Plus

Andrew Moskos van Boom Chicago: 'Leedvermaak vinden jullie leuk'

De Amerikaan Andrew Moskos (48), medeoprichter van Boom Chicago, heeft een scherp oog voor onze eigenaardigheden. 'Leedvermaak vinden jullie leuk.'

Andrew Moskos, medeoprichter van Boom Chicago. Beeld Cindy Baar

Het idee voor comedyclub Boom Chicago ontstond tijdens een vakantie begin jaren negentig in een Amsterdamse coffeeshop. Weer thuis in Chicago schreven de Amerikaanse oprichters Andrew Moskos en Pep Rosenfeld in een brief aan de gemeente Amsterdam dat ze een comedyshow wilden beginnen in de stad; goed genoeg voor recensies in kwaliteitskranten, lollig genoeg voor publiek om graag terug te komen.

"De reactie was een geweldige introductie in old school Dutch attitude," zegt Moskos aan de keukentafel in zijn appartement in de Utrechtsedwarsstraat. Daar woont hij met zijn vrouw Saskia Maas (ook betrokken bij de bedrijfsvoering van Boom Chicago) en hun twee zonen. Zijn Nederlands is praktisch vloeiend, maar we spreken Engels want dan is hij grappiger, zegt hij.

"De gemeente schreef terug: 'Nederlanders willen geen show in het Engels. Toeristen willen helemaal geen show. U heeft subsidie nodig om theater te maken in dit land. Die krijgt u niet. Denk nog maar eens goed na voor u dit plan probeert uit te voeren.' Dat vonden wij iets te negatief."

Jullie doken erin op zijn Amerikaans: kansen in plaats van obstakels?
"Ja. Nederlanders zijn niet intrinsiek anti-Amerikaans, ze houden van nieuwe dingen, ze spreken geweldig Engels, veel internationale bedrijven hebben hier hun hoofdkwartier; so yeah, we thought we could make it work. Zonder subsidie. Dat is gelukt."

"In 1993 begonnen we in het achterhuis van een salsabar in de Korte Leidsedwarsstraat. Daar zette de groei in. Na de salsabar verhuisden we naar de plek waar nu de Sugar Factory zit. Daarna kwamen we met behulp van Heineken op een hoek van het Leidseplein terecht. Planet Hollywood aasde ook op dat pand. Wij zeiden tegen Heineken: 'Boom Chicago zal veel langer in Amsterdam blijven.' Dat is uitgekomen. Planet Hollywood opende tegenover Tuschinski, en ging weer dicht... Wij zijn er nog, inmiddels op de Rozengracht."

Was Boom Chicago vroeger Amerikaanser dan nu?"
For sure. Ofschoon het publiek altijd Nederlandser is geweest dan iedereen denkt. Twee derde van onze gasten zijn Nederlanders. In de zomermaanden twee derde toeristen."

Hoe is de inhoud van de show veranderd?
"Toen we begonnen in 1993 stonden we dichter bij de toeristen dan bij de bewoners. De show ging vooral over de lowbrow iconen van de stad: de Heineken tour, het red light district, legale softdrugs. Tegenwoordig zijn we locals die toevallig in een ander land zijn geboren, zoals zo veel mensen hier. Dat zie je terug in onze grappen. Onze voorstelling over de presidentsverkiezing bijvoorbeeld was bedoeld voor een Nederlands publiek. Het ging over de Verenigde Staten, maar bekeken vanuit een Amsterdams perspectief. Twintig jaar geleden was dat ons niet gelukt; toen waren we simpelweg nog niet ver genoeg binnen."

Slaag je er nog wel in een helikopteruitzicht te hebben op de Nederlandse samenleving, ook al ben je allang geen outsider meer?
"Ja, volgens mij wel. Ik heb mijn voeten nog steeds in twee werelden. Dat helpt om oog te houden voor merkwaardigheden. Heb je onze show gezien over de zeven deadly Dutch sins, een paar jaar geleden?"

Nee, noem er eens paar.
"Enge ziektes gebruiken als scheldwoorden. Niemand anders in de wereld doet dat. That's a nice, funny thing. Nederlands eten. Hoe kan het dat er nergens een typisch Nederlands restaurant te vinden is? En dan heb ik het niet over Johan en zijn patatje Joppie aan de Costa Brava, waar hij na zijn pensioen is gaan wonen met zijn frituurpan. Nee, een goed Nederlands restaurant, zoals een Koreaan of een Libanees. Andere piepkleine landjes hebben wel cuisines, you know. Leedvermaak, ook leuk om over te praten. The Dutch are really into that."Ik zag gisteren nog een vrouw vallen toen ze uit de tram stapte. Voordat iemand haar ging helpen, begonnen omstanders te lachen."See, isn't that funny? Dat is echt heel anders dan in andere landen. De Nederlandse verjaardagscultuur, ook heerlijk. Vooral het feliciteren. Dat is zo vreemd. Gefeliciteerd met wat? Met niet doodgaan in de afgelopen 365 dagen? In De Verenigde Staten zeggen we: happy birthday; het is een viering van de dag. Congratulations bewaren we voor als iemand iets heeft bereikt: gefeliciteerd met je promotie, met het winnen van de schoonheidswedstrijd in Idaho of met de Nobelprijs. Niet: gefeliciteerd omdat je niet bent platgereden door een auto."

"Het feliciteren van familieleden, nog grappiger. Gefeliciteerd, je zoon is een jaar ouder. Wow, well done. En zelfs de buurman wordt gefeliciteerd door gasten die na hem de verjaardagscirkel betreden. Gefeliciteerd met het gegeven dat je weer een jaar naast de jarige bent blijven wonen. You could have moved, but you didn't. Van harte!"

De verjaardagcultuur is grappig ja, maar oud-Nederlands. Wat is volgens jou hedendaags Nederlands?
"Jij, ik, alles en iedereen in deze stad. Ik geloof niet in de denkbeeldige tijd waarin dingen nog zo lekker Nederlands waren, in tegenstelling tot nu. De Chinees en de Thai zijn al tientallen jaren Nederlands, right? Koffie to go van een hogere kwaliteit in een station, daarvan zeggen we allang niet meer dat het Amerikaans is. Nee, het is ook Nederlands om een latte mee te nemen in de trein. Net als houtovenpizza's met fancy dingetjes erop. Google is Nederlands. Mobiele telefoons zijn Nederlands, ook al maakt Philips ze niet. Online iets bestellen is ultra-Dutch. Dat hebben jullie altijd gedaan. De Verenigde Oostindische Compagnie is Bol.com, it really is."

Voelde jij je exotisch toen je net was verhuisd?
"Ja. Het naar buiten gerichte DNA is er altijd geweest, denk ik - Nederlanders houden diepgeworteld van exotica. Het was vooral de taal die me exotisch deed voelen. Amsterdammers spraken ook toen goed Engels, maar je kwam het weinig tegen in de publieke ruimte. In het begin moest ik de sociale hygiënepapieren voor Boom in het Nederlands doen. Ze waren niet beschikbaar in een andere taal. Nu kan ik ze in het Arabisch doen als ik wil, en zeker in het Engels."

"Wat me de laatste jaren vooral opvalt, is dat de undergroundcultuur steeds meer verdwijnt: stuff that a couple of cool kids would be into and no one else knows about. Alles is boven de grond nu. Wat het ook is, het staat binnen vier weken in de Viva. Dat was echt anders toen ik hier net kwam wonen."

Wat verrast je nog?
"Verrast ben ik niet meer zo makkelijk. Maar ik blijf het bijvoorbeeld ontzettend leuk vinden dat je hier in een café op rekening kunt drinken zonder een creditcard te hoeven achterlaten, ook als de barman je niet kent. Ik loop naar binnen, zeg dat ik Andrew heet en dan mag ik mijn biertje drinken op de stoep. Fantastisch. Dat niveau van vertrouwen is de cuteness van Nederland."

"Wat ik teleurstellend vind, is dat Nederlanders het soms moeilijk vinden om de toekomst te zien van iets veelbelovends. Zoals de Noord/Zuidlijn. Hebben we niet nodig, stom, laat alleen de huizen maar verzakken. Ja, natuurlijk is het vervelend als dat je overkomt, maar het is toch vooral een vooruitgang die de stad verfrissing zal brengen. Vooral voor iedereen die klaagt over de drukte, en dat is iedereen."

"Mmm, als er toch eens een manier zou zijn om tienduizend mensen per uur van de straat af te krijgen... Die is er, de Noord/Zuidlijn! Godzijdank zijn we er tien jaar geleden aan begonnen, hij is bijna klaar. Onze kinderen zullen de stad niet zonder kennen. Dat is geweldig toch? In plaats van te zeuren zou ik zeggen: knijp je ogen samen en tuur vooruit."

Mis je je vaderland?
"Ik ga vaak genoeg terug om mijn shot te krijgen. Elke zomer verblijven we een maand in Los Angeles, waar mijn moeder woont. Altijd mooi weer, vlak bij het strand, vrienden die bezig zijn met spannende dingen, meer tijd voor pilates met uitzicht op palmbomen. En dan ga ik eind augustus weer met plezier terug naar mijn Amsterdamse leven."

Aankomende zomer helemaal misschien, met Donald Trump druk in de weer in zijn eerste honderd dagen als president.

"God, I am so not ready for that."

Zie je een lichtpunt?
"Niet echt. Misschien begint hij een gigantisch infrastructureel project. Dat zou goed zijn voor het land. Het zou ook kunnen dat hij de farmaceutische industrie aanpakt ten behoeve van de armere Amerikanen die op hem hebben gestemd, maar ik geloof eigenlijk niet dat hij voor hen door het vuur zal gaan. Hij geeft niets om ze."

Gaan jullie met Boom Chicago iets doen aan de Nederlandse verkiezingen?
"Ja, we gaan een Wilders goes Wild-show doen. Het liefst samen met Nederlandse cabaretiers. Helaas zijn er niet zoveel die politieke comedy maken. Het is ook echt een moeilijk vak hier. Het land is zo klein en daarom ook de prijs; prijs als in roem en geld."

"Jaren geleden had Boom Chicago een dagelijkse show op Comedy Central Nederland. We waren het beste bekeken. Geweldig, vonden wij, tot we beseften dat de grootste zijn op het tiende netwerk in een land met zestien miljoen inwoners niet genoeg is om die show te betalen. We zijn ermee gestopt. Op dit moment is alleen Arjen Lubach echt succesvol op het gebied van politieke satire. In Amerika zouden er tien Lubachs zijn, onder wie minstens één etnische minderheid en één vrouw. Een heleboel Nederlandse cabaretiers zijn goed zonder dat ze de kans krijgen te worden ontdekt. Dat is jammer. Maar hey, you guys are better than Norway."

Hij begint te lachen.

"Better than Norway. Helemaal geen onaardige naam voor een comedyshow in Nederland."

Andrew Moskos

Chicago, 10 september

19681986-1990 Northwestern University
1990-1993 ontwikkeling van educatieprojecten bij Chicago United, een organisatie gericht op stedelijk beleid
1993-2016 Boom Chicago
In 2010 hielp hij minister-president Rutte met het schrijven en de voorbereiding van diens speech voor het eerste Nederlandse correspondents' dinner

Moskos woont in Amsterdam. Hij is getrouwd en heeft twee zonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden