PlusAmsterdam Onbewolkt

Amsterdam onbewolkt: De lichtgewichten vliegen er als eersten uit in Noord

Ook dit jaar verschijnt in de zomer de fotoserie 'Amsterdam onbewolkt', op dinsdag en vrijdag, op Parool.nl en in de krant. Vandaag in de achtste aflevering: Gentrificatie in Noord.

De Bloemenbuurt in Amsterdam-Noord. Links het nieuwe winkelcentrum op het voormalige marktterrein op het Mosveld. Van linksonder naar rechtsboven de Johan van Hasseltweg, geheel rechtsboven de overkapping van het gelijknamige metrostation op de Noord/Zuidlijn. Beeld Peter Elenbaas
De Bloemenbuurt in Amsterdam-Noord. Links het nieuwe winkelcentrum op het voormalige marktterrein op het Mosveld. Van linksonder naar rechtsboven de Johan van Hasseltweg, geheel rechtsboven de overkapping van het gelijknamige metrostation op de Noord/Zuidlijn.Beeld Peter Elenbaas

De raadscommissie die een eeuw ­geleden over straatnamen ging, maakte zich er wat Noord betreft met een jantje-van-leiden van af.

Voor het volkswoningbouwproject in Noord trok men de Geïllustreerde Flora van Nederland van 1899 uit de kast, trof daar namen in aan als aurikel, andoorn, heliotroop en campanula - en daar wonen nu dus mensen.

Ook de samenstellers van het naslagwerk, Eli Heimans en Jac. P. Thijsse, kregen een straatnaam toegewezen in de droogmakerij over het IJ. En toen de architect van het project, Jan Ernst van der Pek, in 1919, halverwege de bouw overleed, werd ook zijn naam verbonden aan een straat én een plein die nog moesten worden aangelegd.

Nog altijd is men er niet uit hoe de buurt nu moet worden aangeduid: Oud-Noord? Bloemenbuurt? Of Vole­wijck, de historische naam?

Levenspartner
Van der Pek was een van de eerste Nederlandse architecten die zich voluit op de volkswoningbouw stortte. Hij was medeoprichter van de NV Bouwonderneming 'Jordaan' en ontwierp voor deze instelling blokken arbeiderswoningen in de verkrottende Goudsbloemstraat en aan de Lindengracht (1898).

Later, toen het bouwen voor het volk onder impulsen van wethouder Floor Wibaut en diens ambtelijke rechterhand Arie Keppler in Amsterdam goed van de grond was gekomen (met Tuindorp Watergraafsmeer ofwel Betondorp als blijvend aandenken), ontwierp hij het monumentale Amsterdamsch Tehuis voor Arbeiders in de Marnixstraat (1918).

Gentrification
Van der Pek was een man die van zijn werk niet alleen zijn hobby maakte. Hij vond er ook zijn levenspartner, Louise Went, directeur van 'Jordaan' en dus zijn opdrachtgeefster. Het echtpaar richtte in 1906 de Ver­eeniging Amsterdamsch Bouwfonds op, een voorloper van de latere woningcorporaties. (Ook naar Louise werd een Amsterdamse straat vernoemd, achter 'de kazerne' aan de Sarphatistraat, maar pas een halve eeuw na haar dood in 1951.)

De buurt van Heimans, Thijsse en Van der Pek is de laatste jaren onderhevig aan een proces waarvoor in het Nederlands lang geen woord bestond zodat we leentjebuur moesten spelen bij de Britten: gentrification.

Dat proces gaat als volgt: onder invloed van verwaarlozing en verarming wordt een woonwijk bedreigd met verkrotting. In de jaren tachtig van de vorige eeuw plakte men daar een etiket op: dit waren 'achterstandswijken'. Twintig jaar later sprak men verzachtend van 'aandachtswijken'.

Een probaat middel daartegen, zo meent men, is het mengen van de bevolking. Als men de heffe des volks maar vermengt met bravere en vooral draagkrachtiger burgers, komt alles wel weer goed. Het in de verkoop doen van voormalige arbeiderswoningen versnelt dat proces aanzienlijk, zo blijkt.

Mallemolen
Dat is, om maar een willekeurig voorbeeld te noemen, in de Jordaan gebeurd. Dat is, een ander voorbeeld, gaande in De Pijp. Dat begint nu ook in Noord, in de Bloemenbuurt, in de Van der Pekbuurt. En de ontsluiting van Noord door de aanleg van de Noord/Zuidlijn werkt dat proces geenszins tegen.

Gentrification: het mengen van het plebs met de onderste lagen van 'de betere klasse' (de bovenlaag redt zich met genoegen elders wel).

Men trapt de mallemolen van de sociale ontwikkeling met economische maatregelen in een hogere versnelling, en de sociaal-economische lichtgewichten vliegen er als vanzelf als eersten uit. Waarheen? Tja, weg in elk geval.

Lees ook: deel 1 over het Centraal Station, deel 2 over de Willemspoort, deel 3 over het Olympisch gebied, deel 4 over het water van de Amstel, deel 5 over de tweede fase van IJburg, deel 6 over de Noord/Zuidlijn en deel 7 over een nieuwe woonwijk aan de Amstel.

De grote Amsterdam Onbewolkt verschijnt 21 november bij Uitgeverij Bas Lubberhuizen. Paroollezers kunnen het boek nu al bestellen via parool.nl/shop voor €34,99 i.p.v. €39,99. Let op: het boek wordt eind november pas geleverd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden