Plus

Altijd bereikbaar, maar nú even niet!

Als je atijd en overal zakelijke berichten en telefoontjes kunt ontvangen, vergroot dat de kans op een burn-out. De PvdA pleit voor een arbeidswet om buiten werk onbereikbaar te zijn. 'Ik was helemaal op.'

"Iedereen heeft stress," zegt psycholoog en schrijver van het boek Fokking Druk Thijs Launspach (30). "Daar is niets mis mee, het is zelfs mens eigen." Er is een bepaalde spanning nodig om doelen te bereiken, dat is evolutionair bepaald.

"Stress zorgt ervoor dat je actie kunt ondernemen, dat je wakker bent en in een oplossingsmodus schiet." Maar zoals bij alles geldt: overdaad schaadt. Als je te lang veel stress hebt, of als de spanning in korte tijd enorm is toegenomen, maakt dat ziek. "Stress is giftig," zegt Launspach.

Wie niet op tijd naar de signalen van zijn lichaam luistert raakt moe, dan oververmoeid en vervolgens doodmoe, met als eindstation een burn-out. "Je moet dus heel veel signalen negeren wil je in een burn-out terechtkomen."

Beroepsziekte nummer één
Het is precies wat Judith Noordzij (31), die tot vier jaar geleden als advocaat op de Zuidas werkte, deed. "Van de ene op de andere dag stortte ik in op kantoor. Ik begon te huilen en te hyperventileren. Collega's hebben me in een taxi gezet en naar huis gestuurd."

Noordzij had een burn-out. Niet verrassend, als ze terugkijkt op die periode: "Tussen acht en negen uur 's ochtends begon ik met werken en als ik rond tien uur 's avonds stopte, was dat normaal. Acht uur was vroeg."

Drie maanden voor haar laatste dag als ­advocaat gaf haar lichaam al signalen dat het te veel werd: ze was moe, geprikkeld, huilde veel en hunkerde naar rust. Maar in plaats van meer rust te nemen, begon Noordzij weer met sporten.

"Ik stond om zeven uur 's ochtends in de sportschool en ging daarna direct door naar kantoor." De burn-out sloop er beetje bij beetje in, precies zoals Launspach beschrijft. "Maar ik had het niet door, ik deed hetzelfde als de mensen om me heen."

Burn-out is inmiddels beroepsziekte nummer één in ­Nederland. Meer dan 1 miljoen werknemers ervaren burn-outklachten. PvdA-politicus Gijs van Dijk pleit voor de komst van een wet voor onbereikbaarheid, zodat 'iedereen de vrijheid krijgt om een ontspannen leven te leiden met genoeg vrije tijd'.

In Frankrijk en binnen een aantal grote Duitse bedrijven waar een soortgelijk initiatief al is ingevoerd, wordt positief gereageerd.

Launspach vindt dat er ook in Nederland moet worden ingegrepen. "Zeker voor millennials kan de wet van waarde zijn. Zij zitten vaak nog in de beginfase van hun carrière en willen zich bewijzen." Het zijn dan ook vooral werknemers tussen de 25 en 35 jaar die met een te grote hoeveelheid stress te kampen hebben.

Altijd bereikbaar
Het overkwam ook Kirsten Nelis (36) acht jaar geleden. Elk uur dat ze wakker was, was ze aan het werk als accountant bij één van de vier grote internationale accountantskan­toren van Nederland. Vier jaar hield ze het vol. Het ging steeds slechter.

Nelis at niet meer gezond, sportte niet meer en ook met vrienden afspreken schoot er steeds vaker bij in. Ze raakte overspannen. "Ik ben toen zes weken thuis geweest. Na mijn reeds geplande vakantie keerde ik terug. Ik moest wel, het drukke seizoen begon." Maar ­tijdens de eerste dag ging het al mis. "Ik had al langere tijd klachten: hoofdpijn, rugpijn, snel emotioneel, geïrriteerd, vermoeid.

Die dag ging het licht uit. Ik kon niet meer nadenken, niet meer praten. Ik weet nog steeds niet hoe ik toen thuis ben gekomen." Nelis probeerde nog halve ­dagen te werken, maar dat was te veel. "Mijn hele lijf zei: ik wil niet op deze plek zijn."

De alom aanwezige technologie speelt ook een rol in de zorgwekkende groei van het aantal overwerkten. "Mensen vergeten vaak dat iets niet alleen positief hoeft te zijn," zegt Launspach. Apparaten als een smartphone maken het mogelijk dat we altijd bereikbaar kunnen zijn.

Dat is praktisch, maar het betekent ook dat we continu in een stand-bymodus staan. Waar we voorheen echt vrij waren als we de deur van het kantoor dichttrokken, ­nemen we het werk nu mee naar huis. We kunnen altijd en overal reageren en informatie verzamelen.

Ook als we wachten op de bus, of in de rij van de supermarkt. Het brein krijgt amper tijd om bij te komen, en dat is volgens Launspach juist zo belangrijk. "Even uitzoomen, ­afstand nemen, uitrusten, opladen en dan pas weer door."

Droombaan
Noordzij deed dit nooit. De oud-advocaat was altijd ­bereikbaar. "Dat vond ik misschien het allerergste: de onzekerheid dat er elke dag, op elk moment iets binnen kon komen waar ik iets mee zou moeten doen."

Beeld Ted Struwer

"Als ik bijvoorbeeld op zaterdag een e-mail kreeg, moest ik werken. Soms probeerde ik te denken: dit kan zondag wel, dan had ik in elk geval één dag vrij. Misschien is het wat oppervlakkig, maar het is wel het wereldje waarin ik zat. Daartegenover stonden de dikste feesten en mooie uitjes. Dat maakte het dragelijk."

Hoewel Noordzij het nu 'te bizar vindt' hoe ze zo opging in haar werk en de wereld eromheen, is het wel representatief voor de vaak gehoorde leus 'van je hobby je werk ­maken'.

Launspach: "Allemaal leuk en aardig, maar het kán niet. Ik ken niemand die zijn droombaan heeft. Er zijn altijd mindere of zelfs stomme kanten. Zelfs als je die niet kunt ontdekken, is het goed je af te vragen of het normaal is om honderd uur per week aan je werk te besteden."

Volgens de psycholoog is een te grote hoeveelheid stress vaak het gevolg van een kortetermijnvisie. "We willen nu presteren, maar vergeten dat we dat over een paar jaar ook nog willen." Het is wat cliché, geeft Launspach toe, maar werken is een marathon, geen sprint. Het is onrealistisch om elke week voor de volle honderd procent te gaan.

"Er hoeft maar iets onverwachts te gebeuren, zoals een naaste die overlijdt, een verhuizing, of een relatie die niet lekker loopt, en iemand gaat al over zijn grens heen. Een basis van bijvoorbeeld negentig procent biedt een buffer om met onverwachte situaties om te gaan en die spreekwoordelijke marathon uit te lopen."

Noodrem
Wie toch voor een langere periode veel stress ervaart, doet er goed aan snel gas terug te nemen. "Eenmaal bij het eindstation is het te laat. Het stresssysteem krijgt een klap, het lichaam trekt aan de noodrem en blijft in de alarmstand staan. Bezigheden die voorheen vanzelfsprekend waren, zoals televisiekijken en boodschappen doen, zijn ineens te stressvol. Herstellen kost maanden."

Kirsten Nelis heeft een jaar moeten bijkomen en keerde daarna niet meer terug als accountant. Ze heeft zich laten omscholen en begeleidt nu als burn-out coach mensen die hetzelfde hebben meegemaakt. Ook Noordzij moest een jaar herstellen.

"Mijn ouders hadden me in huis gehaald omdat ik niet meer goed voor mezelf kon zorgen. Ik durfde de straat niet op en kon geen keuzes maken in de supermarkt. Ik was helemaal op. Juist daarom wil ik eerlijk mijn verhaal vertellen. Anderen kunnen er nog wel op tijd bij zijn."

"Want hoe ambitieus je ook bent: als je je ergens niet thuis voelt, het tempo niet kunt bijbenen of te veel hooi op je vork neemt - praat erover, of zoek een plek waar je die aansluiting wel vindt. Dat ben je aan jezelf verplicht."

Na haar burn-out heeft Noordzij zichzelf één ding ­beloofd: "Niemand zal ooit nog invloed hebben op mijn vrijheid. Daar ben ik streng in." Zo is ze niet teruggekeerd in de advocatuur ('Ik vond het nooit écht leuk'), heeft ze Amsterdam verlaten voor Rotterdam ('Het is hier rustiger') en geeft ze lezingen en workshops ('Dat geeft me energie').

Haar telefoon staat nu altijd op stil. "Belletjes en berichten zie ik pas als ik er zin in heb en mijn mail check ik niet meer dagelijks. Ja, ik ben heel slecht bereikbaar. Dat is rigoureus, maar wel mijn eigen rigoureuze keuze."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden