AMC helpt bij onderzoek naar verborgen tumoren

De dokter zegt: u heeft kanker, maar de tumor kunnen we niet vinden. Dat overkomt 2.000 Nederlanders per jaar. Hun overlevingskansen zijn vrijwel nihil. Een breed onderzoek moet hierin verandering brengen.

De zoektocht naar de bron van het kwaad is vooral frustrerend voor de patiënt Beeld ANP

Eind dit jaar start een groot onderzoek naar het fenomeen 'tumor onbekend'. Jaarlijks krijgen tweeduizend patiënten deze diagnose. Zij hebben uitzaaiingen in hun lijf, maar het gekke is: de bron van het kwaad kan de arts niet vinden.

Zelfs na grondig onderzoek is vaak niet vast te stellen op welke plaats in het lichaam de kanker is ontstaan. Die informatie is essentieel om de juiste behandeling te starten.

Een voorbeeld: de arts vindt uitzaaiingen in de lever, maar de tumor is ontstaan in de borst. Dan heeft de patiënt borstkanker en geen leverkanker. Normaal zou de arts dan een behandeling tegen de borstkanker starten, maar zolang hij dat niet zeker weet tast hij in het duister.

'Tumor onbekend' is de beroerdste diagnose die een patiënt kan krijgen. De overlevingskansen zijn het kleinst van alle vormen van kanker. De helft van de patiënten overlijdt binnen twee maanden, na een jaar is slechts 17 procent nog in leven.

Onvindbaar
Er zijn verschillende redenen dat de haard, ook wel primaire tumor genoemd, verborgen blijft. Ons eigen immuunsysteem is in staat om ontspoorde cellen - want zo ontstaat kanker - te herkennen en om zeep te helpen. De uitzaaiingen kunnen er echter weer anders uitzien, waardoor ons detectiesysteem die helaas niet uit de weg ruimt.

"Het kan ook zijn dat de tumor zo diep verscholen zit in een kronkel van de dunne darm dat zelfs onze diagnostische technieken ze niet vinden," legt internist-oncoloog Hanneke van Laarhoven van het AMC in Amsterdam uit.

De zoektocht naar de bron van het kwaad is vooral frustrerend voor de patiënt, die een heel onzekere periode tegemoet gaat, zegt ze. Maar het is ook een hoofdpijndossier voor de arts, die de patiënt geen op de tumor toegesneden behandeling kan aanbieden.

Daarom begint het Integraal Kankercentrum Nederland eind dit jaar een data-onderzoek in een aantal ziekenhuizen. Het AMC heeft meegeholpen dit onderzoek op te zetten. Door gegevens te vergelijken van patiënten die tussen 2011 en 2015 de diagnose kregen, hopen artsen straks veel preciezer te weten hoe de tumoren zich gedragen en welke behandeling het beste aanslaat.

Uitzoeken
Nu al weten artsen dat de uitzaaiingen bij deze patiënten meestal opduiken in de lever, lymfeklieren, longen en botten. Van Laarhoven: "Wat we nu vaak proberen is: uitzoeken bij welk orgaan de kankercellen het beste passen. Daar wordt meestal de behandeling op ingezet."

Maar het komt ook voor dat de patiënt helemaal niet behandeld wil worden. De kans op een aanzienlijk langer leven blijft klein, zelfs wanneer de juiste behandeling wordt gevonden, weet Van Laarhoven.

"Ook is de patiënt soms al in zo'n slechte conditie, dat behandeling niet meer mogelijk is. Verder onderzoek naar het fenomeen 'tumor onbekend' is dus hard nodig."

Kankersoorten

Huidkanker is nog altijd de meest voorkomende kankersoort in Nederland. Dat blijkt uit cijfers van het Integraal Kankercentrum Nederland, die vandaag naar buiten komen.

In 2016 kregen 15.836 mensen huidkanker, bijna 1100 meer dan het jaar daarvoor. Jaarlijks overlijden ruim 900 mensen aan de ziekte.

Binnen deze groep huidkankerpatiënten steeg ook het aantal mensen met een melanoom, de meest agressieve vorm van huidkanker, van 5.887 in 2015 naar 6.787 in 2016.

Het gros is boven de 50 jaar, maar dermatologen in het land zien in hun spreekkamers steeds meer veertigers en soms zelfs twintigers met huidkanker.

Onbeschermd zonnen
Volgens dermatoloog Jorrit Terra van het Universitair Medische Centrum Groningen eist het onbeschermd bakken in de zon zijn tol. ,,Alle campagnes ten spijt: we smeren pas zonnebrand in juli bij 30 graden, maar op een zonnige dag in april zit iedereen op het terras te verbranden."

Juist op die momenten, wanneer we nog een bleek huidje hebben, loopt de huid schade op, die zich nog jaren later kan omzetten in huidkanker. ,,Onbegrijpelijk en zorgwekkend. We hebben in ons land zo weinig zonuren, maar zijn toch kampioen in het krijgen van nieuwe huidkankers."

Officieel kregen niet 15.836 maar zelfs 56.000 Nederlanders huidkanker in 2016. Het gros kreeg de meest onschuldige variant, basaalcelcarcinoom.

Stijging
Omdat hier vrijwel niemand aan overlijdt en de huidkanker goed te behandelen is, tellen deze niet mee in de cijfers. In totaal kregen 108.400 Nederlanders vorig jaar de diagnose kanker, 2.500 patiënten meer dan in 2015. Na huidkanker komen darmkanker (15.427) en borstkanker (14.511) het meest voor.

Bij de mannen staat prostaatkanker nog altijd op nummer één, bij vrouwen is dat borstkanker.

Opvallend is de snelle stijging van het aantal jonge mannen tussen de 20 en 40 jaar oud met zaadbalkanker, stelt het Integraal Kankercentrum Nederland. Zo'n 25 jaar geleden hadden nog 400 mannen deze ziekte, nu het dubbele. Hoewel de overlevingskans bijna 100 procent is, raakt de helft van deze mannen onvruchtbaar.

Over de oorzaak van de stijging is weinig bekend. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat het al tijdens de zwangerschap misgaat, wanneer de zaadbal van de mannelijke foetus zich ontwikkelt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden