Amsterdamse 'nepmonumenten' blijven rijksmonument

De gereconstrueerde of ingrijpend veranderde 'nepmonumenten' in Amsterdam kunnen niet van de lijst rijksmonumenten worden gehaald.

Alleen de geveltjes aan het Kattenburgerplein, overigens geen monument, herinneren nog aan de oude bebouwing van Kattenburg. Deze gereconstrueerde gevelwand is ontworpen door Theo Rouwhorst van het Amsterdamse Bureau Monumentenzorg en is geïnspireerd op de bebouwing die vroeger op Kattenburg stond. Het ontwerp kreeg kritiek van enkele historici, die de reconstructie als een falsificatie beschouwden.Beeld Floris Lok

Dit meldt de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE). Gisteren gaf Het Parool een overzicht van tientallen panden in de grachtengordel die volgens de regels van de rijksdienst helemaal geen monument meer zijn, maar toch op de lijst van rijksmonumenten staat. Het gaat dan bijvoorbeeld om fonkelnieuwe herbouwde panden.

'Het herzien van de lijst kost te veel tijd,' aldus woordvoerder Dolf Muller van de rijksdienst. 'Het gaat om zestigduizend rijksmonumenten, waarvan ruim achtduizend in Amsterdam. Een tweede reden om de lijst niet aan te passen is de vrees voor juridische procedures. Eigenaren van monumenten ontvangen subsidies, of, in dien het woonhuizen betreft, ze kunnen onderhoudskosten van de belasting aftrekken. Als de panden van de lijst af worden gehaald verdwijnt de subsidie en dan zullen eigenaren naar de rechter stappen.

Cultuur-historie
Een belangrijk criterium is authenticiteit. De rijksdienst hecht daar vandaag de dag echter minder zwaar aan. Het feit dat een 'nepmonument' werd nagebouwd, is volgens Muller geen reden het van de lijst af te voeren. 'Wij kijken ook naar de manier waarop de cultuur-historie van een gebouw in de ruimtelijke context staat,' zegt Muller. Een pand kan voor het stadsgezicht van belang zijn.

Amsterdam bevestigt dat geen sprake is van herziening van de lijst rijksmonumenten, maar onderstreept dat deze voortdurend wordt geactualiseerd. Dat gebeurt bij bestemmingsplanwijzigingen, bij bouwaanvragen na brand of na het instorten van monumenten en bij subsidieaanvragen.

In de afgelopen hebben Bureau Monumenten en Archeologie (BMA) in Amsterdam en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) van tien herbouwde panden vastgesteld dat die geen echte monumenten meer zijn. Eigenaren is voorgesteld ze van de monumentenlijst te halen. Maar die hebben dat met succes bestreden.

Nachtwacht
Vorig jaar weigerde minister Jet Bussenmaker molen Windlust in het Friese Buren op de lijst van monumenten te plaatsen. De molen was afgebrand en herbouwd, waardoor het volgens haar geen monument meer was. Bussenmaker zei ter illustratie dat het rijk ook geen replica van de Nachtwacht een echte Nachtwacht zal noemen, als het originele schilderij verloren gaat.

Karin Westerink van BMA, die spreekt namens de gemeente Amsterdam, relativeert dat principe. Ze zegt dat de waarde van erfgoed bepaald wordt door wat een generatie belangrijk vindt. Ze wijst er op het Post CS-gebouw dat een paar jaar geleden gesloopt werd. Er werd tegen geprotesteerd, maar toch kwam er een sloopvergunning. Ook Westerink meldt dat authenticiteit niet alleen het doorslaggevende argument meer is. Dat een monument wordt herbouwd en veranderd, verhindert geen plaatsing op de monumentenlijst.

Jeanine van Pinxteren (GroenLinks), van de bestuurscommissie van stadsdeel Centrum heeft geen moeite met de nepmonumenten. 'Herbouw hoeft niet slecht te zijn, mits het iets is dat daar heel goed gestaan zou kunnen hebben.'

Een van haar voorgangers, Guido Frankfurther (D66) denkt daar anders over. 'Ik sta achter herbouwde panden en gereconstrueerde gebouwen. Maar als een pand op de monumentenlijst staat, moet het echt zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden