Plus

Afrikaanse culturen en sciencefiction samen in Afrofuturism

Het Tropenmuseum gaf drie fotografen en een videokunstenaar de ruimte in de tentoonstelling Afrofuturism. Afrikaanse culturen en sciencefiction komen samen

De Keniaanse fotograaf Osborne Macharia maakte de serie Macacia, waarvoor hij mannen met rastahaar van extravagante, futuristische brillen voorzag. Beeld Osborne Macharia
De Keniaanse fotograaf Osborne Macharia maakte de serie Macacia, waarvoor hij mannen met rastahaar van extravagante, futuristische brillen voorzag.Beeld Osborne Macharia

Volgens een oude legende hadden de guerrilla's tijdens de Mau Mau-opstand een geheim wapen. De Mau Mau-opstand vond plaats in Kenia tussen 1952 en 1960 en was gericht tegen de Britse koloniale overheersing. De geheime wapens werden gemaakt door vijf lenzenmakers, die speciale brillen maakten waarmee de rebellen 's nachts de positie van de vijand konden bepalen.

De Keniaanse fotograaf Osborne Macharia (1986) maakte een paar jaar geleden een serie met de titel Macacia, wat in het Gikuyu 'brillen' betekent. Hij voorzag stoere mannen met rastahaar van extravagante, futuristische brillen en Mad Maxachtige kostuums. Zo gaf hij de legendarische guerrilla's een gezicht.

Door deze en andere series werd Macharia wereldberoemd. Toen hij als autodidact begon, had hij geen rooie cent en nu is hij een veelgevraagde fotograaf voor allerlei commerciële opdrachten. Het werk van Macharia werd al snel bestempeld als afrofuturisme, een term waar hij zelf nog nooit van gehoord had, maar waar hij zich inmiddels prima in kan vinden.

Saturnus

Afrofuturisme is een verzamelnaam voor allerlei culturele uitingen waarin de zwarte cultuur, geschiedenis en sociale kwesties worden gecombineerd met sciencefiction. De naam werd in de jaren negentig van de vorige eeuw verzonnen, maar met terugwerkende kracht worden ook eerdere culturele uitingen tot de stroming gerekend. Zoals het werk van de Amerikaanse jazzmuzikant Sun Ra, die de Afrikaans-Amerikaanse cultuur aan sciencefiction verbond. Ra beweerde bloedserieus dat hij enige tijd op Saturnus had doorgebracht nadat hij daarheen was geteleporteerd.

Afrofuturisme is populairder dan ooit, bewijst onder meer het succes van de Amerikaanse actiefilm Black Panther. Het Tropenmuseum presenteert nu werk van drie fotografen en een videokunstenaar wier werk tot het afrofuturisme worden gerekend. De presentatie is een soort spin-off van Afrotopia, een fototentoonstelling die deze zomer te zien is in het Afrika Museum in Berg en Dal, vlak bij Nijmegen. Het werk was eerder te zien tijdens de Afrikaanse fotobiënnale in de Malinese hoofdstad Bamako.

Televisiehoofd
Het afrofuturisme van de deelnemende kunstenaars is vaak geestig, maar tegelijk klinkt een dosis maatschappijkritiek door. Er wordt een alternatieve werkelijkheid gepresenteerd waarin verleden, heden en toekomst samenvallen. Het is daarbij niet helemaal duidelijk of we naar een utopie kijken of naar een nachtmerrie. Zo presenteert Bob M¿chiri Njenga (1985) een video waarin een jongen eenzaam door een sloppenwijk van een grote stad dwaalt. Als hij tegen een tv-toestel op een vuilnisbelt in slaap valt, smelten zijn dromen en het toestel samen.

Vanaf dat moment loopt hij met een televisiehoofd rond in de stad, waarbij het toestel zowel opneemt als uitzendt. Hij is een stoorzender voor beveiligingscamera's en zijn aanwezigheid is een waarschuwing voor kinderen voor de gevaren van de media. Om een onverklaarbare reden krijgt hij het aan de stok met een aantal rolschaatsers die hem te grazen willen nemen.

Kadara Enyeasi (1994) presenteert een aantal personages uit klassieke Afrikaanse volksverhalen in abstracte ruimtes met geometrische vormen. Enyeasi is opgeleid als architect en dat zie je een beetje terug in zijn foto's, waarin verwijzingen naar De Stijl en Le Corbusier zijn opgenomen.

Zwart brokstuk
Fotograaf Samuel Fosso (1962) speelt met het idee van een mogelijke zwarte paus. Fosso neemt doorgaans zichzelf als model voor zijn foto's. Dat is ook hier het geval. Met behulp van kleding en attributen kroop hij in de huid van de paus. Er hangt één grote foto met Fosso in die rol, naast een enorme wand met honderden kleine prints, waar het nummer van het bestand bij staat.

Hij experimenteerde met allerlei poses en attributen. Op een aantal opnames zie je hem in de weer met een zwart brokstuk dat verdacht veel lijkt op een onderdeel van een bekend beeld. In La Nona Ora uit 1999 verbeeldde de Italiaanse kunstenaar Maurizio Cattelan de toenmalige paus Johannes Paulus II alsof hij geraakt was door een meteoriet. Door een vergelijkbaar brokstuk in zijn foto's op te nemen verwijst Fosso subtiel naar het ironische beeld van Cattelan, maar hij voegt er nog een grapje aan toe. Hij laat de zwarte paus vrolijk met de meteoriet spelen. Op een gegeven moment lijkt hij het brokstuk met één vinger in de lucht te houden, als een ballon. De paus van Fosso is een symbool van black power.

Afrofuturism, t/m 26/8 in het Tropenmuseum.
Afrotopia, t/m 2/9 in Afrika Museum, Berg en Dal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden