PlusAmsterdam Onbewolkt

Amsterdam onbewolkt: Water van de Amstel weer niet terug naar de Dam

Ook dit jaar verschijnt in de zomer de fotoserie 'Amsterdam onbewolkt', op dinsdag en vrijdag, op Parool.nl en in de krant. Vandaag in de vierde aflevering het water van de Amstel.

Het Rokin in de huidige staat.Beeld Peter Elenbaas

De aanleg van de Noord/Zuidlijn was een uitnemende gelegenheid geweest het water van de Amstel weer naar de Dam te brengen en de naam van de stad de oorspronkelijke betekenis terug te geven: Aemstelredamme. Maar weer besliste de gemeenteraad anders.

Op 12 maart 1930 werd in de Amsterdamse gemeenteraad het voorstel in stemming gebracht om het Rokin vanaf de Dam tot aan de Langebrugsteeg te dempen. Er was buiten de raad een hevige strijd gevoerd over deze 'Rokin-Quaestie'.

De ziel van Amsterdam
Voor het Genootschap Amstelodamum, dat zich tegen demping verzette, dreigde 'de ziel van Amsterdam' te worden geofferd aan de 'verkeersafgod'. Het scheppen van een riant parkeerterrein was immers het doel.

Vóór demping was vooral de middenstand, die een krachtige ondersteuning kreeg van het pasbenoemde hoofd Stadsontwikkeling van de machtige dienst Publieke Werken, Cor van Eesteren. Een jaar eerder had deze in het tijdschrift Internationale Revue i10 geschreven dat 'het dempen van het doodloopende, troebele stukje Rokinwater, waarover nu al eenige jaren geredekaveld wordt, de consequentie [is] van vroegere dempingen'.

Open ruimte in centrum
'Het terrein, dat door de vroegere dempingen ter beschikking kwam heeft men volgebouwd met de Beurs, de Bijenkorf en het gebouw Industria. Het zou een groote fout zijn, door, hiermede voortgaande, het nu vrijkomende terrein weer vol te bouwen. Wanneer wij het terrein een doelmatige bestemming willen geven moeten wij ons namelijk eerst afvragen welke functie dit terrein als open ruimte in het centrum der binnenstad zou kunnen vervullen.'

'Daarbij kunnen wij uitgaan van de feiten dat het Rokin een deel van den grooten verkeersweg Centraal-Station-Plan Zuid is en dat Amsterdam in de toekomst ruimte voor "Auto-parks" zal moeten reserveeren. Als eerste van zulk een serie in de binnenstad ligt het gedempte stukje Rokin volkomen op zijn plaats. (...) Voor plantsoen of met boomen beplante wandelplaats komt het in het geheel niet in aanmerking, daar het veel te winderig is door zijne open ligging.'

Stemming
Een raadslid van de Middenstandspartij, vóór demping, 'verhief zich (in 1930) van zijn ziekbed en liet zich door twee boden de raadszaal binnendragen' om aan de stemming deel te nemen. De stemmen staakten.

Bij de volgende stemming, twee weken later, speelde zich rond het raadslid hetzelfde tafereel af. Ditmaal werd het voorstel tot demping verworpen. Het offer van de heldhaftige middenstander was dus vergeefs geweest. Hij overleed enkele maanden later.

Maar in 1934 kwam het voorstel alsnog door de raad en raakte de Amstel weer een stukje verder van het IJ verwijderd.

Revue i10
Het hierboven genoemde tijdschrift voor de avant-garde Internationale Revue i10, uitgegeven in Amsterdam, heeft overigens maar drie jaar bestaan, van 1927 tot 1929. Redacteur was de historicus, schrijver en anarchist Arthur Lehning, die vanuit zijn huis aan de Leidsegracht kon putten uit een schaar aan medewerkers, onder wie Le Corbusier, Walter Gropius, Wassily Kandinsky, Piet Mondriaan, Upton Sinclair en Henriette Roland Holst.

Lehning is ook verreweg de oudste Nederlandse schrijver aan wie de PC Hooftprijs werd uitgereikt- in juni 1999, vier maanden voor de honderdste verjaardag en zes maanden voor de dood van de laureaat...

In datzelfde jaar, in de discussie over de aanleg van de Noord/Zuidlijn, werd geprobeerd het water in het Rokin tot aan de Dam weer terug te brengen. Ditmaal werd dat voorstel met 25 tegen 17 stemmen afgewezen. Het zou te veel plekken kosten in de ondergrondse parkeergarage.

Weer had 'de autolobby' (met de stemmen van Groen-Links) de overhand.
In plaats van water komt er nu een plein (wandelplaats) en komen er bomen. Over Van Eesterens waarschuwing voor winderigheid werd niet meer gesproken.

Lees ook: deel 1 over het Centraal Station, deel 2 over de Willemspoort en deel 3 over het Olympisch gebied.

De grote Amsterdam onbewolkt verschijnt 21 november bij Uitgeverij Bas Lubberhuizen. Paroollezers kunnen het boek nu al bestellen via parool.nl/shop voor €34,99 i.p.v. €39,99. Let op: het boek wordt eind november pas geleverd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden