Plus

Analyse: Heeft de PvdA nog kans bij de verkiezingen?

De PvdA congresseert vandaag in Amersfoort. De sociaaldemocraten komen gehavend bij elkaar na ruim drie jaar regeren in tijden van crisis. Heeft de partij nog kans bij de Kamerverkiezingen op 15 maart 2017?

Beeld Chantal van Wessel

Zeventig jaar geleden was André Köbben (90) erbij. Hier, in een zaaltje van het befaamde hotel Krasnapolsky, werd in 1946 de PvdA opgericht.

PvdA-leider Diederik Samsom luistert belangstellend naar de kwetsbare, op zijn stok leunende sociaaldemocraat. "Daar stond Drees," zegt de emeritus hoogleraar, en priemt met zijn vinger in het verleden. "En dáár minister-president Schermerhorn."

Köbben heeft net gesproken met Samsom. "Ik heb weleens met hem te doen," zegt hij. "Wat hij allemaal niet op zijn dak krijgt! Waarom wordt hij niet gewoon bakker?"

Aan opgeven wil Samsom vooralsnog niet denken. Integendeel, de laatste weken roept hij bij herhaling dat hij bij de volgende verkiezingen opnieuw de kar wil trekken. Vriend en vijand verbazen zich over de metamorfose die de partijleider het afgelopen jaar heeft ondergaan: wég is de verbeten politicus die het iedereen nog één keer uitlegt. Hij oogt opmerkelijk ontspannen, is op dreef in debatten en legt een aangename dosis zelfrelativering aan de dag. Alsof hij gelouterd is door alle misère.

Historisch dieptepunt
Want dat was het: Samsom verloor de gemeenteraadsverkiezingen, de EU-verkiezingen en de provinciale verkiezingen. Onderweg strandde zijn huwelijk en verloor hij twee fractieleden.

Inmiddels staat de PvdA al langere tijd op een historisch dieptepunt in de peilingen. Intern maakt hij daar grappen over: "We krijgen elke week een 9 of een 10, welke partij doet ons dat na?"

Heel soms laat hij zich even gaan. Zoals donderdag, toen hij werd geconfronteerd met een PvdA-voorzitter uit Katwijk die PVV-leider Geert Wilders een hartaanval toewenste. Gestoord, vond Samsom. Of nog iets eerder deze week, toen hij de bundel Partij van de Arbeid zeventig jaar kreeg aangeboden. Samsom: "Ik dacht: hoe krijgen ze het voor elkaar? Zo veel successen geboekt in die zeven decennia. Maar wij krijgen het voor elkaar vierhonderd pagina's te mopperen."

Opvallend rustig
Maar dat zijn slechts oprispingen. In de partij is het opvallend rustig. Iets te rustig, menen sommige PvdA'ers. De partij gaat in de richting van een electorale afgrond, maar in de partijtop lijkt niemand zich echt zorgen te maken. Bart van Bruggen, voorzitter van de Jonge Socialisten: "Mensen vergelijken ons weleens met het orkest van de Titanic dat bleef doorspelen. We zijn nu op een punt beland waarop het misschien niet snel meer beter wordt. Maar we moeten elkaar ook niet de put in praten."

Senator Ruud Vreeman is blij te zien dat zijn partij niet meer met de ziel onder de arm loopt. "Na de reeks verkiezingsnederlagen leken we een beetje op Feyenoord, we waren teneergeslagen." Die gemoedstoestand steekt nu eenmaal vaak de kop op bij een partij die van nature geneigd is het glas als halfleeg te zien, signaleert de waarnemend burgemeester van Groningen. "We moeten een beetje vechtlust tonen."

Samsom doet dat. Vreeman: "Het kan zijn dat hij meer vrijheid voelt nu de bodem is bereikt. Hij liet veerkracht zien in 2012 en hij is wel ingenieur, hè. Zijn pragmatisme en oplossingsgerichtheid zijn geen slechte eigenschappen. Die stelt hij tegenover retoriek en populisme."

Vertwijfeling of het zou lukken
Samsom zelf werd onrustig van die eerste twee jaar, dat er niets van de grond kwam. "Ik heb lang in vertwijfeling verkeerd of het zou lukken." Nu is het zelfbewustzijn terug, stelt hij. "Kijk: de economie is uit de krimp en groeit harder dan elders in Europa. De inkomensverschillen zijn afgenomen, de armoede loopt terug, de werkloosheid neemt af." Maar hoe komt het dan dat hij het niet verkocht krijgt aan de kiezer? Samsom: "Politiek is geen verkooppraatje. Maar als ze me aan het einde niet willen, kan ik dat met opgeheven hoofd aanvaarden."

In de eerste drie jaar van dit kabinet ging veel niet goed, vinden veel sociaaldemocraten. De PvdA was onzichtbaar, hervormingen in de zorg en sociale zekerheid brachten grote onzekerheid, waarvoor de PvdA de rekening kreeg gepresenteerd. Maar Samsoms inner circle blijft hem ogenschijnlijk door dik en dun steunen.

"Ik heb nog nooit een partijleider meegemaakt die in zo'n korte tijd zo veel voor elkaar kreeg," zegt Mohammed Mohandis, lid van het PvdA-fractiebestuur. Hij is ervan overtuigd dat de PvdA bij de volgende verkiezingen een verhaal te vertellen heeft dat aanslaat. De PvdA heeft moed getoond, meent hij, om met hervormingen het land toekomstbestendiger te maken. "Deze tijd vraagt om een linkse partij die niet alleen zegt hoe het moet, maar het ook doet."

Wat lucht
Op de stijl waarop de hervormingen tot stand kwamen, valt veel aan te merken. De fractierijen moesten gesloten blijven. De coalitiedwang is als zwaar ervaren.

Pas nu het regeerakkoord is uitgevoerd, komt er wat lucht. "We verkochten compromissen met de VVD alsof het onze eigen standpunten waren," zegt JS-voorzitter Bart van Bruggen. "We hebben de strijd met de VVD onvoldoende laten zien," erkent PvdA-Kamerlid Jeroen Recourt.

Inmiddels reikt oud-PvdA-politicus Joop van den Berg in de door Samsom versmade feestbundel een oplossing aan: breken met het kabinet. Dat is geen oplossing, vindt Samsom. "Als je het vertrouwen in de politiek echt een deuk wilt geven, moet je dát doen. We kijken met de vluchtelingen tegen de grootste crisis aan sinds de Tweede Wereldoorlog. Me dunkt dat we iets beters te doen hebben."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden