Plus

Amsterdam in de ogen van stedenbouwkundige Marcel Bajard

Consistente planning en gecontroleerde bouw maken Amsterdam uniek in de ogen van de Franse stedenbouwkundige Marcel Bajard. Zijn getekende analyse is te zien in Museum Het Grachtenhuis.

Een van de schetsen van de Franse architect en stedenbouwkundige Marcel Bajard die te zien zijn op de expositie. Beeld Marcel Bajard

Al fietsend en lopend door de straten is de stad een gegeven, maar wie uitzoomt in afstand en tijd ziet de infrastructuur als een optelsom van groeistuipen. En soms helpt het als een buitenstaander meekijkt.

Marcel Bajard (1941) is zo'n buitenstaander. De Franse architect en stedenbouwkundige is oprichter van de Études Urbaines-afdeling binnen het beroemde architectuur- en planologie­bureau Arep.

Schetsboek
Hij bouwde over de hele wereld, van Caïro tot Peking. Amsterdam verkende hij te voet, met een schetsboek in de hand. Zijn bevindingen vatte hij samen in het vorig jaar uitgebrachte boek Amsterdam - Une autre façon de voir la ville à travers son urbanisme.

Een deel van de plattegronden, straatimpressies en architectonische schetsen die hij maakte wordt nu tentoongesteld in Museum Het Grachtenhuis.

De infrastructurele ontwikkeling van Amsterdam is volgens Bajard uniek in de wereld. Zij was en is goed ontworpen, van bovenaf gecontroleerd en gestuurd, en consequent volgehouden.

Dat geldt al sinds de twaalfde eeuw, toen de eerste hutten rond de monding van de Amstel plaatsmaakten voor stenen huizen. Vooral de eerste tot vierde uitleg die de stad zijn wereld­beroemde grachtengordel gaven, zijn een knap staaltje planning. Dat geldt ook voor de latere uitbreidingen en zelfs het omliggende gebied.

Gelijkmatig landgebruik
Bajard maakt de onvermijdelijke vergelijking met Venetië, die andere beroemde waterstad, en zegt daarover: Venetië is onderworpen aan het water, Amsterdam managet het.

Beeld Marcel Bajard

Ook toont hij de stadsplattegrond naast die van twee Franse steden met een vergelijkbaar aantal inwoners. Marseille heeft zich over de eeuwen ontpopt tot havenstad met breed kustfront en een leeg achterland. Nantes ligt aan de monding van de Loire en is omringd door talloze dorpen en gehuchten.

Amsterdam lijkt op geen van tweeën omdat het land in en rond de stad veel gelijkmatiger is gebruikt. Hierdoor is een aaneengesloten strook urbaan gebied ontstaan: de Randstad.

De Franse stedenbouwkundige kijkt niet alleen naar historisch Amsterdam, maar nadrukkelijk ook naar de hedendaagse stad. De bevolkingsexplosie van de negentiende en de twintigste eeuw heeft hier niet, zoals in andere steden, geleid tot een rigoureuze breuk in het bouwbeleid.

Trofeegebouwen
Bajard prijst de stad om de manier waarop altijd naar het geheel is gekeken en er nooit gebouwen als eenlingen zijn neergezet, trofeegebouwen die detoneren met de om­geving.

Vooral de noordelijke IJoever, die sinds eind jaren tachtig is ontwikkeld en waar nu een nieuwe skyline aan het ontstaan is, kan zijn goedkeuring wegdragen. Bij de herontwikkeling van voormalig havengebied heeft Amsterdam volgens hem als voorbeeld gediend voor Genua, Barcelona, Hamburg, Glasgow en andere steden.

Ook in de architectuur ziet Bajard continuïteit. Hij illustreert het door een rijtje grachtenhuizen te tekenen boven de gevels van de twintig jaar oude Scheepstimmermanstraat op Borneo.

Scheepsbouw en -vaart
De panden aan de Prinsengracht laten zich dan kennen als vroege voorbeelden van cataloguswoningen, samengesteld uit een beperkt aanbod kozijnen, gevels en steensoorten. De nieuwbouw in het Oostelijk Havengebied is daarvan een hedendaagse vertaling.

Daarmee is niet gezegd dat Bajard een voorstander is van historiserend bouwen, of dat hij Amsterdam daarvan beticht. Hij heeft net zo goed oog voor het Kraanspoor of Nemo, maar benadrukt hoezeer deze modern ogende gebouwen zorgvuldig verwijzen naar de scheepsbouw en -vaart die hier vroeger plaatsvonden.

Ook De Walvis in Oost is volgens hem een mooi voorbeeld van woningbouw die zich verhoudt tot het water voor de deur.

Ondertussen groeit Amsterdam onstuimig door: Hamerkwartier, Sluisbuurt, Haven-Stad en wat al niet meer. Kan Amsterdam zijn gecontroleerde groei vasthouden nu de druk op de woningmarkt zo groot is? Het zou interessant zijn Bajard over tien, vijftien jaar terug te vragen om hier opnieuw rond te kijken.

Amsterdam: Een Andere Kijk, t/m 29/7 in Museum Het Grachtenhuis, Herengracht 386

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden