Algemene verwachting: Dales krijgt de zwartepiet

AMSTERDAM - In stilte is de Amsterdamse raadsenquête naar de Noord/ Zuidlijn al maanden aan de gang. Een team van het door de enquêtecommissie ingeschakelde adviesbureau Policy Research bereidt de openbare verhoren voor, die half september beginnen.

De enquête richt zich vooral op 2002, toen definitief werd besloten tot de aanleg. Algemeen is de verwachting dat de zwartepiet bij de toenmalige VVD-wethouder Geert Dales zal belanden. Hij verleidde de gemeenteraad in te stemmen met een begroting van 1,4 miljard euro. De teller staat nu op 2,6 miljard.

Veel betrokkenen voelen zich belazerd door Dales, die de zaken bewust te rooskleurig zou hebben voorgespiegeld en ongunstige contracten zou hebben gesloten. Bij het Centraal Station, waarvan bekend was dat dat een complexe aangelegenheid was, nam de gemeente een fors deel van de risico's op zich. In 2007 voelde wethouder Tjeerd Herrema zich genoodzaakt de risico's voor tientallen miljoenen af te kopen bij de aannemer. Wat Dales nog zwaarder wordt aangerekend, is zijn 'gesjoemel'.

Hij zou hoge kosten hebben verstopt in stelposten, waarbij de gemeente een fictieve prijs voor bepaalde klussen in de begroting liet opnemen. Raadsleden voelden zich voor de gek gehouden toen veel later naar buiten kwam dat het contract voor de metrostations Vijzelgracht, Ceintuurbaan en Rokin voor bijna tachtig miljoen euro stelposten bevatte, waaronder cruciale zaken als diepwanden.

Maar hebben ze wel goed opgelet? Dales heeft de raad in vertrouwelijke vergaderingen wel degelijk geinformeerd over de stelposten en een reeks schriftelijke vragen van fracties beantwoord. Dat gebeurde in het najaar van 2002, vóór het beslissende raadsdebat.

De vraag is wel of Dales expliciet genoeg was voor raadsleden die zich toch al overspoeld voelden met lastig te doorgronden gegevens. Enkele toenmalige raadsleden hebben geen herinnering aan discussies over stelposten in die periode. Hoe het ook zij: als de notulen opduiken, heeft Dales een vluchtroute.

Ook het verwijt dat de stelposten bewust laag zijn gehouden, is voor discussie vatbaar. Het stadsbestuur beschikte over berekeningen van andere, deels onafhankelijke partijen, die de begrotingsprognoses onderschreven. Al heeft ook een deskundige gewaarschuwd dat de kosten tientallen procenten hoger konden uitvallen. De geraamde kosten van de drie stations zijn inmiddels met tientallen miljoenen overschreden. Achteraf waren de stelposten dus veel te laag.

Maar het zal ingewikkeld zijn te bewijzen dat Dales de raad bewust op het verkeerde been zette, al valt niet uit te sluiten dat andere stukken opduiken die hem in het nauw brengen.

Hij was in elk geval in de ban van 'planoptimisme', zoals in 2005 is vastgesteld door de commissie- Sorgdrager. Het risicobudget bedroeg in 2002 slechts vier procent van de totale kosten. Op advies van Cees Veerman is daar in juni liefst een half miljard aan toegevoegd.

In de enquête staat ook de deal met Den Haag centraal, waarbij Amsterdam ruim één miljard euro van het rijk meekreeg, maar wel opdraaide voor alle overschrijdingen.

Deze achteraf gezien rampzalige afspraak werd in 1999 gemaakt door de wethouders Harry Groen (VVD) en Frank Köhler (GroenLinks). Zij zijn erop aanspreekbaar.

Ook hier zijn kanttekeningen te maken. Want de begroting van Amsterdam is destijds drie keer getoetst door het rijk. Zo kon het gebeuren dat PvdA-minister Tineke Netelenbos van Verkeer en Waterstaat in september 1999 aan de Tweede Kamer schreef dat volgens de Bouwdienst van Rijkswaterstaat de kostenraming 'gedegen is opgesteld, dat het ontwerp van de Noord/Zuidlijn realiseerbaar lijkt en dat de bouwtechnische risico's van het project aanvaardbaar lijken (...) Het is mijn inschatting dat met de (...) aanvullende risicopremie van 187 miljoen gulden bij een goed risicomanagement alle risico's (...) adequaat zijn afgedekt.' Met andere woorden: het is wel erg gemakkelijk als Den Haag er nu zijn handen van aftrekt. (BAS SOETENHORST)

Algemeen is de verwachting dat de zwartepiet bij de toenmalige VVD-wethouder Geert Dales zal belanden. Foto ANP Beeld
Algemeen is de verwachting dat de zwartepiet bij de toenmalige VVD-wethouder Geert Dales zal belanden. Foto ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden