de betere Amerikaanse tv-series), en Filho maakt gretig gebruik van die reputatie en statuur. In zeker zin is ook Braga zelf zo'n stukje flessenpost uit het verleden.

Waar de regisseur in zijn Neighbouring Sounds (ook een sociaal betrokken portret van de Braziliaanse middenklasse) meanderde langs de vele inwoners van een modern appartementencomplex, heeft Braga hier zijn volle aandacht. Ze is - op die proloog na - in vrijwel elk shot te zien. Als een magneet houdt ze continu de aandacht vast, van de eerste minuut tot aan het ambigu hoopgevende slotbeeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden