Amsterdam: Joodse erfpachtdossiers per ongeluk vernietigd

De gemeente Amsterdam heeft per ongeluk de Joodse erfpachtdossiers vernietigd. Dat gebeurde na digitalisering, aldus de gemeente. Er is geen informatie verloren gegaan.

Het huis van de familie Levie, waarvoor de gemeente erfpacht over de oorlogsjaren in rekening bracht. Beeld Rink Hof

Dit schrijven burgemeester Eberhard van der Laan en gemeentesecretaris Arjan van Gils dinsdag in een brief aan de gemeenteraad.

De stukken werden venietigd op het moment dat juist geprobeerd werd deze dossiers af te zonderen van het totale archiefbestand van de erfpachtdossiers. Dit gebeurde, aldus Van der Laan, 'door een foute aanname en gebrekkige controle'. Hij betreurt het voorval ten zeerste.

Ondergedoken
Uit de Joodse erfpachtdossiers bleek dat Amsterdam Joodse huizenbezitters erfpacht in rekening bracht voor de jaren waarin zij ondergedoken of in concentratiekampen zaten. Ook moesten zij boetes betalen voor late betalingen. In hun verzet en rechtszaken tegen deze rekeningen kregen zij steeds ongelijk omdat het om een zakelijke inning ging en niet gericht was op een persoon.

Het gaat in totaal om 3952 dozen met erfpachtdossiers die gedigitaliseerd moeten worden. De 480 dozen met Joodse erfpachtdossiers hadden apart moeten worden gelegd. De overige papieren werden vernietigd.

Maar begin september bleek dat er tussen de achtergehouden dossiers documenten zaten van niet-Joodse erfpachters. Ook waren ze van recentere data. Daaruit concludeert de gemeente dat niet alle Joodse dossiers bewaard zijn gebleven.

Aan de bel getrokken
In 2010 werden de erfpachtdossiers ontdekt door Charlotte van den Berg, destijds studente, die een bijbaantje had bij OGA, het vroegere gemeentelijke Grondbedrijf. Ze hielp daar bij het digitaliseren van erfpachtdossiers en trok aan de bel toen zij op de gevoelige papieren stuitte.

De gemeentelijke afdeling adviseerde haar te zwijgen, zodat OGA intussen de kwestie kon onderzoeken. Toen er in 2013 nog niets tastbaars was gebeurd stapte Van den Berg naar Het Parool. De bekendwording van de dossiers leiddde internationaal tot publiciteit.

Vervolgens beloofde Van der Laan de zaak tot de bodem te laten uitzoeken en dat geen enkel document vernietigd zal worden. "Niet omdat deze documenten anders niet zouden worden bewaard, maar omdat we hierover geen enkele zorg moeten hebben. Iets wat al zestig jaar bewaard is, kan best nog een tijdje worden bewaard," aldus Van der Laan desdtijds.

Terugbetaald
Het onderzoek is inmiddels afgerond. Het NIOD publiceerde er het boek 'Openstaande rekeningen' over, en de gemeente besloot de erfpachtgelden en de boetes terug te betalen. De boetes - 820.000 euro - zijn individueel terugbetaald. Amsterdam trekt nog eens tien miljoen euro uit om de som van de erfpachtgelden, vermeerderd met rente, collectief via Joodse instellingen aan de Joodse gemeenschap terug te betalen.

Charlotte van den Berg vindt het verlies van de oorspronkelijke erfpachtdossiers jammer. Ze overwoog eerder nog eens om een expositie over de erfpachtdossiers te organiseren, waarbij ook de originele papieren ten toongesteld zouden kunnen worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.