Plus

Analyse enquêterapport: Niemand had interesse in de uitvoering

Valt de schade mee of tegen voor Lodewijk Asscher? En was de raadsenquête over de gemeentelijke financiën nu wel of niet nuttig?

Asscher valt veel te verwijten, aldus het eindrapport. Beeld anp

Hoe groot wordt de schade voor Asscher? Die vraag hing boven de markt sinds de Amsterdamse gemeenteraad eind 2014 besloot het zwaarste controlemiddel uit de kast te halen, een enquête waarbij betrokkenen onder ede worden gehoord.

Het eindrapport bevat ontlastend materiaal voor de huidige minister van Sociale Zaken, die van 2006 tot 2012 Amsterdams PvdA-leider en wethouder Financiën was. Hij onderkende al snel dat het stadsbestuur te weinig grip op de versplinterde gemeentelijke financiën had en ondernam verschillende pogingen dat te veranderen. Bovendien kwam Amsterdam relatief goed door de economische crisis.

De enquêtecommissie legt daarnaast een groot deel van de verantwoordelijkheid voor de problemen bij de hoogste ambtenaar in die tijd, gemeentesecretaris Henk de Jong.

Hij gaf onvoldoende sturing aan de directeuren van verschillende gemeentelijke diensten, bij wie ook het besef van de ernst van de zaak ontbrak. Ook stuurde De Jong te weinig op 'concerncontrol': het beheersen van de financiële risico's.

Kritiek moment
Daar eindigt het goede nieuws voor Asscher. Want hij had onvoldoende oog voor de gebrekkige uitvoering van zijn plannetjes om de financiën te stroomlijnen. Toen ze stuk voor stuk vastliepen, liet hij dat gebeuren. Zijn collega-bestuurders doordrong hij onvoldoende van de noodzaak om in actie te komen.

Ook krijgt Asscher het verwijt niet op de hoogte te zijn geweest van forse problemen bij de onder hem vallende Dienst Belastingen. De commissie rekent Asscher nog het meest aan dat hij eind 2008 geen alarm sloeg toen op initiatief van 'zijn' PvdA-fractie het budget werd weggehaald bij het 'Servicehuis Financiën', dat juist was opgezet om meer grip op de zaak te krijgen. De commissie beschouwt dit als een 'kritiek moment', waarbij ook de raad wordt verweten zijn controlerende taak niet goed uit te voeren.

Aanbevelingen uit het rapport
- Geef de wethouder van Financiën een ‘zorgplicht’ voor de gehele financiële functie. Daarmee is hij voor de gemeenteraad beter aanspreekbaar.
- Zolang de financiële zaken niet op orde zijn, moet Financien het zwaartepunt zijn van het takenpakket van de wethouder Financiën.
- Kopieer de ‘methode-Duisenberg’, vernoemd naar VVD-Kamerlid Pieter Duisenberg. Per deelterrein moeten twee raadsleden worden aangewezen die de bespreking van de begroting en jaarrekening voorbereiden.
- Introduceer een ‘dashboard’ waarop iedereen kan zien hoe de financiële bedrijfsvoering ervoor staat.
- Controleer bij alle lopende projecten op het gebied van verbetering van het financiële apparaat of de uitgangspunten wel goed zijn.
- Verduidelijk de verantwoordelijkheden.

Beeld anp

Grip verstevigen
De gang van zaken past volgens het eindrapport bij de Amsterdamse cultuur, waarin politici zeer geïnteresseerd zijn in het opstarten van nieuwe projectjes en veel minder in de uitvoering. Dat is een verwijt dat Asscher al eerder trof als wethouder.

De commissie becijfert dat de gemeente enkele tientallen miljoenen euro's per jaar beter kan inzetten als de grip op de financiën wordt verstevigd en basistaken als overboekingen en het verwerken van betalingen foutloos verlopen.

Mocht Asscher nog aspiraties hebben als PvdA-kroonprins, dan biedt het rapport zijn tegenstanders de nodige munitie. In die zin zijn de conclusies een tegenvaller voor de vicepremier.

Vraagtekens
Asscher reageerde vanochtend afstandelijk: "Het is goed dat de stad zijn bestuurlijke processen kan optimaliseren." Met andere woorden: dit gaat mij niet aan.

Tijdens en voorafgaand aan de openbare verhoren plaatsten oud-bestuurders en oud-­ambtenaren vraagtekens bij het nut van de enquête.

Volgens de critici is een groot deel van de problemen te wijten aan een stapeling van nieuwe taken voor de gemeente en interne reorganisaties.

De commissie gaat hierin slechts deels mee. Over een grootschalige reorganisatie wordt opgemerkt dat er onvoldoende oog is geweest voor de praktische consequenties voor het financiële reilen en zeilen van de gemeente.

Vrijblijvendheid
De commissie hamert veeleer op het doorbreken van een cultuur van vrijblijvendheid, waarin plannetjes een stille dood sterven en problemen blijven doorsudderen.

Voor zover hij het niet al had, heeft de huidige wethouder van Financiën, D66'er Udo Kock, een fors mandaat om het financiële apparaat op orde te krijgen. Anno 20016 zijn de problemen nog niet opgelost. De gemeente is nog steeds niet 'in control', stelt het rapport.

Over de urgentie om nu echt werk te maken van het op orde brengen van de financiën kan na de vijftien maanden die de enquête heeft geduurd geen twijfel meer bestaan. Dat is in elk geval al de opbrengst van de bijna twee miljoen euro kostende enquête.

Maandag 7 maart gaat het Stadsgesprek over het rapport van de enquêtecommissie.

De andere hoofdpersonen

Arjan van Gils → Gemeentesecretaris sinds 2012. Maakte te weinig gebruik van middelen om scherper te sturen op de financiën. Onderschatte gevolgen van gemeentelijke reorganisatie op het financiële apparaat.

Henk de Jong → Gemeentesecretaris 2007-2012. Gaf te weinig prioriteit aan aanpak van de problemen. Toonde onvoldoende initiatief en daadkracht om college van de ernst te doordringen. Greep alleen in bij incidenten.

Pieter Hilhorst → Wethouder Financiën 2012-2014. Vergewiste zich onvoldoende van problemen bij Dienst Belastingen. Medeverantwoordelijk voor gebrekkig functioneren Dienst Financiën.

Frits Huffnagel → Wethouder Financiën 2004-2005. Had te beperkte taak­opvatting. Voelde zich ten onrechte niet verantwoordelijk voor invoering van systeem dat meer grip op financiën moest geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden