Plus

Als het slachtoffer terug mag slaan: 3 varianten van noodweer

Strafzaken om noodweer, geweld uit onvermijdelijke zelfverdediging, behoren tot de interessantste. Deze week passeren er weer twee de Amsterdamse rechtbank. Die wees eerder intrigerende vonnissen.

In scène gezet noodweer: man valt aan, vrouw velt hem met de koekenpanBeeld Getty Images

Het verweer wordt vaak gevoerd, maar veel minder vaak gehonoreerd door de rechter. De verdachte sloeg, stak of schoot uit noodweer, zgt de verdediging: hij of zij had geen andere optie dan de belager met geweld te stoppen, om zichzelf of een ander te redden.

Áls de rechtbank die redenering volgt, wordt weliswaar vastgesteld dat de verdachte het soms dodelijke geweld heeft gepleegd, maar dat die 'wordt ontslagen van rechtsvervolging'. Er volgt dus geen straf. Dat maakt een pleidooi van deze strekking zo populair.

Fictief voorbeeld
Strafzaken met een kansrijk beroep op noodweer behoren ook nog eens tot de interessantste voor rechters, advocaten en publiek. Om te beginnen zijn goed en kwaad veel minder zwart-wit te benoemen dan in veel andere geweldszaken.

Er is hier niet één agressor tegenover een slachtoffer, maar de man of vrouw in de verdachtenbank verweerde zich juist tegen een onverwachte aanval waarvoor het niet mogelijk was te vluchten.

Denk aan het fictieve voorbeeld van de bewoner die midden in de nacht een inbreker in zijn huis treft, waarna de inbreker aanvalt met zijn koevoet. De slechts in boxershort gehulde bewoner slaat zijn belager in paniek van de trap, waardoor de inbreker zijn nek breekt en sterft.

Zo duidelijk als in een fictief voorbeeld liggen de zaken zelden.
Dan zet de rechtbank zich aan de worsteling: er is grof geweld gepleegd, maar was dat mogelijk onontkoombaar?

Paniek
Van noodweer bestaan drie varianten. 'Gewoon' noodweer: iemand wordt aangevallen en verdedigt zich. Als tweede is er noodweerexces: het gebruikte geweld was grover of langduriger dan nodig, maar is toch te billijken omdat er sprake was van grote paniek.

De derde variant heet 'putatief' noodweer(exces): de verdachte dácht in paniek dat het nodig was grof geweld te gebruiken, wat onjuist bleek, maar die vergissing was begrijpelijk.

Hoewel een beroep op noodweer maar zelden slaagt, wees de Amsterdamse rechtbank intrigerende vonnissen waarin noodweer wel werd aangenomen.

Eén Amsterdamse verdachte, kroeskapper Dennis N., werd zelfs twee keer ontslagen van rechtsvervolging vanwege noodweerexces, nadat hij een lastige klant had neergestoken.

Eén was overleden, de ander zwaargewond geraakt. Zijn advocaten waren de inmiddels overleden Gerard Hamer en diens kantoorgenoot Sander Janssen.

Rotzak
"Zaken waarin iemand dood is maar een beroep op noodweer slaagt, zijn heel bijzonder," zegt Janssen. "Wat voor een advocaat óók speciaal is, is de maatschappelijke beeldvorming in die processen. Doorgaans vindt iedereen je klant een rotzak die straf moet krijgen, maar als iemand in zijn huis of winkel een aanvaller doodde, krijg je als advocaat ook eens het aangename gevoel dat de maatschappij aan je kant staat."

Dat herkent advocaat Jan-Hein Kuijpers, die in complexe zaken een noodweerverweer gehonoreerd zag. "Gerechtshoven en rechtbanken wijzen het vaker toe dan vroeger. De rechters zijn invoelender en er is meer begrip."

Dat komt volgens Kuijpers doordat de rechters dichter bij de maatschappij staan en het gevoel vertegenwoordigen dat in de samenleving heerst: een mens mag zichzelf verdedigen.

"Maar als je gewone mensen een beroep op noodweer of noodweerexces gunt, moet dat ook gelden voor criminelen. Die beveiligen zich misschien met een pistool en dan mogen ze zich daarmee ook verdedigen. Dat is de keerzijde van de medaille."

Eerdere vonnissen

De afperser
Frans de G. is in 2007 doodsbang voor Steve Elmzoon, die hem ernstig bedreigt en afperst. Oud-kickbokser Elmzoon wil geld zien van timmerman De G., anders zal hij de familie van De G. gaan 'vlammen.'

Uit angst draagt De G. een pistool bij zich. Juist als hij bij een kapperszaak op de Stadhouderskade informatie inwint over hoe gevaarlijk Elmzoon nu is, stapt die de zaak binnen. Met een stroomstootwapen loopt hij op De G. af, die letterlijk met zijn rug tegen de muur staat.

Die trekt zijn pistool. Hoewel De G. eerst alleen met het wapen dreigt en het zichtbaar doorlaadt, blijft Elmzoon agressief op hem aflopen. De G. schiet, Elmzoon stamelt nog "Waarom doe je dat nou?" en sterft.

De rechtbank komt tot de conclusie dat De G. de confrontatie niet had opgezocht, niet weg kon vluchten terwijl hij zeer bang was en dat hij Elmzoon nog had geprobeerd te waarschuwen, voordat hij het dodelijke schot loste.

De kapper
De Surinaamse kapper Dennis N. staat bekend als 'een rustig man' en inmiddels ook als een man die veel ervaring heeft met noodweer.

De kapper op de Albert Cuyp stak in 2000 én 2007 met zijn kappersschaar in op twee klanten, waarvan één overleed en een ander zwaargewond raakt, maar straf kreeg hij nooit. Beide keren werd N. door een dronken, agressieve klant aangevallen in zijn klein bemeten kapperszaak en in beide gevallen moest hij zich wel met geweld verdedigen, concludeerde de rechtbank.

Doordat hij zijn kappersschaar in de handen had, werden zijn afwerende vuistslagen levensgevaarlijk en daarmee ook buitenproportioneel: met een schaar steken in een vuistgevecht wordt gezien als een te heftige reactie.

Daar veranderde ook het pleidooi van N.'s advocaat niets aan, die betoogde dat de schaar 'als een natuurlijk verlengstuk van zijn kappershanden' was en dat N. zich daardoor niet bewust was van het wapen. Toch kreeg N. geen straf voor de steekpartijen: beide keren handelde hij uit grote angst en boosheid.

Doordat hij handelde vanuit hevige emotie, die werd veroorzaakt door de aanval, trof N. geen blaam.

Over en weer
Als Fahd el K. in april 2013 café De Leeuwenkuil binnenstapt is het gelijk mis. Hij krijgt ruzie met een andere kroegbezoeker, die hij een pistool op het hoofd zet. Daarna schiet El K. in het plafond.

Cafégast Abdel I. slaat het incident gade en pakt intussen zijn eigen wapen, omdat hij vreest dat El K. nog eens zou kunnen schieten. Als die de buitendeur opent om weg te gaan, moet hij een stap naar achteren zetten.

I. vreest dat El K. het café in zal schieten. Hij wil het gevaar voor zijn en schiet El K. in zijn zij, terwijl ook diens vriend gewond raakt. El K. vuurt ook en treft I. in zijn scheenbeen.

Beide mannen krijgen geen straf voor het schieten. El K. mocht zich verdedigen tegen I., die op hem schoot, terwijl I. met succes beroep doet op putatief noodweer: hij dácht dat er een gevaarlijke situatie zou ontstaan en wilde zichzelf en anderen daartegen beschermen. Dat zijn inschatting van de situatie verkeerd was, valt hem echter niet te verwijten.

En dus: twee pistolen, drie schoten, een vol café, drie gewonden en geen straf.

De worsteling
Over één ding bestaat geen twijfel: het was Mehmet Y. die in februari 2015 van dichtbij vier kogels op zijn ex-zwager Cemal Dayan had afgevuurd, in een trappenhuis in West. Maar deed hij dat om de agressieve ex-man van zijn zus een lesje te leren of moest Y. zich verdedigen?

Doorslaggevend was dat de rechtbank niet kon vaststellen wie het vuurwapen naar de confrontatie had meegebracht. Geen van de getuigen, allen familie van Y., zei te hebben gezien wie het pistool had getrokken toen tussen Y. en Dayan een gevecht ontstond.

De rechtbank kon niet anders dan de lezing van Y. volgen. Die stelde dat Dayan het wapen uit zijn jas haalde en het op hem richtte. Y. wist het af te pakken en schoot vier keer.

De rechter besloot dat de twee eerste schoten 'verdedigingshandelingen' waren, waarmee Y. een aanval afweerde. Noodweer dus.

Dat hij daarna nóg twee keer schoot, waarvan één keer terwijl Dayan al bijna op de grond lag, kwam doordat de aanval bij Y. een 'hevige gemoedsbeweging,' veroorzaakte. Oftewel: Y. was in paniek, ook nadat het gevaar geweken was. Noodweerexces dus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden