Plus

'Alsof de wereld bestaat uit liberale moslims en boze, conservatieve'

De stad verkleurt, maar media blijven wit. De cultuur op redacties moet veranderen, zeggen de schrijvers van het boek Heb Je Een Boze Moslim Voor Mij?

Zoë Papaikonomou en Annebregt Dijkman Beeld Hajar Scholten

December 2014 kreeg RTL-presentatrice Diana Matroos een handjevol pepernoten van haar chef: "Voor de enige Zwarte Piet op de redactie."

Daarnaast kreeg ze een mail onder ogen waarin stond dat zij niet te vaak mocht presenteren samen met Wilson Boldewijn. Want twee zwarte presentatoren, dat was wat te veel van het goede.

Haar ervaringen, die ze in 2015 naar buiten bracht, waren aanleiding voor het boek Heb Je Een Boze Moslim Voor Mij?, dat donderdag verscheen.

"Diana Matroos wilde een groter probleem aankaarten, maar de discussie ging daarna alleen over haar persoon, en over RTL," zegt onderzoeksjournalist Zoë Papaikonomou (36), een van de schrijvers. "Wij wisten: dus dit is wat er gebeurt als één persoon zich uitspreekt. Dan blijft het anekdotisch, en gaat het niet over wat er structureel mis is."

Somber beeld
Zij en Annebregt Dijkman (39) besloten daarom ongeveer zestig mensen te interviewen, journalisten en veelgevraagde bronnen met een migratieachtergrond, over hun ervaringen in de media. Dijkman, adviseur en onderzoeker naar radicalisering en gewelddadig extremisme: "Er is veel onderzoek over diversiteit, maar dat geeft geen gezicht aan het onderwerp."

De getuigenissen schetsen een somber beeld: mensen die worden afgewezen voor een baan maar later wel om hun adresboekje worden gevraagd. Journalisten die uit een speciaal allochtonenpotje worden betaald en direct weer moeten vertrekken als het geld op is. Een reportage vanaf het Osdorpplein in Nieuw-West, waar bijna alleen witte Amsterdammers worden aangesproken.

Dit laatste voorbeeld komt van Papaikonomou zelf, die haar carrière in de journalistiek tien jaar geleden begon als redacteur bij AT5. Ze was vol hooggespannen verwachtingen, wilde de verhalen gaan vertellen die nog niet verteld werden. "AT5 was supertof, heel dynamisch - en heel wit. De stad die ik kende, zag ik niet terug op de redactie, en ook nauwelijks in de verhalen die er werden gemaakt."

Clichés
Dat onderwerp, diversiteit, is haar blijven boeien, en bracht haar ook in contact met Annebregt Dijkman, die als bekeerling vaak werd en wordt gevraagd om iets te zeggen over de islam.

Wat Dijkman lastig vond, is dat ze altijd aan de verwachtingen van de ander moest voldoen. Dan werd haar gevraagd iets kritisch te zeggen over moslims, de liberale moslim uit te hangen. 'De ander' had dan wat bedacht en in dat hokje moest ze dan passen, in plaats van dat haar werd gevraagd: hoe denk jij erover?

Ze werkten ruim twee jaar aan Heb Je Een Boze Moslim Voor Mij? De titel is een citaat uit de praktijk: een journalist werd door een oud-collega gevraagd om het nummer van een moslim die iets onverdraagzaams wilde zeggen over homoseksualiteit.

Verkeerde vraag, verkeerde aanpak, aldus de schrijvers. "Alsof de wereld
bestaat uit liberale moslims en boze, conservatieve," zegt Papaikonomou. "Er zit nog zo veel tussen."

Het probleem is duidelijk: media zijn veel te wit. Er werken te weinig mensen met een andere culturele achtergrond. Volgens de schrijvers komt dit voor een groot deel door de redactiecultuur, waarin redacteuren niet openstaan voor andere geluiden uit de samenleving en daardoor vervallen in clichés. Onaantrekkelijk voor biculturele kandidaat-journalisten, en behoorlijk eenzaam als je er wel zit, als enige moslim op de redactie.

De vorm waarin de schrijvers dit aan de kaak stellen is wel precair: de getuigenissen hebben weinig context, vaak ontbreekt wederhoor. De geïnterviewden in het boek reppen over wantrouwen en gebrek aan zelfkritisch vermogen, maar de redacteuren over wie dat gaat, komen niet aan het woord.

Papaikonomou: "Het ging om het verhaal van de werkvloer - de kant van hoofdredacties ­horen we al zo vaak. Dit gaat om hun ervaringen."

Waar mogelijk hebben ze verhalen wel gecheckt, benadrukken ze. Vanwege de gevoelige aard lukte dat niet altijd.

Bouw een breder netwerk op
Er zijn ook journalisten met een migratieachtergrond die zich niet in het beeld herkennen. Die wel vertrouwen krijgen en niet hoeven te spreken voor een hele groep waarvan zij representant zouden zijn.

Papaikonomou: "Dat kan natuurlijk, maar dat neemt niet weg dat die redactiecultuur een structureel probleem is." Dijkman: "Er hebben bij ons mensen huilend aan tafel gezeten. Onderschat niet wat dit met mensen doet."

Hun pleidooi voor redacteuren: bouw een ­breder netwerk op, bel eens een keer iemand ­anders dan de standaard witte man, stel open vragen, en zorg ervoor dat je basiskennis van de islam net zo op orde is als je kennis van, pak hem beet, de economie.

Papaikonomou: "Diversiteit komt niet vanzelf. Als je iets wilt veranderen, moet je het forceren. Diversiteit moet onderdeel worden van het journalistieke proces, elke dag weer."

Annebregt Dijkman en Zoë Papaikonomou: Heb Je Een Boze Moslim Voor Mij? - Over inclusieve journalistiek.

Amsterdam University Press, € 24,95.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden