Plus Noord/Zuidlijn

Amstelveen: de stille verliezer van de Noord/Zuidlijn

In een serie artikelen telt Het Parool af tot de opening van de Noord/Zuidlijn. In het vijfde deel de loze beloften aan Amstelveen over verlenging van de nieuwe metrolijn.

De Zuidas en daarachter Amstelveen. De verbouwing van de Zuidas en station Zuid belemmert verlenging van de metro naar Amstelveen. foto Beeld Marco van Middelkoop/HH

'Reeds bij de realisering van de eerste fase van de Noord/Zuidlijn wordt doorgereden naar Amstelveen Westwijk.' Een bestemmingsplan voor de Noord/Zuidlijn uit 1998 laat geen ruimte voor twijfel.

Een rapport dat het Amsterdamse stadsbestuur een paar maanden later opstelt evenmin: 'Met de komst van de Noord/Zuidlijn krijgen bewoners in Noord en Amstelveen/Buitenveldert een betere verbinding met het Centraal Station en de Amsterdamse binnenstad.'

Niet zomaar stukken; mede op basis hiervan krijgt Amsterdam uiteindelijk 1,1 miljard euro van de regering voor de nieuwe metro.

Amstelveen
Opeenvolgende wethouders worden niet moe het te herhalen: de Noord/Zuidlijn rijdt straks naar Amstelveen. Station Zuid/WTC is een 'tijdelijk eindpunt', schrijft het college (augustus 2005). 'Het beoogde definitieve eindpunt [ligt] in Amstelveen' (maart 2009).

Stellingnames waar het stadsbestuur anno 2018 liever niet aan wordt herinnerd. Want de nieuwe metrolijn komt helemaal niet in Amstelveen.

Sterker nog, Amstelveen verliest volgend jaar zijn rechtstreekse verbinding met Amsterdam CS. Vanaf maart 2019 rijdt lijn 51 niet meer en moeten reizigers uit Amstelveen overstappen op station Zuid, waar ze zich tussen de bouwputten moeten begeven vanwege grootschalige, jarenlange werkzaamheden. Tramlijn 5 naar het Leidseplein resteert als directe connectie.

Het maakt Amstelveen tot de stille verliezer van de Noord/Zuidlijn.

Goede sier
Er was ooit een fase waarin Amsterdam goede sier maakte met het voornemen de Noord/Zuidlijn te verlengen naar Amstelveen. Als het ministerie van Verkeer en Waterstaat in 1998 wil weten of de nieuwe metro wel rendabel zal zijn, berekent

Amsterdam de exploitatiekosten op basis van een route van het Buikslotermeerplein in Noord tot aan het zuidelijkste puntje van Amstelveen in Westwijk, tegen Uithoorn aan. Daarmee is de Noord/Zuidlijn plotsklaps twee keer zo lang als de krappe 10 kilometer die de metro in feite beslaat.

Meer reizigers
Een metro die een veel groter gebied bestrijkt met veel meer haltes, trekt natuurlijk veel meer reizigers. In de rekenmodellen scoort deze route qua reizigersprognoses en opbrengsten dus stukken beter dan de werkelijke route tot aan station Zuid.

Belangrijk, omdat het ministerie een kostendekkingsgraad (het deel van de totale kosten dat door de kaartverkoop wordt gedekt) eist van zeker 50 procent. Met Westwijk als keerpunt is dat net haalbaar en incasseert Amsterdam ruim 1 miljard rijkssubsidie.

Maar er is nimmer budget voor verlenging naar Amstelveen Westwijk.
Jarenlang denkt Amstelveen dat het goed komt. Vanaf 2010 studeert het Projectbureau Amstelveenlijn vanuit een kantoor in het Amstelveense stadshart op de ombouw van de Amstelveenlijn (lijn 51, die als sneltram bovengronds door Amstelveen rijdt en als metro door de Oostlijntunnel van en naar Amsterdam CS) tot volledige metro, als onderdeel van de Noord/Zuidlijn.

Stekker uit het bureau
In 2011 trekt de Amsterdamse wethouder Eric Wiebes de stekker uit het bureau vanwege bezuinigingen. Een metro naar Amstelveen is volgens hem te duur. Een paar maanden later kondigt hij ook het naderende einde van lijn 51 aan.

Oorzaak is een ander miljardenproject: Zuidasdok. Dat behelst het verbreden van de ringweg A10 bij de Zuidas. Ruim een kilometer van de snelweg gaat door twee nieuwe tunnels, met een vergroot station Zuid erbovenop.

De rechtstreekse railverbinding van Amstelveen met Amsterdam zit uitbreiding van station Zuid in de weg. De bocht die het spoor maakt zodat lijn 51 de snelweg kan kruisen, moet wijken voor de te verleggen perrons. Daarmee snijden ze Amstelveen af van het Amsterdamse metronet.

300 miljoen
Amsterdam pleegt woordbreuk door alsnog af te zien van het verlengen van de Noord/Zuidlijn. Toch incasseert het stadsbestuur van Amstelveen zijn verlies stilletjes. Het is nog niet bekomen van de sluiting van het Projectbureau Amstelveenlijn.

Het college van burgemeester en wethouders is allang blij met de 300 miljoen euro die Wiebes uittrekt voor een nieuwe tram tussen Amstelveen Westwijk en station Zuid.

In de gemeenteraad van Amsterdam betwist alleen de PvdA Wiebes' berekening dat verlenging van de Noord/Zuidlijn naar Amstelveen 800 miljoen euro kost. De sociaaldemocraten denken dat een soberder variant (een bovengrondse metro op palen) meer dan twee keer zo goedkoop kan.

Oud-provo en uitvinder Luud Schimmelpennink bijt zich in de kwestie vast. Dat helpt niet voor het draagvlak; niet iedereen neemt hem serieus. Vanwege een flirt met een ouderenpartij zet de PvdA hem in 2013 uit de fractie en verdampt zijn laatste restje invloed.

Gedwongen overstappen
Toch belandt de verlengde Noord/Zuidlijn in 2014 weer op de agenda van de gemeenteraad. Op initiatief van D66'er Bart Vink verlangt het collegeakkoord onderzoek naar het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Amstelveen.

Vink vindt het bezwaarlijk dat reizigers van en naar Amstelveen straks gedwongen zijn over te stappen op station Zuid en dat de nieuwe tram langzamer is dan de bestaande Amstelveenlijn. "Niemand die ik heb gesproken vindt het een verbetering. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald."

Noord/zuidlijn

2002-2018
Nog 21 dagen

Waar Wiebes uitgaat van 800 miljoen voor verlenging van de Noord/Zuidlijn naar Amstelveen, denkt Vink dat het met de 300 miljoen kan die beschikbaar is voor de nieuwe tramlijn tussen Amstelveen en station Zuid.

Zuidasdok
Maar het Amsterdamse stadsbestuur vreest dat de moeizaam bereikte deal met het rijk over het Zuidasdok en uitbreiding van station Zuid op het spel komt te staan door weer te beginnen over een verlengde Noord/Zuidlijn.

Of die angst terecht is, is de vraag. Bij een besloten vergadering, eind 2014 met enkele bestuurders, wijst minister van Infrastructuur Melanie Schultz erop dat de begroting van het project Zuidasdok nog rekening houdt met een metrotunnel onder de snelweg door, die Amsterdam kan verbinden met Amstelveen als de Noord/Zuidlijn wordt verlengd.

Verkeerswethouder Pieter Litjens verwijst daarop naar een brief die hij nog diezelfde dag aan de Amsterdamse gemeenteraad stuurt, met scenario's voor uitbreiding van het metronetwerk. Daarin ontbreekt onderzoek over verlengen naar Amstelveen, vertelt de wethouder, die verwacht dat de discussie daarmee is gesloten.

Grootste stad zonder NS-station
Er is dus geen geld meer nodig voor het in de lucht houden van de mogelijkheid de Noord/Zuidlijn naar Amstelveen door te trekken of lijn 51 te handhaven.

Vanuit de Amsterdamse gemeenteraad komt geen weerwerk meer. Daarmee is het lot van Amstelveen bezegeld. De grootste stad van Nederland zonder NS-station verliest haar rechtstreekse aansluiting op het metronet.

Lees ook eerdere delen uit deze serie:
> Noord/Zuidlijn biedt nieuwe mogelijkheden voor Noord

> Zestien jaar aarzelen, soebatten en rekenen
> Wie gaat 'm besturen?
> Verzakt door de Noord/Zuidlijn: 'Ons huis zakte, kreunde, krijste'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden