Plus

Afscheid dominee Westerkerk: 'Hier gaan geloof en ongeloof hand in hand'

Dominee Fokkelien Oosterwijk vertrekt uit de Westerkerk, na 23 jaar. 'Ik zie het als mijn rol om mensen te bezielen, niet om te zeggen hoe ze moeten geloven.'

Fokkelien Oosterwijk: 'Deze kerk heeft altijd veel publiek van buiten getrokken.' Beeld Marc Driessen

Het zijn haar allerlaatste preken, maar ook de komende weken houdt dominee Fokkelien Oosterwijk (65) vast aan de gewone gang van zaken: het onderwerp moet op dinsdag bekend zijn, de liturgie wordt woensdag vastgesteld.

Donderdag de aanzet op papier, vrijdagavond moet dat een eerste versie van drie velletjes zijn. "Op zaterdag kijk ik alles nog een keer na. Ik weet inmiddels natuurlijk wel hoe een preek moet worden opgebouwd. Het is ook een ambacht."

Duizenden preken heeft Oosterwijk in haar werkzame leven geschreven en afgestoken: veertig jaar geleden als nieuwkomer op de kansel in het Noord-Hollandse Oudorp, daarna in Maastricht en de afgelopen 23 jaar als dominee van de beroemdste kerk van het land, de Westerkerk.

"Ik ben in Amsterdam een boordje gaan dragen. Dat hoorde bij de status van deze kerk, vond ik. En ik ben ook wat meer humor in mijn preken gaan stoppen. Dat past bij Amsterdam."

Engelachtig aura
De Westerkerk is ook voor de dominee nog altijd een bijzondere plek om te werken. Dat heeft te maken met het ontwerp van architect Hendrick de Keyser, die er zorg voor droeg dat op zondagmorgen het zonlicht door de ramen precies op de kansel valt.

"Je voelt dat gebeuren tijdens de preek," vertelt Oosterwijk. "Het geeft de plek een engelachtig aura. De kansel is ook echt het centrum van de kerk. Het draait hier om de preek en de muziek. Dat vinden we belangrijk."

Wat de kerk ook bijzonder maakt: sinds 2012 is de kerk een museum. Vrijwilligers zorgen voor de opvang en begeleiding van de toeristen die de kerk aandoen. Alleen tijdens de diensten gaat de deur op slot.

"Het verloopt eigenlijk probleemloos," zegt de dominee over de dubbelfunctie van het gebouw. "Het bezoek levert ook nog aardig wat geld op. Dat is slim aangepakt: de toegang is gratis, maar voor het wc-bezoek vragen we een kleine bijdrage."

De museale functie past ook bij de kerk die al eeuwen zo'n markante plek in de binnenstad inneemt. "Deze kerk heeft altijd veel publiek van buiten getrokken. We houden daar rekening mee door ook Engelse en Duitse gezangen op te nemen in de liturgie. Maar er zijn ook mensen uit Groningen en de Achterhoek die op zondag naar de kerk komen om een dienst bij te wonen. Vaak als startpunt van een dagje Amsterdam, daar mogen we best trots op zijn."

Oosterwijk was 23 jaar geleden de opvolger van de vermaarde Nico ter Linden. Dat ging niet zonder slag of stoot. In deze krant werd uitgebreid geciteerd uit een brandbrief waarin de nieuwe dominee met de grond werd gelijkgemaakt.

"Op de voorpagina van de krant werd een citaat uit de brief afgedrukt: de Westerkerk wordt bezocht door zeven plagen en ze luisteren allemaal naar de naam Fokkelien Oosterwijk. Dat de naam en het adres onder de brief vals waren, deed er niet toe."

Achtbaan
Het was een lastige en zware periode voor de dominee. "Het heeft me toen wel verbaasd dat mensen in een kerk zo lelijk kunnen doen. Een van de klagers, nota bene een hoogopgeleide vrouw, heeft me later wel eens verteld dat ze het gewoon niet kon verdragen dat het een vrouw was die haar zondag de zegen gaf. Ja, wat moet je daarmee?"

Er kwam een commissie van wijzen die in een rapport keihard uithaalde naar de belagers van Oosterwijk, en de dominee volledig vrijpleitte.

Een ander dieptepunt was het jaar 2014, toen Oosterwijk wegens ziekte haar werkzaamheden moest neerleggen en haar geloof kwijtraakte. Oorzaak was het plotselinge overlijden van haar zus en de erfelijke aandoening waaraan zij zelf enkele maanden later ook bleek te lijden.

"Mijn zusje en ik hadden een hechte band. Ze stierf totaal onverwacht, ik was er kapot van. En toen moest ik ineens zelf worden geopereerd. Als zij niet was gestorven, was dat aneurysma nooit ontdekt en was ík waarschijnlijk aan de beurt geweest. Het voelde alsof ik in een achtbaan was beland."

Gezegend en gedoopt
Het verlies raakte Fokkelien Oosterwijk als een mokerslag. "Ik stortte in en voelde niets meer. Ik moest er een tijdje tussenuit. Ik schaamde me: wat ben ik nou voor dominee?"

"In dezelfde periode las ik een interview in de krant met Andries Knevel. Hij was ook ernstig ziek, maar sprak vol geloof en overgave over het naderende einde. Hij was ervan overtuigd dat God op hem stond te wachten. Dat leek mij ook wel wat, maar zo heb ik het niet ervaren. Ik was juist vervuld van twijfel."

Oosterwijk keerde na bijna een jaar, na een operatie en revalidatie, terug op de kansel. "Ik heb toen eerlijk over mijn eigen ervaring van Godloosheid gepreekt. Ik was enorm opgelucht dat ik door kon. Het was na al die jaren als predikant heel vreemd om een tijd niet meer te geloven. Het is toch wat je bent."

"Als ik niet verder had gekund? Dan was ik met stille trom vertrokken. Er zijn collega's die dan boeken schrijven over hoe ze van het geloof zijn gevallen, maar dat vind ik niet kunnen. Al die mensen die je gezegend hebt, al die kinderen die je gedoopt hebt."

Juist dat vindt Oosterwijk een van de aantrekkelijke kanten van het vak: dat je zo veel voor anderen kunt betekenen. "Ik weet dat er in onze kerk ook veel mensen komen die het allemaal niet zo zeker weten. Dat mag in onze kerk."

"Hier gaan geloof en ongeloof hand in hand. Ik zie het als mijn rol om mensen te bezielen en te inspireren, maar ik kan en wil ze niet vertellen hoe zij moeten geloven. Ze mogen ook komen om in de kerk te zijn en naar een goed verhaal en mooie muziek te luisteren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.