Plus

Als iedereen op vakantie is: 'In de zomer voel ik me vaker alleen'

In de zomer voelen de toch al veel eenzame ouderen in de stad zich extra alleen. Familie en vaste hulp zijn met vakantie, clubjes houden zomerstop. Al zijn er de nodige barmhartige initiatieven. 'Deze maanden moeten voor iedereen leuk zijn.'

Bep Pals-Silvester Beeld Niels Blekemolen

De stad wentelt zich in de hitte. Brandweerslangen spuwen water op de bruggen; werklieden vegen het zweet van hun voorhoofd. Amsterdammers zijn op weg naar parken en terrassen, naar een frisse duik, een koel glas bier, naar goed gezelschap.

In de binnentuin van het beschermd wooncomplex De Lutherhof op het Staringplein, Oud-West, ebt het rumoer weg. Op de stille, schaduwrijke galerijen hebben bewoners hun rollators geparkeerd. Bep Pals-Silvester (80) staat in de deuropening te wachten. Op haar bureau ligt een kleurboek voor volwassenen, waarin ze zorgvuldig vogels een bont verendek geeft.

"Ik zat net even te kleuren met de deur open, maar het werd me toch te fris met de wind in mijn nek," zegt ze. Als ze later op het binnenplein een wandelingetje maakt en de felle zon voelt branden, merkt ze pas hoe warm het is.''

Ommetje
''Binnen in haar vertrouwde, koele woning weet ze zich omringd door talrijke foto's van haar dierbaren. Van haar man Henk, haar dochter Maria, buurman Bas. Een voor een verdwenen ze uit haar leven. Henk stierf in 1999 aan asbestkanker. Drie jaar geleden verloor ze haar dochter Maria. "Vijftig was ze pas. Een kind hoort niet eerder te gaan dan haar moeder. Ik mis haar nog elke dag."

Bep Pals-Silvester Beeld Niels Blekemolen

Sindsdien vindt Bep Pals-Silvester, in haar werkzame leven ouderenverzorgster, de zomer de moeilijkste periode van het jaar. Omdat dan de herinneringen bovenkomen aan haar man en dochter die in juni en juli stierven, maar ook omdat het lastig is haar draai te vinden, als bijna iedereen buiten of met vakantie is.

Hoe anders was dat vroeger! "Henk en ik hadden een boot. We maakten tochten in Nederland en lagen later vaste plek in Katwoude. Een prachtige tijd was het." Nu maakt Pals-Silvester af en toe een ommetje in de buurt met haar rollator.

"Mijn vriendin Sjaan, die in Amstelveen woont, nodigt me soms uit om langs te komen. Dat is gezellig. Sinds ik niet zover meer kan lopen, kom ik de deur minder uit. Ik ben ook gebonden aan bepaalde tijden waarop thuiszorg me helpt met mijn steunkousen."

"In de zomer voel ik me vaker alleen, rotmaanden zijn het. Om de tijd door te komen, lees ik boeken of ik zit te kleuren. Ik zou graag meegaan op de Jordaanboot met Sjaan. En Gordon ontmoeten, zó'n leuke vent, met die vrolijke uitstraling. 'Nou, berg je maar,' zeggen mensen tegen me. 'Hij is zo grof!' 'Dan geef ik toch een grove mond terug,' lach ik dan."

Hart luchten
Pals-Silvester vond een klankbord bij de Zilverlijn van het Nationaal Ouderenfonds (zie kader). "Op dinsdag belt 's middags een vrijwilliger om met me te kletsen. We wisselen recepten uit en tips voor boeken, maar ik praat bijvoorbeeld ook over mijn dochter of over andere dingen die me dwarszitten. Het is fijn om even mijn hart te kunnen luchten."

Het zijn kleine dingen die haar leven aangenamer maken: de thuishulp die onverwacht wat langer kan blijven om koffie te drinken, de vaste caissière van Albert Heijn die haar altijd vraagt of ze nog kleingeld heeft. Als zij met vakantie zijn, vallen ineens ook die vertrouwde gezichten weg.

Pals-Silvester is niet de enige oudere in Amsterdam die de zomer liever overslaat. Uit GGD-onderzoek blijkt dat 300.000 Amsterdammers eenzaam zijn. Ouderen zijn daarin bovengemiddeld vertegenwoordigd. Volgens het Nationaal Ouderenfonds zijn 200.000 ouderen in Nederland zelfs extreem eenzaam, vooral in de zomer.

Annetje Bootsma, specialist ouderen­geneeskunde bij Family Supporters, herkent dat. "Ik kom bij ouderen op verwijzing van huisarts of wijkverpleging vanwege problemen met geheugen of stemming en ingewikkelde zorgsituaties. In deze groep is bijna altijd sprake van eenzaamheid. Mensen komen weinig buiten en hebben een klein sociaal netwerk. Vaak voelen zij zich buitengesloten."

In de zomer wordt dat gevoel versterkt, zegt ze, omdat anderen wél buiten zijn.

Afwezigheid
's Winters is het acceptabeler om binnen te zitten. Ze betwijfelt of de vakantie van de kinderen of kleinkinderen zo'n grote rol speelt in de eenzaamheid van ouderen. "Die zijn vaak maar twee tot drie weken weg. Bovendien geeft het ook een zekere reuring. Je kunt dan tegen anderen zeggen dat je dochter op vakantie is in Turkije, dat je een kaartje hebt gehad."

"De afwezigheid van de kinderen kan wel een aanleiding om nog eens extra te klagen over het alleen-zijn. Eenzaamheid is in veel gevallen van tijdelijke aard, bijvoorbeeld in de periode nadat een partner is overleden," aldus Bootsma.

Een zoektocht op internet laat zien dat in Amsterdam een stortvloed aan barmhartige initiatieven is om eenzame ouderen te helpen. Tegelijkertijd blijkt de doelgroep niet zo eenvoudig te bereiken, waardoor die lang niet altijd in groten getale gebruikmaakt van die sociale projecten.

Buurt-eettafels
Ouderen verschillen daarin niet van jongeren, aldus Bootsma. "Ze geven niet makkelijk toe dat ze eenzaam zijn. Stel je voor dat 's middags een scholier of buurvrouw je bezoekt als zielige eenzame. Wil je dat? Mensen behouden wel hun trots. Je moet ze verleiden om met elkaar in contact te komen onder een andere noemer dan die van eenzaamheid.

Een folder of een persoonlijk besproken aanbod is niet genoeg. Als je ze met charme en doorzettingsvermogen over de drempel weet te trekken, blijkt dat contact heel waardevol."

George Meij: 'Lopen kan ik niet goed meer, ik kom nog maar weinig buiten' Beeld Niels Blekemolen

"Een zomerstop is dan natuurlijk niet bevorderlijk. Continuïteit en vaste routine zijn belangrijk." Goede voorbeelden zijn, zegt Bootsma, de buurt-eettafels, een buurt-inloop, burendag, de stichting Oopoeh die ouderen inzet als oppas voor huisdieren of Het Danspaleis, waarbij ze samen dansen en plaatjes draaien.

"Die projecten zijn gebaseerd op gelijkwaardigheid, niet op dat mensen zielig zijn, eenzaam of geslaagd. Stigmatiseren werkt niet. Nodig die oudere buurvrouw of buurman eens uit om samen gezellig buiten te zijn!"

Met hart en ziel
In Zuid begint deze zomer het project Zomer in Zuid. In augustus worden in de buurt kleinschalige activiteiten voor ouderen georganiseerd, zoals een picknick, een buurtwandeling, muzieksalons, bezoek aan een museum buiten de stad of tekenen in de Artsenijtuin.

Karine Klappe, al lang vrijwilliger en coördinator bij het Odensehuis, een inloophuis voor dementerende ouderen in Zuid, zet zich daar met hart in ziel voor in. "De zomerperiode is voor ouderen vaak een slappe tijd, terwijl anderen lekker vakantie vieren. Wij vinden dat de zomer voor iedereen leuk moet zijn."

Bibliotheken en kerken in de stad doen er veel aan om ouderen in de zomermaanden op te vangen met activiteiten, uitjes en soms zelfs vakantieweken.

Zo gaan in de Willem de Zwijgerkerk de koffiebijeenkomsten de hele zomer door. Rinus (67), boekbinder van beroep, komt er elke week. Twee jaar geleden ging hij met pensioen.

Zomerstop
"Een mevrouw van zorginstelling Cordaan attendeerde me hierop. Ik doe ook mee aan activiteiten van buurthuizen, zoals spelletjesavonden met bingo of Mens erger je niet. In de zomer stoppen ze daarmee, dat vind ik jammer. Ineens is mijn agenda leger. Ik voel me dan vaker alleen."

Ook Margot (87) woont alleen, maar onderneemt van alles om onder de mensen blijven. Ze werkte vroeger bij de medische bibliotheek van de Vrije Universiteit. "Ik zit op een gymclub, doe mee met uitjes van de kerk en bezoek alle koffieochtenden en lunches. Mijn hele leven zorg ik er al voor dat ik in contact blijf met anderen. Je moet je daar zélf voor in zetten, anders vereenzaam je."

Dat Rinus en Margot zich wél gemakkelijk aansluiten bij bijeenkomsten en clubjes, verbaast Bootsma niet. Ze deed onderzoek onder 85-jarigen naar factoren van succesvol ouder worden, en ervoer dat juist echtparen en de mensen die gericht zijn op hun oude kringetje, het kwetsbaarst zijn.

Kleurboek van Bep Pals-Silvester Beeld Niels Blekemolen

"Als de kinderen niet langskomen of als de partner overlijdt, blijft weinig tot niets over. Ongetrouwden weten vaak beter hoe ze aan hun sociale behoeftes moeten voldoen," legt ze uit. Bootsma raadt mensen aan om al rond hun zestigste te gaan werken aan een sociaal netwerk voor later. Zoals je aan je pensioen denkt, zo kun je ook sociaal kapitaal opbouwen.

Sjoelen
In de woonkamer van George Meij (87), vroeger vertegenwoordiger van auto-onderhoudsmiddelen en weekbladenverkoper, op achthoog op de Pieter Calandlaan staat een airco, voor als de zomer nog heter wordt. Daarachter, op een salontafeltje, een winterlandschap met sneeuwpopjes en kerstboompjes. Ver beneden hem raast verkeer, spelen kinderen, laven mensen zich aan de zon.

Meij wijst op een foto van zijn vrouw Tina, die tien jaar geleden overleed. "Net veertien was ze toen ik haar leerde kennen op dansles. Knap hè? En lenig als de pest. Ze leed aan alzheimer en moest op het laatst naar een tehuis. Met haar dood heb ik het heel moeilijk gehad."

Nu kijkt Meij uit naar de bezoekjes van zijn dochter, de aandacht van een vrijwilliger en de vrijdagochtenden waarop zijn neef (90) langskomt om te sjoelen. Elke maandag belt een vrijwilliger van de Zilverlijn. "Dat is fijn. Ze vinden het altijd jammer om op te hangen, omdat ze het zo leuk met me vinden. Ik kan kletsen hoor!"

Foutjes
Even is hij afgeleid als een werklift stilhoudt bij zijn raam en mannen met boor-en zaagmachines in de weer zijn. "Wat krijgen we nou?! Volgens mij was er iets met een nieuw zonnescherm. Maar goed, ze brengen wel wat leven, die lui."

George Meij Beeld Niels Blekemolen

Meij is verzot op sport, vooral op voetbal en honkbal. "Bij de honkbalclub had ik allemaal vrienden. Maar ik kom er niet meer. Mijn kinderen raadden me af om nog auto te rijden. Daar hadden ze gelijk in, want ik ging foutjes maken. Lopen kan ik niet goed meer, dus ik kom nog maar weinig buiten. Hierdoor weet ik niet eens meer hoe de stad eruitziet. In het centrum ben ik in geen jaren geweest."

"Soms denk ik terug aan de zomers van vroeger. Toen zaten we in ons vakantiehuis in Loosdrecht; heerlijk was dat! Nu zit ik bijna de hele dag naar sport op de tv te kijken."

Zilverlijn

De Zilverlijn is een belservice van het Nationaal Ouderenfonds. Vrijwilligers bellen dan regelmatig ouderen. Een telefoontje duurt ongeveer twintig minuten. Uiteraard zijn alle gesprekken vertrouwelijk. Deelname is kosteloos en vrijblijvend. U kun zich als oudere aanmelden voor de Zilverlijn via het telefoonnummer 0800 1325 (gratis) of het formulier op www.ouderenfonds.nl/deelnemen/zilverlijn/

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden