Archeologische vondsten in metrostation Rokin.

Nieuws

Amsterdam vernietigt boeken oud-stadsarcheoloog na integriteitsonderzoek, medewerkers spreken van ‘terreurregime’

Archeologische vondsten in metrostation Rokin.Beeld ANP / Berlinda van Dam

Amsterdam gaat vierduizend boeken vernietigen van oud-stadsarcheoloog Jerzy Gawronski. Dit besloot de gemeente na een onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. Hoewel de uitkomsten van het onderzoek niet gedeeld worden, spreken medewerkers van een ‘terreurregime’.

David Hielkema en Marc Kruyswijk

Jerzy Gawronski was ruim vijftien jaar het hoofd van het Bureau Monumenten en Archeologie (BMA). Begin vorig jaar stelde de gemeente onderzoek in vanwege grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer door de oud-stadsarcheoloog. De uitkomsten van het onderzoek wil de gemeente niet delen, maar wel is ervoor gekozen om zijn boek Onder de Amstel over archeologische vondsten te vernietigen.

Betrokkenen met wie Het Parool sprak, zeggen dat onder Gawronski op het BMA jarenlang een angstcultuur heerste. De (oud-)medewerkers spreken over een griezelige tijd waarin je nooit wist waar je aan toe was. Volgens hen was Gawronski vaak innemend en charmant, maar kon hij ook van het ene op het andere moment ontploffen op de werkvloer. Dan ging hij schreeuwen en schold hij collega’s uit.

Het leidde ertoe dat meerdere werknemers ziek thuis kwamen te zitten en jaren na dato nog steeds last hebben van wat zij een ‘terreurregime’ noemen. Een oud-collega van Gawronski bevestigt het beeld over de bekende stadsarcheoloog. Hij hoorde regelmatig verhalen van medewerkers die zich door hem bedreigd voelden. Op de afdeling Monumenten en Archeologie werken circa veertig mensen.

Hand boven het hoofd

Volgens een oud-medewerker lijkt het erop dat de gemeente Gawronski lang de hand boven het hoofd heeft gehouden. De indruk bestond dat hij van grote waarde was voor de afdeling, omdat hij de archeologie van de stad op de kaart had weten te zetten. Mede door Gawronski bereikte Amsterdam in de archeologie ‘Champions League-niveau’. Daardoor kon hij min of meer ongehinderd zijn gang gaan en werd hij steeds belangrijker.

Pas begin 2022 kreeg Bureau Integriteit officiële meldingen binnen over hem, waarna onderzoek is gedaan in opdracht van gemeentesecretaris Peter Teesink. Femke Halsema was daarmee ook op de hoogte. In de zomer van 2022 volgde het rapport. Pas daarna voerde Teesink gesprekken met medewerkers over de publicatie van het boek.

Het boek zou begin december worden gepresenteerd in Arti. Oud-medewerkers zeiden verbaasd te zijn dat Teesink en Halsema niet direct zelf tot de conclusie zijn gekomen om deze ‘feestelijke opening’ stop te zetten. Ook zeiden betrokkenen dat Gawronski gebruikmaakte van informatie van de hele afdeling, terwijl alleen zijn naam op de kaft stond. Pas na deze klachten werd daags voor de presentatie besloten om het boek niet te publiceren, waarna contact werd opgenomen met uitgeverij De Harmonie.

De volledige oplage van de vierduizend boeken wordt vernietigd en de verschijning van de aangepaste editie staat nu gepland voor begin mei, maar Gawronski zal niet meer ‘een prominente positie’ innemen. Volgens een woordvoerder is dat ‘niet passend’ gezien de uitkomsten van het onderzoek en de gesprekken met betrokkenen. Het kost de gemeente ongeveer 150.000 euro.

Sloten vervangen

De zaak kwam in 2019 aan het rollen door een incident met een medewerker die het gedrag van de archeoloog niet meer accepteerde en ziek thuis kwam te zitten. Toen werden medewerkers die onder Teesink werken ingelicht om met Gawronski afspraken te maken. Niet veel later werd Gawronski overgeplaatst naar een andere afdeling, het innovatieteam. Een woordvoerder zegt dat Teesink pas betrokken werd in 2022.

De overplaatsing gebeurde anderhalf jaar voor zijn pensionering. Medewerkers stellen het gevoel te hebben dat Gawronski ergens anders werd ‘geparkeerd’ om zijn tijd uit te zitten, maar ze waren vooral opgelucht dat ze niet meer direct te maken hadden met hem. Na zijn overplaatsing bleef Gawronski langskomen op een werkplek van BMA op het Marineterrein. Hem werd meerdere malen gevraagd om daar weg te blijven en om de sleutels van het pand in te leveren, maar Gawronski weigerde dit. Uiteindelijk lieten de medewerkers de sloten van de werkplek zelf vervangen.

De gemeente is hiervan op de hoogte, maar wil er geen uitspraken over doen. Wel zegt de woordvoerder dat de stadsarcheoloog de gemaakte afspraken onvoldoende waren. “In 2022 bleek dat die afspraken onvoldoende waren en zijn er alsnog formele meldingen gedaan bij Bureau Integriteit.”

Reactie Gawronski

De uitgever onthoudt zich van commentaar. Gawronski wil alleen schriftelijk reageren. Hij schrijft blij te zijn dat zijn boek in aangepaste versie alsnog zal verschijnen. ‘Het boek is daarmee gered. Gelukkig, want een boek vernietigen in en door Amsterdam kan natuurlijk niet.’

Gawronski wil niet ingaan op de kwestie zelf, maar geeft aan in de veronderstelling te zijn geweest dat de klachten over hem waren afgehandeld. ‘Blijkbaar was het nodig die klachten weer op te rakelen. Ik wil benadrukken dat integriteitskwesties altijd serieus en met zorg dienen te worden afgehandeld, dus ik bagatelliseer de zaak allerminst. Ik vind het alleen sneu en zonde dat dit boek de inzet is van een personele kwestie.’

De gemeente Amsterdam wil niets zeggen over de inhoud van de meldingen en het onderzoek vanwege privacy van betrokkenen. Wel zegt een woordvoerder dat de keuze om het boek aan te laten passen ‘niet lichtvaardig’ genomen is. Raadslid Diederik Boomsma (CDA) zal woensdag mondelinge vragen stellen aan het college over de kwestie.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden