Ajax gemangeld door het sfeervak van eigen aanhang

In de nasleep van het vuurwerkincident tijdens de bekerfinale in De Kuip klinkt kritiek op de leiding van Ajax: de relatie met de harde kern van de hooligans is ambivalent. Heeft Ajax zich uitgeleverd aan 'sfeervak' 410 en de F-side?

Een door de Ajaxleiding goedgekeurd doek ter nagedachtenis aan de geliquideerde Sven Westendorp,kopstuk van de harde kern.Beeld Ed van de Pol

'Je moet oprotten uit de Arena, daar heb je niks te zoeken. Als je niet luistert, hebben wij onze eigen methode om je dat duidelijk te maken, die zijn niet aangenaam voor jou en je gezin, heb je me verstaan?'

Het is 25 januari 2012, iets na half elf 's avonds, als acht Ajaxsupporters samendrommen bij het hek voor de woning van Martin Sturkenboom. Gekleed in badjas, staande in zijn tuin, hoort hij de groep aan, blijkt uit beelden van een beveiligingscamera. Sturkenboom is dan nog lid van de Ajaxdirectie, die in een hevige machtsstrijd is verwikkeld met Johan Cruijff en diens aanhang. Ruim een week later kondigt hij zijn vertrek aan als directeur, conform de wens van zijn ongenode gasten.

Veel slachtoffers van de 'fluwelen revolutie' van Cruijff roepen het voorval in herinnering, als hun wordt gevraagd naar de relatie van de clubleiding met hooligans. 'Voetbalvandalisme is van alle tijden, maar toen is er iets bijzonders gebeurd,' zegt één van hen. 'Het was een instrument in de fluwelen revolutie,' aldus een oud-bestuurder over de harde kern van de Ajaxfans. 'Er is een kongsi gevormd met het kamp-Cruijff,' zegt een ander.

Intimidatie
Net als andere clubs in binnen- en buitenland worstelt Ajax al decennia met de omgang met de meest fanatieke supportersschare. 'Vak 410 kan je maken en breken,' zegt een oud-lid van de begeleidingsstaf. 'Dat besef leeft bij spelers, begeleiders en bestuurders.' Daar komt bij dat de meest fanatieke aanhang intimidatie niet schuwt. Talloze Ajaxbestuurders zijn in de loop der jaren bedreigd.

Dat maakt de verleiding voor de clubleiding groot de banden met de leiders van 'sfeervak' 410 en de F-side aan te halen, ook wanneer ze betrokken zijn bij zaken die het daglicht niet kunnen verdragen. Vaste Ajaxbezoeker Peter R. de Vries schetst het dilemma: 'Je kiest je eigen supporters niet uit. Het zijn geen koorknapen.

'Tijdens het voorzitterschap van Michael van Praag (1989-2003) koos Ajax voor toenadering. NRC Handelsblad berichtte in 2010 dat Van Praag verjaardagen, kraamvisites en begrafenissen van hardekernsupporters afliep. In de gevangenis bezocht hij Martin van de P., veroordeeld voor een viervoudige moord in de Haarlemse seksclub Esther.

Van Praags opvolgers John Jaakke (2003-2008) en Uri Coronel (2008-2011) hielden meer distantie. Wel regelde Coronel het lidmaatschap van Ajax voor F-sider 'Joark', volgens de achterflap van een boek over hem 'misschien wel de bekendste hooligan' van de club. Ook sprak Coronel op diens begrafenis.

Jaakke zat regelmatig om de tafel met Sven Westendorp, een beruchte hooligan en voorman van de harde kern, om te praten over zaken als veiligheid, stadionverboden en tickets.

Goede band
Rik van den Boog, die als directeur van Ajax met Coronel in 2011 het veld ruimde vanwege de machtsgreep van Cruijff, had volgens ingewijden een goede band met de harde kern, onder wie Westendorp. 'We hoorden wel dubieuze verhalen over hem, maar die gingen nooit over Ajax. Bij de club was hij instrumenteel in het oplossen van conflicten,' aldus een ingewijde over de contacten met Westendorp. De F-sider werd in augustus 2011 geliquideerd voor zijn huis. Dat gebeurde nadat in politieonderzoeken steeds weer Ajaxfans waren opgedoken die valse loonstroken of werkgeversverklaringen van Westendorps bedrijven hadden gebruikt om woningen te huren waar hennepplantages werden aangetroffen.

Peter R. de Vries is kritisch over de reactie op supportersgeweld. 'De club is wel erg aarzelend in het aanpakken van excessen.' Maar hij toont begrip voor de pogingen van bijvoorbeeld Van den Boog om Westendorp te vriend te houden. 'Zo iemand helemaal negeren, dat kan niet. Ze zijn in staat de groep of het vak een bepaalde kant op te sturen.'

'Ook ik heb indertijd heel bewust wel met Sven Westendorp gesproken,' zegt Jan Driessen, tot vorig jaar directeur communicatie bij Aegon, hoofdsponsor van Ajax. 'Hij was vertegenwoordiger van de fans. De politie had ook contact met hem. Je moet wel close zijn met de vaste kern. Door de dialoog te zoeken kun je excessen vermijden. Dat is de laatste jaren steeds beter gelukt, en dat maakt het vuurwerkincident bij de bekerfinale zo schrijnend.'

Sven Westendorp had een Ajaxkledinglijn en handelde in tickets. Een ingewijde vertelt dat de Ajaxleiding in de zomer van 2010 vijftien procent korting bood op een deel van de kaarten voor de Champions League. 'Dat gebeurde onder druk van Westendorp en anderen met belangen in de tickethandel.' Die goedkope kaarten konden met grote winst worden doorverkocht. 'Zo was er een verwevenheid van allerlei zaken.'

Herdenkingsdienst
Na de moord op Westendorp stond de Ajaxdirectie toe dat er een herdenkingsdienst werd gehouden in de Arena. En de spelers legden voorafgaand aan een competitiewedstrijd een shirt met zijn naam op het veld.Vandaag de dag heeft 'Sven' een cultstatus in de Arena. Regelmatig wordt hij geëerd op reusachtige spandoeken, die vooraf zijn goedgekeurd door de Ajaxleiding. In de officiële Ajax Fanshop is als eerbetoon een hoodie (trainingsjack met capuchon) te zien met zijn naam.

De moord werd gepleegd toen de revolutie van Cruijff in volle gang was. Volgens verschillende betrokkenen was de harde kern op dat moment verdeeld over de opstand. Een ingewijde: 'Natuurlijk stond een groot deel achter Cruijff, maar er waren ook aanhangers van Louis van Gaal [destijds beoogd directeur], die zich de drie kampioenschappen en alle Europese successen onder zijn leiding herinnerden.'

Bij Cruijffs tegenstanders heerst de overtuiging dat rond die tijd een akkoord is gesloten met de harde kern: in ruil voor invloed zou die zich achter de revolutie scharen. Ter illustratie noemen ze de bedreiging in de tuin van Martin Sturkenboom. 'Acht hooligans gaan niet op eigen houtje 's avonds laat naar Bosch en Duin.'

Er gaat een hardnekkig, nimmer bewezen gerucht dat oud-speler Bryan Roy, vertrouweling van Cruijff, de supporters aanstuurde. In zijn boek De coup van Cruijff beschrijft journalist Menno de Galan hoe Sturkenboom Roy confronteert met de verdenking: 'Roy antwoordt dat hij zich in die beschuldiging niet herkent.'

Pieloor
De tegenstanders van Cruijff zien de benoeming in het voorjaar van 2012 van Ronald Pieloor tot het Ajaxbestuur als beloning voor de steun van de harde kern. In de jaren zeventig en tachtig was Pieloor een kopstuk van de F-side.

'Hij heeft een lastige positie,' zegt een ingewijde. 'Als hij het vuurwerkincident in De Kuip veroordeelt, is hij in de ogen van de harde kern een verrader.'

Pieloor ontkent dat hij is neergezet als vertegenwoordiger van de harde kern. Hij weigert een oordeel te vellen over de gebeurtenissen in de bekerfinale. 'Dat is mijn rol niet. Als ik een mening heb, spui ik die intern, dat lijkt me veel beter. Ik was er ook niet bij, ik ken de omstandigheden niet.'

Die opstelling is koren op de molen van critici die vinden dat het bestuur te dicht tegen de harde kern aanschuurt. 'Door ze te gebruiken, heb je ze ook macht gegeven,' zegt een oud-leidinggevende. Een andere oud-werknemer: 'De harde kern redeneert: jullie zitten er dankzij ons.'

Oud-Aegondirecteur Driessen weerspreekt dat de banden met de harde kern te hecht zijn. 'Het wederzijdse respect en aanhalen van de contacten werpt vruchten af.' Hij somt zaken op die op verzoek van de supporters zijn gerealiseerd, zoals meer rood-wit in het stadion, ballen in het publiek schieten en het gecontroleerd afsteken van vuurwerk bij kampioenswedstrijden. 'Dat zet het hele stadion officieel in de mist, prachtig.'

Met de cultstatus van Westendorp heeft hij geen moeite. 'Je moet uitwassen samen snoeihard bestrijden en samen zorgen voor een feestelijke, sportieve en veilige sfeer in het stadion. Spandoeken en spreekkoren werken sfeerverhogend. Het is nu eenmaal de maatschappij die je in het stadion terugziet. Ik weet ook niet wat er in al die skyboxen precies gebeurt.'

Agressief
Een oud-leidinggevende van de club is het er niet mee eens. Hij blikt schuldbewust terug. 'Sfeerverhogend? Het zal wel. Maar ook agressief, onbeschaafd en gevaarlijk. We hebben te veel getolereerd.'De wonden die de 'fluwelen revolutie' heeft geslagen, zijn nog vers. '2-0 van Real Madrid verliezen, dat is toch een stuk minder erg dan 5-1 tegen Zwolle,' zegt een oud-bestuurder. De wedstrijd tegen Real in 2010 zette de coup van Cruijff - 'Dit is Ajax niet meer' - in gang.

Een ander slachtoffer valt over de verontwaardiging bij de Ajaxleiding en Cruijff over het vuurwerk in De Kuip. 'Toen mensen als Martin Sturkenboom, Steven ten Have, Uri Coronel en Marjan Olfers werden bedreigd of geïntimideerd, nam niemand van het kamp-Cruijff afstand. Moet je ze nu eens horen...'

Ondertussen heeft Ajaxfan Rudolf van D. niets te duchten van de Ajaxleiding. De 51-jarige voeger werd als enige veroordeeld voor het bedreigen van Sturkenboom. Vanwege zijn blanco strafblad en de grote vertraging van de behandeling kwam hij er met een boete van 250 euro vanaf. In de rechtszaal vertelde hij tot zijn vreugde geen stadionverbod te hebben gekregen. Dat vond de club niet nodig.


Dit verhaal is voor commentaar voorgelegd aan de directie van Ajax, die liet weten niet te willen reageren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden