Plus

Amsterdamse eenzaamheid: 'Ik ben teleurgesteld in het leven'

'Mensen zeggen dat ik op anderen moet afstappen, maar ik ga niet zitten bedelen.' Vier op de tien Amsterdammers voelen zich eenzaam. Het Parool sprak vorig jaar met Hans, Yvonne, Kevin en Marjan. Hoe gaat het nu met ze? 'Ik voel me niet meer als Rémi.'

Hans Walgering: 'Soms denk ik: laat maar zitten allemaal. Ik ben het leven zat' Beeld Marc Driessen

'Ze laat niets meer horen'

Hans Walgering (67) is al lange tijd eenzaam. Zijn situatie is na een jaar niet veranderd, eerder verslechterd. De eenzaamheid is erger dan ooit. Dat heeft een heel duidelijke reden.

"Ik heb twee mensen leren kennen. De ene verbreekt constant haar afspraken, ze heeft al tien keer ­afgezegd. Normaal gesproken zou je zo'n contact verbreken. Maar als ik dat doe, heb ik helemaal niets meer."

De andere, een jongere vriendin die hij vorig jaar leerde kennen, verbrak het contact helemaal. "Ik vertelde haar in het begin hoe eenzaam en alleen ik was. Zo ontstond er een band, maar ineens laat ze niets meer van zich horen. Ze is verhuisd naar een andere stad en daar een nieuw leven begonnen. Door die twee contacten ben ik eigenlijk eenzamer geworden. Ik heb ontdekt wat vriendschap betekent. Nu ik die weer kwijt ben, is de eenzaamheid nog meer voelbaar. Ik heb er een enorme tik van gekregen."

Voor hem ligt het boek Tussen Zeggen en Zwijgen van Gerben Heitink, emeritus hoogleraar praktische theologie. Bij het hoofdstuk over eenzaamheid heeft hij vele zinnen onderstreept, waaronder: 'Eenzamen hebben het gevoel dat ze levenslang hebben gekregen.' "Die zin raakt me. Het zegt precies wat ik voel."

Hij heeft verschillende keren een maatje gehad van de Regenbooggroep, een organisatie die zich toelegt op hulp aan mensen in (sociale) armoede.

Maar de maatjes zijn tijdelijk en afscheid nemen is erger dan gekoppeld worden, zegt hij. "Mensen zeggen dat ik meer op anderen moet afstappen, maar ik ga niet zitten bedelen."

Vorig jaar had hij allerlei plannen op papier gezet waarmee de maatschappij eenzaamheid kan bestrijden, variërend van het maken van telefoonlijsten tot organiseren van sociëteitachtige activiteiten, koffieclubs, borreluurtjes, biljartavonden, huisbezoeken en het in het leven roepen van vertrouwenspersonen. Er is weinig van terechtgekomen. "Ik ben teleurgesteld in het leven."

Het liefst heeft hij een vriend of vriendin met wie hij eet, ervaringen uitwisselt of ­zomaar even naar de markt gaat. Iemand met wie hij het leven kan delen. Iemand die een arm om hem heen slaat. "Het kan idealistisch zijn, maar ik mis al die dingen."

"Soms denk ik: laat maar zitten allemaal. Ik ben echt niet depressief, maar wel verdrietig en eenzaam. Als er een wet komt waardoor ik uit het leven kan stappen, wil ik me aanmelden. Heel soms denk ik nog: Hans, zet door. Maar ik ben het leven zat."

Hans Walgering: 'Ik ben echt niet depressief, maar wel verdrietig en eenzaam' Beeld Marc Driessen

'Moet ik zo naar buiten?'

De computer in haar huiskamer in Buitenveldert staat aan. Yvonne van den Hengel (64) speelt gemiddeld drie uur per dag Elvenar, een online game waarin je een stad bouwt.

"Je moet huizen, fabrieken en een cultuur­gebouw neerzetten. Ik woon er zelf ook. Als je genoeg huizen hebt, komen de mensen vanzelf. Utopia heb ik het genoemd."

In haar eigen leven komen maar weinig mensen langs. Yvonne werd eenzaam toen ze zestien jaar geleden door haar stofwisselingsziekte haar baan in de horeca kwijtraakte.

"Ik had vroeger veel kennissen. Die ontmoette ik op feestjes of in de kroeg. Maar die tijd is voorbij. Moet ik met deze kleren naar buiten? Met die afzakspijkerbroek, een winterjas waarin ik al vijftien jaar loop en op mijn gympen die van de buurvrouw zijn ­geweest en twee maten te groot zijn?"

Ze wijst naar haar mond waarin nog maar vijf tanden zitten. Geld om naar de tandarts te gaan heeft ze niet. "Ik wacht tot de laatste tanden eruit rotten en hoop dan een 'klik­gebit' te krijgen."

Yvonne van den Hengel: 'Mijn grootste verdriet was dat ik het contact met familie kwijtraakte' Beeld Marc Driessen

Jarenlang bracht ze haar dagen door op de bank, met het oplossen van kruiswoordpuzzeltjes in gratis kranten en het spelen van online games. Ze verslonsde in rap tempo en werd depressief. Via via kwam ze in contact met de Regenbooggroep, die haar een maatje bezorgde. Maar die ziet ze inmiddels niet meer. Het 'administratieve maatje' van het Leger des Heils komt nog wel langs.

Ze is weleens naar een buurthuis geweest op een bijeenkomst voor eenzame mensen. Het beviel haar niet. "Ik wil best praten over politiek, maar ze zaten er alleen maar te ­zeiken over geld dat ze niet hebben. Als je aan de bar zit, kun je weglopen. Neem wat te drinken van me, zeg je dan. Nee, naar die ­bijeenkomsten ga ik niet meer."

De wrok over haar situatie is groot. Ze weet niet hoe ze eruit moet komen. De ­armoede maakt het er niet veel beter op, ­integendeel zelfs."Mijn grootste verdriet was dat ik het contact met familie kwijtraakte," zegt ze.

Maar daarin is het laatste jaar verandering gekomen. Haar zoon en kleinzoon komen inmiddels een keer in de week op ­bezoek. Maar het maakt haar eenzaamheid er niet minder op.

"Natuurlijk is het fantastisch mijn zoon en kleinzoon te zien. Maar het is ook dubbel. Ik kan mijn kleinzoon geen dagje mee uit nemen of een cadeautje voor hem kopen. Ik heb niet eens tien euro om uit te geven. Dat maakt mijn situatie schrijnender."

Ernstig eenzaam

11 procent van de volwassen Amsterdammers is ernstig eenzaam, ongeveer 65.000 mensen. In 2008 was dat 9 procent en in 2000 4 procent. De eenzaamheid is het grootst in Zuidoost, Nieuw-West en Noord. De man-vrouw­verhouding is gelijk. Inwoners van 45 jaar en ouder, van niet-westerse afkomst, alleenwonenden en mensen met een lage opleiding en laag inkomen vormen de grootste risicogroepen.­

'Ik geniet van het leven'

Het prikbord van Kevin Nobel (24) met het dagschema dat eind vorig jaar nog zo scherp was ingedeeld - 7.00 uur opstaan, 7.10 uur douchen, daarna aankleden en ontbijten - is verdwenen. Het werkt niet, verklaart hij.

Op de grond in zijn kamer in een woonvoorziening van HVO-Querido ligt zijn kleding verspreid over de grond. Op de aanrecht staat afwas. Hij verontschuldigt zich.

Kevin, die autistisch is en weinig vrienden heeft, vertelde ruim een jaar geleden over zijn eenzaamheid die hem 'pijn in zijn buik en in zijn brein' bezorgde. Hij kreeg daarom een maatje van de Regenbooggroep.

Dat maatje, met wie hij een rondje om liep en naar capoeirales ging, ziet hij niet zo vaak meer. Toch is hij een stuk minder eenzaam. "Ik heb een meisje leren kennen. Zij woont hier ook. Niet mijn meisje, hoor," zegt hij snel.

Het 'meisje' Leroj is negentien en woont in hetzelfde gebouw.
Kevin is opgetogen: "Ik ben zo blij dat ik iemand heb. Ik ben de hele dag bij haar. Films kijken, praten, buiten lopen en soms samen koken. We klikken heel goed. Ik hoop dat het lang zo blijft."

Kevin Nobel: 'We klikken heel goed. Ik hoop dat het lang zo blijft' Beeld Marc Driessen

Hij heeft het druk met zijn lidmaatschap van de zorgraad, de cliëntenraad van zijn eigen pand en de centrale cliëntenraad. "Ik praat in vergaderingen mee, ook met de ­directeur," zegt hij. "De raden praten over belangrijke zaken, maar ik mag daar niets over zeggen." Hij pakt een kerstkaart van HVO-Querido waarop staat: 'Beste collega's.' "Alsof ik er werk," zegt hij.

Kevin heeft afgelopen zomer zijn mbo-­diploma niveau 3 (medewerker beheer ICT) gehaald. "Nu ben ik op zoek naar een baan, liefst fulltime, anders verveel ik me nog dood. Ik pak alles aan. Om hier maar thuis ­
te zitten is ook niks."

Ondanks zijn bezigheden en het contact met Leroj voelt hij zich best nog eenzaam. "Ik zit niet voor niks hier."

De computergames waar hij een jaar geleden zijn dagen mee vulde, speelt hij niet meer. Daar heeft hij genoeg van. "Ik kom nu meer buiten. Door al die dingen geniet ik meer van het leven. Het gaat vele malen beter. Ik voel me niet meer zoals toen, zo ­eenzaam. Het is meestal een golf. Maar ik hoop dat dit zo blijft. De toekomst zal het uitwijzen."

"Er is licht aan het einde van de tunnel. Je moet niet opgeven, maar je best doen. Soms moet je risico nemen en op een persoon afstappen. Voor je het weet, zit je daar dan elke dag."

'De stress is weg'

Het leven van Marjan (39) - een Amsterdamse meid, zoals ze zichzelf omschrijft - was ­behoorlijk miserabel. Anderhalf jaar zat ze opgesloten in haar woning in Nieuw-West. Haar inmiddels ex-man was agressief en wilde dat ze niet meer buiten kwam.

Toen ze een einde maakte aan de relatie ­achtervolgde, intimideerde en sloeg hij haar.

Ze kwam op een gegeven moment de deur niet meer uit, kampte met angst- en ­paniekgevoelens en vereenzaamde. Uiteindelijk riep ze hulp in. Via haar arts en jeugdzorg kwam ze in het maatjesproject van de Regenbooggroep terecht.

De rechtbank besloot dit jaar dat haar ­ex-man geen omgang en geen gezag krijgt over hun dochter. Sindsdien is haar leven drastisch veranderd. "De stress is grotendeels weg. Het stalken is gestopt en de eenzaamheid is daardoor ook weg. Ik voel me niet meer als Rémi, alleen op de wereld," zegt Marjan.

Met het maatje van de Regenbooggroep trekt ze nu geruime tijd op. Ze doen samen boodschappen, gaan naar de film of zitten te kletsen bij een kop koffie. Marjan bezoekt ­geregeld haar twee goede vriendinnen en is dit jaar klassenouder geworden op de school van haar dochter.

Marjan: 'Ik maak foto's zodat ­de andere ouders het ook kunnen meebeleven' Beeld Marc Driessen

Ze geniet ervan. "Als klassenouder mocht ik bij het kerstdiner zijn. Ik ga mee op ­­uitjes en ben ­betrokken bij school. Ik maak foto's zodat ­de andere ouders het ook kunnen meebeleven."

Ze ziet haar dochter groeien, met wie ze vroeger het huis niet uit durfde om bijvoorbeeld naar een speeltuin te gaan.

"Ze had een leerachterstand, maar gaat nu met sprongen vooruit. Ze kan tellen en heeft haar A-diploma zwemmen gehaald. Ze is vrolijk en ontspannen nu ze ziet dat ik geen stress meer heb. Ze is ook niet meer met het papaverhaal bezig."

In het nieuwe jaar wil Marjan beginnen met sporten en met haar dochter naar Euro Disney gaan. "Ik heb af en toe nog een terugval, maar dan geef ik mezelf een schop onder mijn reet. Ik mis wel een partner, maar sta niet te springen om te daten. Ik zie wel wat er op mijn pad komt."

Terugdenken aan het verleden wil ze niet meer. "Ik zat toen in een slechte horrorfilm en geniet nu van mijn vrijheid en het leven. Het is een wereld van verschil. Mijn leven is een dikke acht. Ik gooi het boek van mijn ­verleden dicht. In 2017 laat ik alles lekker achter me."

Oorzaken

Eenzaamheid kan bijvoorbeeld ontstaan door het verlies van een partner, slechte sociale vaardigheden, psychosociale omstandigheden, beperkingen en huiselijk geweld. Het risico op gezondheidsproblemen neemt toe: lichamelijke en psychische klachten. Een keer in de vier jaar wordt een brede gezondheidsmonitor gehouden onder duizenden Amsterdammers. De nieuwe cijfers komen volgend jaar beschikbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden