Plus

Anderhalf Jaar 'Mantelzorg' laat de aftakeling van dichtbij zien

Anne van de Pals maakte foto's van de zorg voor haar inmiddels 91-jarige vader. Mooie taferelen horen daarbij, maar ook het onverbiddelijke verval. 'Misschien vertellen de foto's hoeveel zorg het is.'

Vader Martien van der Heijden (voor) gaf commentaar bij deze foto van dochter Anne van de Pals: 'Ik wil nog niet doodgaan' Beeld Anne van de Pals
Vader Martien van der Heijden (voor) gaf commentaar bij deze foto van dochter Anne van de Pals: 'Ik wil nog niet doodgaan'Beeld Anne van de Pals

Een foto toont een naakte mannenrug met ouderdomsvlekken. Een andere foto laat dezelfde man zien, half kromgebogen tussen een verpleegster en zijn zoon.

Anne van de Pals (56) stelde de tentoonstelling Anderhalf Jaar 'Mantelzorg' samen met haar foto's van de meest intieme aspecten van de zorg voor vader Martien van der Heijden. Het zijn foto's van het alledaagse leven op een boerderij in Brabant, maar ook van dat wat volgens vader en dochter gewoon bij het leven hoort: de aftakeling.

Soms is vader naakt, soms in tranen. Soms ook zielsgelukkig na de eerste zelfstandige stappen. Hij toont zich kwetsbaar zonder schroom want, zo zegt hij: "Je moet je ook over de dingen heen zetten." De aftakeling bestaat uit herseninfarcten, verlamming, een verkeerd geheelde heup en hevige slaapapneu. Allemaal vastgelegd door Van de Pals en haar fotocamera.

"Ik heb het woord mantelzorg in de titel van mijn tentoonstelling tussen aanhalingstekens gezet," zegt Van de Pals. "Mantelzorgers worden geacht alles uit liefde te doen, maar 24 uur per dag zorgen, is erg veel. Dat begrijpen mensen soms niet, misschien kunnen ze het nu aan de foto's zien."

Rekensommetjes
Van de Pals woont al anderhalf jaar bij haar vader en broer Bert op de familieboerderij. "Het is kiezen tussen het verzorgingstehuis, hulp voor drie uur per dag, of hem zelf verzorgen," zegt ze. "Maar drie uur per dag zorg is veel te weinig voor hem." Omdat Van der Heijden naar eigen zeggen nog liever meteen sterft dan dat hij naar een verzorgingstehuis gaat, namen zijn kinderen hem na zijn eerste grote infarct mee naar huis.

"De dokters zeiden dat hij beter naar een verzorgingstehuis kon gaan, want daar was de zorg 'hoogwaardig' en dat konden wij, familie, hem nooit bieden," zegt Van de Pals. "Maar ik heb zelf in de zorg gewerkt, ik wist dat mijn vader in zijn thuissituatie het snelst zou genezen."
Ze nam de zorg op zich, samen met haar broer. Op de foto's is te zien hoe intensief dat is. Elke dag samen wandelen, zwemmen, rekensommetjes maken uit een boek.

Maar het betekent ook mee met ziekenhuisbezoeken, 's nachts opstaan omdat vader stopt met ademen. Soms moeten ze hem heel even alleen laten, maar dan raakt hij in de war en gaat hij aan de wandel. Bert: "Ik heb hem een keer gevraagd in bed te blijven liggen, en tien minuten later stond hij aan de kant van de weg. Toen de buurvrouw kwam vragen of dat wel mocht, zei hij: 'Ja hoor, dat mag ik'."

Hun moeder werd zestien jaar geleden ziek. Ook toen verhuisde Anne tijdelijk naar de boerderij, en ook van haar ziekteproces maakte ze foto's. Na haar moeders overlijden in de zomer van 2001 bleef ze het gezinsleven op de boerderij fotograferen. In de huidige tentoonstelling komen niet alleen de mensen, maar ook de dieren veelvuldig voor.

Honden
"Ik merkte dat mijn vader en Bert vanaf het moment van moeders overlijden geleidelijk aan anders omgingen met de huisdieren. De honden mochten na enige tijd 's avonds op bed komen liggen. Dat had nooit gemogen van mijn moeder."

Een worp jonge poesjes, twee honden die liggen te stoeien, een varken dat een ander varken bespringt: de dieren spelen een belangrijke rol in de genezing van Van der Heijden, en daarom ook in de fotoserie.

"Toen hij terugkwam uit het ziekenhuis was hij erg in de war. Maar toen hij zijn neus tegen de vacht van de hond hield, hielp het hem terug te keren in de werkelijkheid."

De foto's zijn uitgeprint en in plastic mapjes aan de galeriemuur gespijkerd. Zonder poespas, net als de beelden zelf. Anne heeft met potlood haar vaders commentaar op de muur bij de foto's geschreven. Samen hebben ze het werk voor de tentoonstelling doorgenomen. "Heel confronterend was dat soms, want af en toe kon hij zich van een gebeurtenis niets meer herinneren. Dat staat er dan ook gewoon bij."

Bij een foto van een overleden katje in een emmer staat: 'Dan ben ik er toch beter vanaf gekomen.' Soms is het commentaar ronduit expliciet, zoals bij een foto waarop hij staat te plassen: 'Een pissende man.'

De laatste foto van de tentoonstelling is er een van Van der Heijden, zittend in de keuken met zijn zoon in overall staand achter zich. Het onderschrift luidt: 'Ik wil nog niet doodgaan.'

Anderhalf Jaar 'Mantelzorg': WG Kunst, Marius van Bouwdijk Bastiaansestraat 28, t/m vrijdag 2 december.

Zelfportret Anne van de Pals Beeld Anne van de Pals
Zelfportret Anne van de PalsBeeld Anne van de Pals
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden