Plus

Altijd horen dat homo's kakkerlakken zijn, kan sterke zelfhaat opleveren

De schutter in Orlando was mogelijk zelf homoseksueel en handelde wellicht uit zelfhaat. Minderheidsstress en negatieve gevoelens over homoseksualiteit komen ook onder Nederlandse lhbt'ers voor. Hoe moet iemand daarmee omgaan?

Het Paleis op de Dam werd uitgelicht in de kleuren van de regenboog ter nagedachtenis aan de slachtoffers van een schietpartij in Orlando. Beeld anp
Het Paleis op de Dam werd uitgelicht in de kleuren van de regenboog ter nagedachtenis aan de slachtoffers van een schietpartij in Orlando.Beeld anp

'Stel je voor dat je altijd hebt gehoord dat homo's kakkerlakken zijn en dan op een gegeven moment merkt dat je homoseksuele gevoelens hebt," zegt Ossama Abu Amar. Hij is maatschappelijk werker bij Centram/Veilige Haven, een Amsterdamse organisatie die mensen met een multiculturele achtergrond helpt om te gaan met hun lesbische, homo-, biseksuele of transgendergevoelens (lhbt). "Tel daar een sterke groepsloyaliteit bij op, bijvoorbeeld naar je familie, en zie daar de basis voor een sterke zelfhaat."

Vragen
De schietpartij in Orlando, waarbij Omar Mateen (29) 49 bezoekers van homoclub Pulse doodschoot, roept naast afschuw en woede ook vragen op, zeker sinds bekend is geworden dat hij meerdere keren gezien is in de club en actief was op homodatingapps. Hoe kan iemand die tot een groep behoort zich zo hard tegen die groep keren?

"Er zijn mensen die beweren dat hij alleen op die apps zat en in die club kwam om zijn aanslag voor te bereiden, maar dat geloof ik niet," zegt Abu Amar. "Niets praat zijn daad goed, begrijp me niet verkeerd, maar ik denk dat hij een ongelooflijk laag gevoel van eigenwaarde heeft gehad."

Voorbeelden waarin een lhbt'er door zelfhaat en compensatiegedrag radicaliseert, kent Abu Amar 'gelukkig niet', maar hij kan zich er wel iets bij voorstellen. "Ik speculeer, maar het zou goed kunnen dat de schutter in Orlando het gevoel had niet te voldoen aan de eisen die zijn familie stelde. Zijn huwelijk was mislukt en hij had dus die homoseksuele gevoelens, en zelfmoord is in de islam verboden. Ik stel me voor dat hij had bedacht dat hij door deze daad zo veel mogelijk mensen en zichzelf mee kon nemen en zo iets goed kon doen - iets recht kon zetten."

Dameskapper
Negatief denken over homoseksualiteit komt veelvuldig voor onder lhbt'ers, aldus Hanneke Felten van sociaal kennisinstituut en adviesbureau Movisie. Ze houdt zich daar bezig met lhbt-emancipatiebeleid en preventie van eergerelateerd geweld en zelfmoordneigingen.

"Een belangrijk mechanisme hierin is minderheidsstress. Dat wil zeggen dat iemand die deel uitmaakt van een minderheid niet alleen bang is voor discriminatie, maar ook negatief denkt over zijn of haar anders-zijn." Dat gevoel komt volgens Felten voort uit vooroordelen en negatieve stereotypen. "Zoals dat een homo van roze houdt en graag dameskapper wil worden."

Die minderheidsstress is niet voorbehouden aan een multiculturele achtergrond: op internet zijn verschillende fora waar christelijke lhbt'ers discussiëren over of en hoe ze hun geaardheid moeten praktiseren. Ook mensen die seculier zijn opgevoed kunnen zich door hun homoseksualiteit slecht over zichzelf voelen. Abu Amer: "Er zijn in elke maatschappij bepaalde gendercodes, die bepalen wat een echte man is en wat een vrouw. Een man moet zich voortplanten en voor zijn familie zorgen, bijvoorbeeld."

Zelfhaat
Deze minderheidsstress kan overgaan in zelfhaat als er niet op de een of andere manier acceptatie van de eigen seksuele identiteit optreedt. Volgens Hanneke Felten zijn de jaren tussen het moment dat iemand zich bewust wordt van de eigen geaardheid - meestal in de puberteit - en het moment dat hij of zij daarvoor uitkomt, daarbij bepalend. "In Nederland duurt die periode voor pubers meestal een jaar of drie, waarin deze mensen op hun kwetsbaarst zijn."

Die kwetsbaarheid blijkt uit het aantal zelfmoordpogingen onder lhbt-jongeren; dat ligt zo'n vijf keer hoger dan onder heterojongeren. Het milieu waarin men is opgegroeid, is volgens Felten bepalend voor hoe met deze kwetsbaarheid wordt omgegaan. "Het ligt voor de hand dat een meisje dat in een liberaal milieu in Amsterdam-Zuid is opgegroeid minder last zal hebben van zelfhaat dan iemand met een multiculturele of orthodox-religieuze achtergrond."

Ervaringen delen
Ossama Abu Amar werkt met deze laatste groep. Mensen met een multiculturele achtergrond die over hun geaardheid twijfelen, kunnen via Veilige Haven begeleid worden en in contact komen met lotgenoten. Om ervaringen te delen, vrienden te maken en over de toekomst na te denken. Abu Amar: "Dat is een lastig punt. We hebben soms te maken met jongeren die totaal geen perspectief zien en wier omgeving vermoedens heeft over hun homoseksualiteit. Dan worden ze heel erg gecontroleerd, hun broer of zus hackt hun telefoon dan bijvoorbeeld."

In zulke situaties is een coming-out volgens Abu Amar niet altijd het beste idee. "In sommige gevallen ontraden we het mensen zelfs, vooral jongeren die nog niet finan­cieel onafhankelijk zijn en dus geen zelfbeschikking hebben. Dan is de coming-in, het groeien in de gemeenschap, op dat moment belangrijker. Voor een coming-out moet je weerbaar zijn, in staat zijn het fundament voor je eigen toekomst te leggen. Dat vraagt om de juiste plaats en tijd."

Drugsgebruik
Bij het 'in de gemeenschap groeien' is het belangrijk om in gedachten te houden dat familie- en gemeenschapsbanden bij mensen met een biculturele achtergrond heel anders kunnen zijn dan bij autochtone Nederlanders.

Abu Amar: "In Nederland groeien de meeste mensen op met een sterk individualiteitsgevoel. Zo van: het is mijn identiteit, ik heb het recht om over mezelf te beschikken en als dat je niet bevalt, is dat jouw probleem. In andere culturen, bijvoorbeeld in het Midden-Oosten en in Aziatische landen, gaat het veel meer om het groepsaanzien, om respect voor de leider en om eer. Daar is de vraag die een lhbt'er stelt al snel: wat doe ik mijn familie aan? Mensen willen hun familie niet afvallen."

Volgens Abu Amar vormen de mensen die zich bij Veilige Haven melden slechts het topje van de ijsberg. "Deze mensen hebben er al over nagedacht en hebben dus al toenadering gezocht." Vaak duurt zo'n proces jaren. Hoezeer Veilige Haven ook probeert mensen zichzelf te laten zijn, het gaat nog steeds geregeld mis. "Dan vertelt een homoseksuele man ineens dat hij gaat trouwen met een vrouw en houd ik mijn hart vast. Niet alleen voor de man in kwestie, ook voor de persoon waarmee hij dan trouwt."

Machogedrag
Hij noemt overdreven machogedrag als mogelijk resultaat, bijvoorbeeld dat een man zijn vrouw geregeld mishandelt. "Compensatiegedrag, om toch maar aan die gendercode te voldoen." Ook drugsgebruik en overmatig geld uitgeven behoren tot de mogelijkheden. En, uiteindelijk, criminaliteit.

Een probleem volgens Abu Amar is dat hulpverleners, bijvoorbeeld in de schuldhulpverlening, niet expliciet durven te vragen naar homoseksualiteit. "Het is zo'n delicaat proces. Iemand moet zich op zijn gemak voelen en dan kan hij langzaam aan het idee wennen dat homoseksualiteit maar een deel van je identiteit bepaalt."

Ook bij lhbt'ers zonder multiculturele of orthodox-religieuze achtergrond komt dergelijk gedrag voor. Crimineel gedrag is volgens Hanneke Felten een coping-strategie: "Er is recentelijk geen Nederlands onderzoek gedaan naar crimineel gedrag en zelfhaat onder homoseksuelen, maar ik durf te stellen dat het plausibel is dat allerlei andere delinquenten hebben gedaan wat ze hebben gedaan uit een vorm van coping of zelfhaat, vanwege hun geaardheid."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden