Opinie

'Amsterdam doet op geen enkel vlak meer mee'

Of het nu gaat om de kunsthandel, de financiële sector of de politiek: Amsterdam doet er in de wereld niet meer echt toe, schrijft Financial Times auteur Simon Kuper.

null Beeld Rink Hof
Beeld Rink Hof

Het was één van die trage morgens die Amsterdam zo aangenaam maken. Met een vriend zat ik in een schattig café aan een gracht, voorzien van goede koffie, doelloos door de kranten bladerend. Mijn vriend is kunsthandelaar en onvermijdelijk kwam er een andere kunsthandelaar binnen, en onvermijdelijk kenden ze elkaar: Amsterdam is een groot bohemien dorp.

Maar toen de andere handelaar zijn koffie had gekregen en we weer over koetjes en kalfjes spraken, werd het langzaamaan duidelijk dat er iets aan het veranderen is.

Amsterdam, een centrum van de kunsthandel sinds 1600, blijft achter. De beste Nederlandse kunstenaars exposeren in buitenlandse galeries, vaak in New York en Londen. Belangrijke Nederlandse verzamelaars kopen in New York, Londen of op buitenlandse beurzen. Nederlandse handelaren zouden willen dat ze daar kunnen verkopen. Bijna alle kunst die nu in Amsterdam wordt verkocht, is van ondergeschikt belang.

Competitie
Iets soortgelijks gebeurt op de gebieden van bankieren tot politiek: Amsterdam glijdt af naar de tweede divisie van de wereld. Dat gebeurt ook met veel andere hoofdsteden. De meest ambitieuze mensen vertrekken naar een paar 'wereldhoofdsteden', vooral New York, Londen en Hongkong.

Saskia Sassen van de Columbia University, een belangrijk denker over steden, stelt de vraag of we een paar 'supersteden' zien ontstaan die echt anders zijn, en die de onmisbare pleisterplaatsen worden voor mensen, bedrijven en projecten.

Elke grote stad neemt deel aan twee competities: een nationale en een internationale. Binnen Nederland is de status van Amsterdam gegroeid. 'Amsterdam is belangrijker geworden in vergelijking met dertig jaar geleden,' vertelde Sassen me. 'Toen ik in de jaren tachtig in Nederland opgroeide, was Amsterdam een plek voor hippies, drugsverslaafden, prostituees, armlastige bohemiens, studenten, een autochtone arbeidersklasse en homo's die de intolerante kleine steden waren ontvlucht. Je kon met je zakgeld een zeventiende eeuws grachtenhuis kopen, als je de krakers zover kreeg dat ze het pand verlieten.'

Globale elite
Volgens de definitie van Sassen is Amsterdam één van de honderd 'wereldsteden'. Maar ze erkent dat er een nieuwe, hoger geplaatste categorie van wereldhoofdsteden groeit. De Nederlandse elite verhuist naar Amsterdam, maar veel ambitieuze Nederlanders willen niet langer deel uitmaken van de Nederlandse elite. Ze willen toetreden tot de globale elite. Dat vereist vaak dat ze verhuizen naar een wereldhoofdstad.

De verschuiving is zichtbaar in veel beroepen. Londen zit vol Nederlandse bankiers, die meer verdienen dan hun vrienden in Amsterdam ooit zullen doen. Nederlandse academici en zelfs journalisten streven in toenemende mate naar een carrière in het buitenland. Ambitieuze Nederlandse politici worden gefrustreerd door het afnemend belang van de nationale politiek: voor de Europese verkiezingen hingen achter Amsterdamse ramen posters waarop werd geklaagd over de macht van Brussel.

De kloof tussen het land en de wereld is nu zo groot dat veel kinderen van de Amsterdamse elite de sprong al maken in hun tienerjaren: ze studeren in Groot-Brittannië of volgen een Engelstalige studie aan een Nederlandse universiteit. Je komt de wereldelite niet in als je Nederlands Engels spreekt.

Ambitie
Natuurlijk zijn er altijd ambitieuze personen vertrokken uit kleine landen. Jaren geleden vertelde een vriend uit Nieuw-Zeeland, die een baantje in Londen had, dat de aankomende minister-president van zijn land hem gevraagd had als assistent. 'Fantastisch,' zei ik.

'Ik ga dat niet doen,' zei hij. Werken voor de premier van Nieuw-Zeeland, zo legde hij uit, leek een beetje op werken voor de gemeenteraad van een plaats als Leicester, vond hij. De Nederlanders hebben ook een traditie in het zoeken van een groter podium. De spionnen Mata Hari en George Blake bijvoorbeeld werden zo internationaal dat weinig mensen beseffen dat ze Nederlanders waren. Blake werd een Britse spion, liep over naar de Sovjet-Unie, maar toen ik hem in Moskou interviewde zeventig jaar nadat hij Nederland had verlaten, wilde hij het gesprek in het Nederlands voeren.

Maar sinds de jaren negentig is de export van de elite in een stroomversnelling gekomen. Sassen zegt: 'Mensen die tot de wereldelite behoren, of ze nu in Sjanghai of Dubai zitten, moeten een tijdje in Londen of New York verblijven.'

Exodus
Veel migranten komen naar deze wereldhoofdsteden om kennis over hun geboorteland te verkopen. Zo huren wereldwijde firma's Indiërs in om er achter te komen hoe ze zaken moeten doen in India. Sommige van deze mensen keren terug. Anderen transformeren in wereldburgers.

De exodus neemt verschillende vormen aan in verschillende landen. In Spanje komen veel getalenteerde jonge migranten uit gewone families die geen banden hebben met de Spaanse elite. Frankrijk exporteert ambitieuze mensen die buiten de Franse elite worden gehouden omdat ze geen grande école hebben bezocht.

Dit betekent een wereldwijde verschuiving van elites. Amsterdam kan het toekomstbeeld zijn van steden als Parijs en Madrid: een stil binnenwater dat wordt bewoond door een steeds machtelozere nationale elite, een heerlijke plaats voor trage ochtenden met koffie en kranten.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden