Plus

Amsterdam wordt laboratorium voor zelfsturende boten

Amsterdam wordt een openluchtlaboratorium voor zelfsturende boten. De Amerikaanse topuniversiteit MIT steekt twintig miljoen euro in het onderzoek.

In 2018 moet het eerste prototype van een zelfsturende vaartuig binnen het project Roboat in gebruik worden genomen Beeld MIT's Senseable City Lab

Carlo Ratti ziet het al helemaal voor zich: een concert van Justin Bieber op het IJ, vanaf een drijvend podium dat zich voor de gelegenheid opbouwt uit zelfsturende vaartuigen. De professor van het prestigieuze Amerikaanse Massachusetts Institute of Technology (MIT) wijst over het water vanaf het IJdock. "Het water geeft de stad een infrastructuur die zichzelf kan aanpassen."

Ratti kijkt naar de A'DAM Toren aan de overkant. Stel je voor, zegt hij, dat zich over het IJ als vanzelf een voetgangersbrug vormt zodra de club leegloopt. Zo'n grootschalige toepassingen van autonome boten zijn nog toekomstmuziek, en blijven dat wellicht. Maar dit is wat Ratti bedoelt met een flexibele, on demand infrastructuur. "Dat maakt het water zo interessant."

AMS Institute
Vandaar dat MIT in Amsterdam experimenten gaat doen onder de naam Roboat. Vanaf december fungeert het Amsterdamse water dankzij het AMS Institute voor stadsonderzoek ten minste vijf jaar als laboratorium voor zelfsturende boten. Al na één jaar hopen de onderzoekers de eerste vaartuigen in beweging te brengen.

De techniek achter Roboat lijkt op die van de zelfsturende auto, veelal ook ontwikkeld door experts van MIT. "Zelf adviseer ik de premier van Singapore, dat wil de eerste stad zijn die de zelfrijdende auto op grote schaal inzet," zegt Ratti. Maar Amsterdam is er niet voor gemaakt: te druk, te vol. "Hier zijn nu eenmaal niet zoveel auto's afgezet tegen het aantal mensen, zeker in het centrum niet. Maar het water is al honderden jaren het lymfestelsel van de stad."

Op het water, van de grachten tot het riool, geeft ICT heel nieuwe mogelijkheden. "We kunnen de grachten uitrusten met sensoren om de waterkwaliteit in kaart te brengen. Of de luchtkwaliteit meten en bijvoorbeeld fietswrakken opsporen," zegt Ratti. Het past naadloos in zijn toekomstbeeld van een stad die door slimme aaneengekoppelde ICT-systemen verkeer, energie, afval en water efficiënter kan verwerken, de senseable city.

Veiliger
Zo leidt hij voor MIT ook het onderzoeksproject Underworlds. Daarin worden afwijkingen in het aantal bacteriën en virussen in het rioolwater opgemerkt. "Daarmee kunnen we misschien een uitbraak van de griep vaststellen voordat het zover is." Ook dit soort onderzoek komt nu naar Amsterdam.

En dan is er nog het vooruitzicht dat de zelfsturende boten uiteindelijk worden ingezet voor het ophalen van afval, bezorgen van spullen of zelfs het vervoer van mensen. Vaartuigen hebben duidelijke voordelen ten opzichte van drones, zegt Ratti. "Die kunnen uit de lucht vallen."

Natuurlijk zijn er ook risico's verbonden aan zelfsturende boten. Denk alleen al aan de drukte op de grachten. Roboat zal de maximumsnelheid in acht nemen, maar al bij de eerste proeven krioelen de vaartuigen met vijf kilometer per uur tussen het scheepvaartverkeer door.

Nou zal het onderzoek zich verspreiden over het hele Amsterdamse water, niet meteen hartje stad. Maar de drukte schrikt Ratti niet af. Daar zijn de zelfsturende boten nou juist een oplossing voor. De computer maakt minder fouten dan menselijke bestuurders. "Het wordt juist veiliger. Als een zelfrijdende auto door het verkeer van Napels weet te komen, is die drukte op de grachten natuurlijk helemaal niets."

Beste universiteit ter wereld
Maar een auto staat meteen stil als hij remt. Met een boot is dat toch een ander verhaal. "Maar daarom is het ook zo geweldig dat we dit gaan onderzoeken. Ik geloof dat er een moment komt dat we dit kunnen, ook al is het nu nog niet zover."

MIT draagt twintig miljoen bij aan het Amsterdamse onderzoek, AMS doet er nog vijf miljoen bovenop. De Amerikaanse universiteit, deze maand weer uitgeroepen tot de beste van de wereld, is enthousiast over de mogelijkheden die Amsterdam biedt als onderzoeksterrein. "De medewerking van de stad is van doorslaggevende betekenis. Als je wilt experimenteren met ICT die een functie krijgt in de openbare ruimte moet je dat samen met de stad doen. Amsterdam is daar uniek in."
En dat terwijl voor MIT toch over de hele wereld deuren opengaan.

Levend laboratorium
"Bedenk je goed: zij kunnen dit overal doen," zegt onderzoeksdirecteur van AMS Arjan van Timmeren. Juist voor dit soort onderzoek is AMS opgezet, legt hij uit. Waternet, de beheerder van het riool- en oppervlaktewater, is ook aangesloten bij AMS. "Daardoor kan de stad een levend laboratorium zijn."

Dat maakt het voor MIT ook interessant, zegt Van Timmeren. "Dit is niet nóg weer een onderzoek naar de zelfrijdende auto." Maar AMS kijkt al verder vooruit: het onderzoek naar de zelfsturende vaartuigen kan op den duur ook uitdraaien op een start-up, van AMS-onderzoekers of andere betrokken ondernemers.

Het onderzoek is meteen relevant voor andere plekken in de wereld omdat zo veel andere wereldsteden gelegen zijn in rivierdelta's of aan de kust. Maar eerst heeft Amsterdam er zelf baat bij, zegt Van Timmeren. Denk aan de drukte. Dan komt zo'n zelfbouwende brug toch als geroepen? "Ik zie het op zo'n open water als het IJ niet gebeuren, maar in de grachten wel."

Oversteek op de gracht
Daar raken de zelfsturende boten ook weer aan onderzoek van AMS-onderzoeker Serge Hoogendoorn. Door kunstmatige intelligentie
kunnen computers regelmaat herkennen in het ritme van de stad, zegt Van Timmeren. "Voetgangersstromen bijvoorbeeld werken als een netwerk. Als je dat eenmaal kent, kun je het ook prognotiseren, beïnvloeden of een handje helpen." Vandaar het idee dat zelfsturende vaartuigen zich op gezette tijden organiseren en een oversteek vormen op de grachten.

De onderzoekers schieten in december meteen uit de startblokken, zo blijkt wel uit de onderzoeksopzet voor Roboat. Al na negen maanden willen ze de sensoren voor de vaartuigen uitgedacht hebben - of dat nou sonar is voor de navigatie, gps- of lasertechnologie voor de plaatsbepaling of video voor het vermijden van obstakels. In 2018 moet er een prototype zijn. "Na een jaar hebben we zeker iets drijven," zegt Ratti. Lachend: "Maar of je er dan ook op kunt springen, is nog wel even de vraag."

Wat is AMS Institute?

AMS Institute, het Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions, is in 2014 opgericht door het Amerikaanse MIT, TU Delft en Universiteit Wageningen, na een prijsvraag die de gemeente Amsterdam had uitgeschreven voor een derde universiteit. Delfste en Wageningse onderzoekers hebben inmiddels veertig projecten lopen in Amsterdam. Het afgelopen jaar zijn onderzoekers van de drie universiteiten bezig geweest met de voorbereidingen voor het Roboatprogramma. MIT steekt twintig miljoen euro in het onderzoek. AMS-Institute legt er nog eens vijf miljoen bovenop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden