Plus

Amsterdam onbewolkt: De snelste weg naar Sixhaven blijft voorlopig de pont

Ook dit jaar verschijnt in de zomer de fotoserie 'Amsterdam onbewolkt', op dinsdag en vrijdag, op Parool.nl en in de krant. Vandaag in de tiende aflevering: Sixhaven.

De Willem I-sluis in de monding van het Noordhollandsch Kanaal. Rechts daarvan de Sixhaven met op de achtergrond het noordelijke ventilatiegebouw van de IJtunnel.Beeld Peter Elenbaas

Eind jaren '50 luidde de leus: Met z'n allen zij aan zij voor een tunnel onder 't IJ. Iemand kalkte daar met zeer vooruitziende blik onder: Maar voorlopig kont aan kont met z'n allen op de pont.

Het eerste station op de Noord/Zuidlijn in Noord komt vooralsnog niet bij de Sixhaven, maar een paar honderd meter verderop.

Olympiahaven
De Sixhaven op de noordelijke ­IJoever zou in deze tijd ongetwijfeld Olympiahaven zijn genoemd. In 1928, tijdens de Olympische Spelen van Amsterdam, was dit namelijk de thuishaven van de zeilers, die hun wedstrijden een eindje verderop hielden, op de Zuiderzee.

Er waren in dat jaar drie olympische klassen, waaronder de achtmeterklasse (waarbij acht meter niet slaat op de lengte - de meeste Eights of 8mR's zijn vijftien meter of langer - maar op het resultaat van een ingewikkelde formule waarbij de lengte, de omtrek, de afstand tussen waterlijn en dek en het zeiloppervlak een rol spelen).

In die koningsklasse won Nederland destijds het zilver, voorafgegaan door de Britten en gevolgd door de Zweden. De zeskoppige Nederlandse bemanning van het achtmeterjacht Hollandia werd geleid door de ontwerper van het schip, Gerard de Vries Lentsch - een niet geheel onbekende naam in de Nederlandse jachtbouw.

Willem Six
De Sixhaven was een jaar of tien vóór de Olympische Spelen aangelegd in opdracht van de Koninklijke Nederlandsche Zeil & Roei Vereeniging, en vernoemd naar haar voorzitter, jonkheer Willem Six. Na de Tweede Wereldoorlog vertrok de KNZRV naar Muiden.

De haven werd nog een aantal jaren gebruikt door Rijkswaterstaat bij de bouw van de IJtunnel en raakte daarna in verval. Totdat in 1974 de Watersport Vereniging Dok en Scheepsbouw, in 1946 opgericht door een tiental werknemers van de NDSM, de haven overnam. De NDSM is ter ziele, maar de WVDS beheert nog altijd de Sixhaven.

De naastliggende sluis is een eeuw ouder. Deze toegang tot het Noordhollandsch Kanaal werd ontworpen door de waterbouwkundige Jan Blanken Janz., die ook in opdracht van koning Willem I het waterbouwkundig toezicht hield op de aanleg van het kanaal tussen Den Helder en het IJ - zeer tegen de wil van het Amsterdamse stadsbestuur gegraven om de problemen met de toegankelijkheid van de Amsterdamse haven door verzanding van het IJ en de ondiepte in de Zuiderzee bij Pampus het hoofd te bieden.

Binnenscheepvaart
Aanvankelijk wilde de koning het kanaal uitsluitend voor de binnenscheepvaart bestemmen. Zeeschepen zouden dan hun lading lossen in Den Helder, waarna binnenschepen Amsterdam zouden bevoorraden. Na veel geharrewar won het stadsbestuur het pleit en werd het kanaal breder en dieper gegraven door negenduizend polderwerkers die voor een grijpstuiver vijf jaar lang ploeterden.

In 1824 werd het kanaal geopend. Maar de nieuwe verbinding bleek verre van ideaal. De meeste reders bleven toch de Zuiderzeeroute prefereren. En een halve eeuw later voeren de eerste schepen door het Noordzeekanaal.

Bouwdok
In het zeer recente verleden speelde de Sixhaven opnieuw een rol in het tot stand komen van een verbinding tussen het centrum van de stad en Noord. Een deel van de haven diende als bouwdok voor de tunneldelen van de Noord/Zuidlijn onder het IJ.

In 2003 besloot de Amsterdamse gemeenteraad dat het eerste metrostation in Noord een paar honderd meter verderop zou komen te liggen. Want wie zou het nou toch in z'n hoofd halen uit te willen stappen bij de Sixhaven?

Men had, zegt men nu, geen rekening gehouden 'met de ontwikkeling van de noordelijke IJoever'. Alsof die ontwikkeling is voortgekomen uit een speling van de natuur. Het kost kennelijk grote moeite die stommiteit uit 2003 te erkennen.

De snelste weg naar de Noordelijke IJoever blijft dus voorlopig de pont.

Lees ook: deel 1 over het Centraal Station, deel 2 over de Willemspoort, deel 3 over het Olympisch gebied, deel 4 over het water van de Amstel, deel 5 over de tweede fase van IJburg, deel 6 over de Noord/Zuidlijn, deel 7 over een nieuwe woonwijk aan de Amstel, deel 8 over gentrificatie in Noord en deel 9 over nieuwe plannen in De Pijp.

De grote Amsterdam onbewolkt verschijnt 21 november bij Uitgeverij Bas Lubberhuizen. Paroollezers kunnen het boek nu al bestellen via parool.nl/shop voor €34,99 i.p.v. €39,99. Let op: het boek wordt eind november pas geleverd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden