Plus

Alle facetten kunstenaarschap Alex van Warmerdam in EYE

Animatie, schilderkunst, een aquarium: in de rijke tentoonstelling L'histoire kaputt komen alle facetten uit het kunstenaarschap van Alex van Warmerdam samen.

Het zoekgeraakte meisje is misschien wel het mooiste binnen de tentoonstelling Beeld Studiohanswilschut

Het eerste wat je ziet als je de verduisterde tentoonstellingsruimte binnenkomt, is een maagdelijk wit filmdoek. Terwijl je ogen wennen aan het donker, verschijnt er opeens een gestalte in de rechterhoek van het doek, dat de complete, metersbrede achterwand van de entree omspant.

Het is actrice Leny Breederveld, gekleed in een blauw mantelpakje. Ze kijkt de bezoeker aan, kordaat, wiebelt nog wat heen en weer en stapt het beeld weer uit. Welkom in de wonderlijke wereld van Alexander Lucas Maria - kortweg Alex - van Warmerdam.

Van Warmerdam (Haarlem, 1952) studeerde aan de Grafische School (handzetten) en de Gerrit Rietveld (vrije grafiek en schilderen); in 1974 was hij medeoprichter van het muziektheatergezelschap Hauser Orkater. Sinds 1980 maakt hij voorstellingen met zijn eigen theatergezelschap De Mexicaanse Hond, waarin hij als het zo uitkomt zelf een (hoofd)rol speelt.

In 1986 regisseerde hij zijn eerste speelfilm: Abel, waarin hij ook zelf de titelrol speelt. Met Borgman (2013) haalde hij de prestigieuze Gouden Palm-competitie van het festival van Cannes, inmiddels werkt hij aan zijn tiende film (werktitel: Nummer Tien).

Zoek er niets achter
Tussen de bedrijven door schildert en tekent Van Warmerdam, niet alleen de decors en affiches van zijn films en stukken, maar ook vrij werk. Ook schreef hij een roman en twee dichtbundels.

In 2010 ontving het multitalent de Johannes Vermeer Prijs, de staatsprijs voor de kunsten ter waarde van 100.000 euro, voor zijn gehele oeuvre bestaande uit films, theaterstukken, literair werk en een groot aantal beeldende kunstwerken in uiteenlopende technieken.

Al die disciplines komen samen in L'histoire kaputt. Achter de titel moet, zoals wel vaker bij Warmerdam, niets worden gezocht; hij koos er naar eigen zeggen voor vanwege de klank. Het is ook de titel van een bewegend, twaalf minuten durend schilderij dat hij speciaal voor de tentoonstelling maakte.

Of preciezer: van een stop-motion animatiefilmpje waarin Van Warmerdam de verschillende stadia van een en hetzelfde doek vastlegt. Van abstract tot figuratief tot volslagen absurd; portretten gaan over in vervreemdende taferelen.

Vliegende wasmachine
Een man met een enorme piemel wordt even snel weggeveegd als hij in beeld verscheen. Een blonde vamp verandert in een jachthond, die opeens schoenen heeft, waarin een paar tellen later twee zakenmannen staan.

Beeld Studiohanswilschut

Er zijn beelden van een kamer met een kast en een stoel en een bed. Het huis uit De laatste dagen van Emma Blank (2009) schiet door het beeld, ervoor verschijnt een meisje in bikini dat op een handdoek in het gras ligt. In de lucht doemt opeens een wasmachine op, en een kopieerapparaat. Zo gaat het maar door, tot het opeens afgelopen is.

Het zwarte ding
Motieven en elementen uit het bewegende schilderij komen ook elders in de
tentoonstelling terug; in Van Warmerdam rijke oeuvre lijkt alles - bewust of onbewust - met alles verbonden. Het kopieerapparaat staat ook op een paneeltje dat langzaam omhoog wordt getakeld in de archaïsche constructie Vloer.

Er hangt een gigantisch schilderij waarop twee zakenmannen op een houten vlot staan dat kaarsrecht op de onstuimige golven ligt - de stropdas van de linker hangt horizontaal in de wind, verder lijkt het alsof ze op de bus staan te wachten.

Er is een schier oneindige reeks deuren, die leiden naar precies zo'n kamertje met een kast en een stoel en een bed (Kamer). En er is een kortfilm waarin René van 't Hof in zo'n kamertje in de weer is met een enorm zwart ding (Het zwarte ding).

Er staat een groezelig groen aquarium met daarin twee lakschoenen, een roze plastic zakje, een mobieltje en een spiegeltje.

Het doet denken aan het aquarium waarin de door Van Warmerdam gespeelde ober in zijn gelijknamige film wordt gegooid door een groepje zakenmannen. Het doet ook denken aan de bodem van het groezelige meer in Borgman, waar Borgman het ene na het andere lijk laat afzinken.

Misschien wel het mooist is de installatie Het zoekgeraakte meisje. Het is een enorme silo op zijn kant; erin, op een zanderige ondergrond, ligt een meisje met armen en benen van boomtakken. Op de plaats van haar hoofd ligt een enorm opengeslagen boek met op de linkerpagina een tekening van haar hoofd.

Als je je hoofd door een uitnodigend gat steekt, slaan de bladzijden als vanzelf om; komt het slapende/bewusteloze/dode meisje bij haar positieven. Dreigende muziek zwelt aan en sterft weer weg; ze kijkt je even indringend aan en gaat weer slapen.

Wat het te betekenen heeft - óf het iets te betekenen heeft - moet iedereen zelf maar bepalen, maar het is bepaald prikkelend en ingenieus. Zoals werkelijk álles in L'histoire kaputt.

L'histoire kaputt wordt vanavond geopend en is t/m 2 september te zien in Eye.

Bioscoop

De innerlijke consistentie van Van Warmerdams oeuvre wordt nog eens onderstreept door de beelden uit De Noorderlingen (1992), De Jurk (1996), Kleine Teun (1998), Borgman (2013) en Schneider vs. Bax (2015), die op grote schermen in een kwartiertje worden samengevat. De complete films worden tijdens de tentoonstelling vertoond in de zalen van Eye. Daarbij is ook een nieuwe montage van Grimm (2003), waaraan Van Warmerdam momenteel werkt met editor Job ter Burg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden