Plus

Alicia groeit op in een tehuis: 'Liefde van 9 tot 17 uur is niet genoeg'

Alicia groeit op in tehuizen. Wat doet dat met een kind? Documentairemaakster Maasja Ooms, die zelf haar leven in een tehuis begon, ging drie jaar lang elke twee weken langs.

Alicia zit al vijf jaar in een kindertehuis. Ze begint de hoop op een pleeggezin op te geven. Beeld Maasja Ooms

Maasja Ooms zat soms huilend in de auto terug van een bezoek aan Alicia in Reek. Alicia is pas negen als Ooms haar leert kennen. Ze zit dan al vijf jaar in een kindertehuis en begint de hoop op een pleeggezin - in tehuistermen 'een plekje' - op te geven.

Drie jaar lang volgt Ooms Alicia. Ze doet dat alleen, als regisseur en cameravrouw ineen. Ze komt langs, kijkt, praat een beetje, maar kijkt vooral.

In de documentaire Alicia ben je er als toeschouwer ook bij. Het is geen film van interviews en reflectie, het is een intieme blik in het leven in een tehuis. Tehuizen klinken als iets uit een vorige eeuw, als relieken uit een Oost-Europees land, maar ze bestaan ook in Nederland nog steeds en zijn geen vreselijke oorden.

De opvang waar Alicia woont in Brabant, is een complex van simpele bungalows, een soort betaalbaar vakantiepark, met liefdevolle leidsters en opgeruimde kamers Maar een tehuis is niet thuis.

Alicia is als 1-jarige bij haar moeder weggehaald, die haar op haar 17de kreeg. Ze woonde een paar jaar in een pleeggezin, maar kon er na de dood van de pleegvader niet blijven. Sindsdien wacht ze op dat nieuwe plekje - een pleeggezin met specialistische kennis.

Krachtig en levenslustig
Voor Maasja Ooms (48) was het andersom. Zij ging als zuigeling naar een tehuis in Amsterdam, omdat haar ongehuwde moeder niet voor haar kon zorgen. Op haar vierde mocht ze terug naar haar moeder. Het is een groot en essentieel verschil, met de kennis van nu.

"Vroeger wisten we niet zo veel van hechting en hoe belangrijk het is om met één persoon een band op te bouwen," zegt Ooms. En hoewel de leidsters zorgzaam zijn, hebben kinderen stabiliteit en herkenning nodig.

"Liefde van 9 tot 17 uur is niet genoeg. Je ziet dat Alicia zich aan leidsters hecht, maar die gaan altijd weer weg. Omdat de dag erop zit, omdat het vakantie is of omdat ze verlof hebben." Alicia is een krachtig meisje, een overlever, levenslustig, zegt Ooms.

Maar ze heeft veel pech. Of is het een soort onvermijdelijk lot dat ze treft? Haar moeder zat ook in opvanghuizen. Herhaalt de geschiedenis zich? Het zijn vragen die je als kijker ook hebt, terwijl Ooms je meeneemt van vrolijke tiende verjaardag van Alicia naar een verdrietig gesprek met haar voogd en begeleiders.

Je ziet haar op bezoek bij de moeder van Alicia, die nooit heeft gewild dat haar dochter uit huis ging, maar zich bij de situatie heeft neergelegd. Je ziet Alicia's woede-uitbarstingen en ruzies met andere kinderen, en haar verslagenheid als haar huisgenootjes naar hun ouders mogen met de zomervakantie en zij niet.

Jeugdzorg worstelt
Je proeft tegelijkertijd de welwillendheid van alle hulp om het meisje heen, alsook de machteloosheid van iedereen in het 'systeem'. De directeur van het tehuis in Reek stond open voor een film, zodat beleidsmakers zien wat voor gevolgen beslissingen kunnen hebben.

Filmmaker Maasja Ooms ging als zuigeling naar een tehuis, omdat haar ongehuwde moeder niet voor haar kon zorgen. Op haar vierde mocht ze terug naar haar moeder. Beeld -

Zo vaak krijg je geen inkijkje in de wereld van kinderen die niet thuis kunnen wonen. Ooms ziet hoe jeugdzorg worstelt met de opvang van sommige kinderen. "Maar de film is zeker geen aanklacht."

Overigens is het ook geen pamflet. Al zou het bijvangst zijn als zich meer pleeggezinnen melden naar aanleiding van de film. Ooms heeft ook wel eventjes de neiging gehad om Alicia's situatie op te lossen.

Niet loslaten
"Het zijn gedachten die langskomen. Maar ik denk niet dat ik het zou kunnen." Dat neemt niet weg dat ze Alicia nog steeds ziet. "Ik vond het belangrijk om niet zomaar te verdwijnen na drie jaar. Het was onderdeel van het proces dat ik haar niet zou loslaten."

Tijdens de research stuitte Ooms bij toeval op haar eigen tehuisdossier. Daar las ze dat haar moeder haar destijds niet kón verzorgen. Ook stonden er beschrijvingen van haar eerste jaren in het tehuis. "Het werkte voor mij bevrijdend om te leren dat er niks mis was met mij."

Ooms hoopt dat Alicia door de film ooit hetzelfde inzicht krijgt. "Je denkt al gauw in zo'n situatie dat het je eigen schuld is. Maar het zijn de omstandigheden die je maken tot wie je bent."

Alicia is op 22 november om 20.25 uur te zien op NPO 2. De première is morgen in Eye.

Uit huis geplaatst

In Nederland stijgt het aantal kinderen onder voogdij de laatste jaren. In 2015 waren ruim 9000 kinderen aan het ouderlijk gezag onttrokken en uit huis geplaatst.

Kinderen die uit huis worden geplaatst worden bij voorkeur in de eigen omgeving opgevangen, in een pleeggezin of als het niet anders kan in een instelling. Aan pleeg­gezinnen is een tekort; sinds 2015 daalt het aantal aanmeldingen. (Cijfers CBS en pleegzorg)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden