Plus

AMC-bestuursvoorzitter Marcel Levi over perverse prikkels

We verspillen miljarden aan onnodige zorg, zegt Marcel Levi, bestuursvoorzitter van het AMC. "Ik heb zo veel mensen op mijn spreekuur gehad bij wie dingen zijn gedaan waarvan ik denk: wáárom!?"

Marcel Levi: 'Artsen zijn erg gesteld op hun routine.' Beeld Linda Stulic

Marcel Levi (51), baas van het AMC, hoeft niet lang te zoeken naar een voorbeeld van verkwisting in de zorg. Vanochtend nog stuitte hij op een klassieker in het genre. Levi, die nog altijd één dag in de week als internist patiënten ontvangt, kreeg een bekende patiënt op de poli. "Een meneer met problemen aan hart, longen, nieren en hij heeft een bloedziekte. Deze man zie ik twee keer per jaar en dan wordt alles gefinetuned. De rest doet de huisarts en dat loopt heel fijn."

Maar nu heeft deze man een liesbreuk. Relatief eenvoudige ingrepen als het opereren van liesbreuken worden steeds minder in academische ziekenhuizen gedaan. In het AMC zijn de operaties geschrapt, en dus wordt deze patiënt doorverwezen, in dit geval naar het Tergooiziekenhuis in Hilversum.

"Maar wat gebeurt daar: de anesthesist van dat ziekenhuis stuurt die man naar de cardioloog, naar de longarts en naar de internist, die weer echo's maken en de longfunctie controleren - allemaal dingen die wij ook al hebben gedaan. De informatie zit hier gewoon in de computer. Als de anesthesist het mij vraagt, krijgt hij het gratis. Maar dat doen ze niet. En dat is, over verspilling gesproken, een bak geld van hier tot Tokio."

Zou dat ook opzet kunnen zijn? Een ziekenhuis heeft er immers een nieuwe patiënt bij, met alle verdiensten die daarbij horen.
"Met die beschuldigingen moet je oppassen. Maar ik denk inderdaad weleens: is het nou slordigheid, is het nonchalance of denken ze: nou mooi, dan heeft mijn buurman de cardioloog of de longarts er weer een leuke patiënt bij? Geen idee. Maar ik zie veel zorg waarvan ik denk: waar is dit goed voor? Een zorgverlener strijkt er wel een fijn tarief voor op. Dan mag hij er zelf ook kritisch op zijn."

In de zorg is het een veelbesproken onderwerp, en Levi debatteert er graag over mee: hoe bestrijd je zinloze zorg? Ingrepen en controles die nergens goed voor zijn, ook niet voor de patiënt. "Overal in Nederland, ook in dit ziekenhuis, zitten poli's vol met mensen die komen voor diabetescontrole, hoge bloeddruk, hart- of astmacontrole. Onzin! Dat zijn dingen die mensen zelf kunnen controleren met kastjes en apparaatjes die betrouwbaar zijn. Ze houden contact met de zorgverlener via de mail. Daar kunnen enorme stappen worden gezet, maar het komt maar moeilijk van de grond."

Levi rept over overbodige onderzoeken en foto's, routinematig elke dag bloed prikken, maar ook ingrepen waar de patiënt niet per se beter van wordt, eerder slechter. Zo is uit onderzoek van een kinderchirurg uit het AMC gebleken dat veel kinderen met een blindedarmontsteking ook goed geholpen zijn met antibiotica. Dat scheelt ontelbare operaties, een hoop leed en ook bergen geld. Of: "Moet een tachtigjarige wel gedialyseerd willen worden? Dat moet geen financiële discussie zijn, want dan wordt het heel vervelend. Want dan denkt iemand: ben ik dan niks meer waard op mijn tachtigste? Maar je moet je serieus afvragen: doe ik hem er een plezier mee? Ja, de nierfunctie gaat er stukken beter van, maar een tachtigjarige voelt zich een dag voor dialyse en een dag na dialyse hondsberoerd. Die dialyse is drie keer per week, dus dat is zes van de zeven dagen."

Nog een voorbeeld uit eigen huis: het aanschaffen van nieuwe technologieën - toys for boys - dat mechanisme werkt goed, zegt Levi. Daar zitten mooie innovaties bij. De PET CT-scan bijvoorbeeld, waarmee uiterst nauwkeurig kan worden vastgesteld waar iemand lymfklierkanker heeft. "Maar alle tests die we gebruikten voordat we een PET CT hadden, namelijk de echo en de CT-scan, worden ook nog steeds ingezet. Ik zeg de hele tijd: waarom gebruiken we niet alleen een PET CT? Maar artsen zijn erg gesteld op hun routine. Dit alles, en nog veel meer, is geldverslindend."

In het AMC (met een miljard omzet per jaar) is al 70 miljoen bespaard, maar dan nog, durft Levi te stellen, kan er tien procent aan zinloze zorg worden bezuinigd. "Dat hebben we nodig om de groei in de vraag de komende jaren op te vangen." Hij baseert zich op de schatting van de toonaangevende gezondheidseconoom Don Berwick, die voorspelt dat het in Amerika 15 procent minder kan. Omdat Amerika volgens Levi 'helemaal doorschiet in defensieve en ingewikkelde geneeskunde waar dat niet nodig is' heeft hij het percentage voor Nederland naar beneden bijgesteld. Tien procent dus. "Kijk eens naar ons zorgbudget in Nederland: tien procent van 80 miljard, dan hebben we er gewoon 8 miljard bij. Woooh, daar kunnen we een boel dure pilletjes voor kopen."

Met die dure pilletjes doelt de bestuursvoorzitter op 'een tsunami van nieuwe veelbelovende geneesmiddelen die op ons afkomt'. Maar naast veelbelovend zijn ze ook, 'krankzinnig duur'. Over de hoge prijzen van medicijnen kan Levi ook een boom opzetten, want dat 'veelkoppige monster' is een verhaal apart dat aangepakt moet worden. Maar los daarvan: er komen dus nieuwe medicijnen aan waar patiënten baat bij hebben. Maar als ziekenhuizen met 1 procent per jaar mogen groeien, is voor de aanschaf van die medicijnen geen geld. Tenzij er elders wordt gesneden: dan graag in de onzinzorg.

Hoe kon deze wildgroei aan zinloze zorg ontstaan?
"Met de beste bedoelingen. We leven in een tijd waarin de geneeskunde explodeert van de nieuwe dingen. Er is nu zo veel mogelijk, dat doktoren zichzelf soms vergeten af te vragen: wat schiet de patiënt ermee op?"
Ziekenhuizen worden beloond voor handelen en behandelen.

Time-out

Na een succesvolle proef op de maag-darm-leverafdeling gaat het AMC een time-out, bedenktijd voor een grote operatie, uitrollen over de andere afdelingen. Voorheen kreeg een patiënt bij de diagnose meteen de mogelijke behandelingen te horen. “Dan zei de patiënt meestal: ‘Okay, go for it’. Als je ze meteen die beslissing laat nemen, komen ze in een trein die niet meer stopt,” zegt bestuursvoorzitter Marcel Levi van het AMC. Nu is er een week tijd om na te denken, te praten met de huisarts of de (geriatrisch) verpleegkundige van het ziekenhuis, zodat de patiënt weloverwogen en beter geïnformeerd een keuze kan maken. “Met zo’n time-out zie je dat soms wel tien tot twintig procent van de mensen zegt: ‘Ik wil niet geopereerd worden. Doe mij maar een alternatief, waardoor ik misschien iets minder lang leef, maar waarbij de kwaliteit van leven in elk geval geborgd is’.”

"Er is een perverse prikkel, dat ga ik niet ontkennen. Als een afdeling minder gaat doen, wordt het ziekenhuis daar niet voor beloond. Integendeel, daar wordt het voor gestraft. In het Flevoziekenhuis hebben ze gezegd: wij gaan drastisch reduceren in het doorprikken van de trommelvliezen en het verwijderen van neusamandelen. Want waar is het bewijs dat het goed is voor kinderen? Nou, die kregen mooi de kous op de kop. Een van de drie KNO-artsen moest weg. Dat ging op een vervelende manier. Ik vind dat de zorgverzekeraar, die uiteindelijk hier de winst van boekt, zo'n ziekenhuis een goede landing moet geven."

Speelt de veeleisende patiënt hier ook een rol?
"Ja, er zijn ook artsen die denken: laat ik het maar doen, want dadelijk heb ik het gemist en heb ik een claim aan mijn broek. Wat ook niet echt helpt, zijn al die mooie medische programma's op televisie, waar alles altijd lijkt te lukken. Daar gebeurt in één aflevering wat ik in mijn hele carrière niet heb meegemaakt. Er komt een soort mindset: geneeskunde lost alles op. Mensen worden ook vergiftigd door de advertenties van de total bodyscan. Er worden bij die scans dingen gevonden die allemaal onnodige medische ingrepen tot gevolg hebben."

"Ik heb een collectie aan mensen op mijn spreekuur gehad bij wie dingen zijn gedaan, waarvan ik denk: waarom!? Een vrouw bij wie de hele nier eruit is gehaald vanwege een of andere goedaardige bult. Dan denk ik: mevrouw, had u maar niet geweten dat u dat had."

Angst voor claims

Artsen zijn zo bang voor klachten of schadeclaims dat een derde er de behandeling op aanpast. Vooral medisch specialisten (46 procent) en tandartsen (40 procent) geven aan dat hun handelen wordt gestuurd door vrees voor een claim. Dit blijkt uit een groot onderzoek van de Universiteit van Tilburg naar defensieve zorg onder twaalfhonderd zorgverleners: De zorgverlener in de spagaat. Artsen ervaren een toenemende druk van patiënten, hun familie en de zorgverzekeraars. Tachtig procent van de ondervraagden verleent weleens andere zorg dan waar zij medisch gezien de voorkeur aan geven. Twee derde van de ondervraagden voorziet een ‘claim­cultuur’ in de Nederlandse zorg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden