Plus PS

Advocaat Bénédicte Ficq: 'Ik houd van het leuke conflict'

Bénédicte Ficq (59) heeft een gevarieerde clientèle, onder wie kickbokser Badr Hari. Ze houdt van ruzietjes, maar er is een grens aan wie ze wil verdedigen. 'Sommige cliënten zijn taboe.'

Bénédicte Ficq: 'Ik heb de regie. Altijd' Beeld Linda Stulic

Bénédicte Ficq behoort al jaren tot de beste strafpleiters van Nederland. De laatste weken was ze weer veel in het nieuws: als advocaat van vechtsporter Badr Hari, die hoorde hoeveel gevangenisstraf hij nog moest uitzitten.

En omdat ze aankondigde dat er een zaak tegen de Nederlandse
tabaksindustrie zal worden aanspannen. Dit jaar wordt ze 60, maar de strijdlust neemt niet af.

Krijgt een zaak een andere dynamiek als een zaak zoveel media-aandacht krijgt als die van Badr Hari?
"Absoluut. Heel vervelend."

Vorige week was het weer flink raak.
"Je bedoelt die uitspraak over het uit­zitten van zijn straf? Och, dat is niks. In het begin van de zaak - je hebt géén idee. Naast de serieuze pers was ook de hele roddelpers geïnteresseerd. Ik ben in een enorm conflict met RTL Boulevard ­terechtgekomen."

"Dat werd toen nog ­bemand door mijn zeer geliefde collega Moszkowicz en John van den Heuvel, die mij dag in dag uit met de grond gelijk zaten te maken. En Albert Verlinde maar van: 'oh wat erg', en 'oh wat vreselijk'. Die zaak was publicitair niet te regisseren, ­iedereen leek er gedurende een paar maanden door bezeten."

En dat verandert dus de dynamiek, ook in de rechtszaal.
"Ja, het heeft de zaak inhoudelijk beïnvloed. Bijvoorbeeld: er zijn telefoongesprekken getapt, die zijn uitgewerkt, maar dat waren allemaal privégesprekken met veel intimiteiten die geen enkel belang voor de zaak hadden. In normale strafzaken wordt dat niet uitgewerkt, dan staat er: 'NR', niet relevant."

"Maar nu kreeg ik tien ordners met uitgewerkte, irrelevante tapgesprekken. Het was dus niet alleen de pers die als een dolle tekeerging, ook het OM en de politie gingen erin mee. De enige die zich niet hebben laten meesleuren, zijn de rechtbank en het hof. Alles wat buiten de zaal uit de klauwen was gegierd, kwam daar weer binnen proportie."

Ondertussen zat de publieke tribune vol opgehyperde bloedhonden?
"Geen bloedhonden, ik vond het meer een bijenzwerm. Als we bij de rechtbank aankwamen, dook ineens die zwerm op. Ik ben vrij klein, Badr is vrij groot, ik werd bijna onder de voet gelopen. Gelukkig liep Badr naast me. Tamelijk beangstigend, die zwerm journalisten."

Rechters moeten dan door deze hysterie heen kijken.
"Rechters zijn mensen, die lezen kranten. Misschien kijken ze wel naar RTL Boulevard! Maar ze hebben de regie op de zitting helemaal in handen. En ik zie heel snel of er een stiekeme ijdelheid meespeelt, of dat ze per ongeluk zijn meegezogen in die gekte. Dat vóél je."

Dat is soms aan de hand?
"Als alle rechters plotseling naar de kapper zijn geweest, ineens heel ijdel zitten te zijn, weet je: die leven hier óók al weken naartoe. Als strafrechtadvocaat word je onvermijdelijk getraind op intuïtief vlak, dus dat merk je gauw genoeg. Maar in de zaak van Badr Hari waren ze de rust zelve."

Is intuïtie belangrijk voor een strafrechtadvocaat?
"Heel belangrijk, volgens mij. Uit alle dossiers moet je díe onderwerpen pikken waarvan je intuïtief weet: hier is iets te halen, dít ga ik uitvergroten, hier ga ik in investeren. Maar ook tijdens de zitting: wat gebeurt er, wanneer moet je zorgen dat er een pauze komt, wanneer moet je je cliënt spreken."

Al die ordners met informatie, dat lijkt me nou zo ontmoedigend.
"Mijn kantoorgenoten Nico Meijering en Christian Flokstra zitten in Passage, het grootste proces ooit. De hoeveelheid ordners waar zij mee te maken hebben, dat kan ik niet eens benoemen. Pleidooien van achttienhonderd pagina's. Ontelbare zittingsdagen met verklaringen die allemaal geanalyseerd moeten worden. Een soort nachtmerrie. Maar omdat zij er middenin zitten en meegroeien met het dossier, ­ervaren zij dat niet meer zo."

"Als je eenmaal in een zaak zit, als je er écht in zit, wórd je die zaak. Dan sta je onder de douche en heb je ineens een ­aha-moment, boem, dan vált er iets. Had ik laatst bijvoorbeeld met de ventilatiegaatjes in de tabakszaak. Ken je dat verhaal?"

Ze holt naar beneden en komt terug met twee pakjes sigaretten. Camel en Lucky Strike. Ze peutert uit allebei een ­sigaret en begint de filters te ontleden. In de papiertjes die de filters omhullen blijken minuscule, met het blote oog onzichtbare gaatjes te zitten: gaatjes die de roker afdicht met zijn vingers of mond als hij een trekje neemt.

Maar als de sigaretten getest worden met machines zijn ze niet afgedicht, en zuigen ze lucht op, waardoor de nicotine- en teerwaarden worden verdund en er dus lagere waarden worden ­gemeten. Sjoemelsigaretten, heeft Ficq ze gedoopt.

'De enige die zich niet hebben laten meesleuren, zijn de rechtbank en het hof' Beeld Linda Stulic

"Die ventilatiegaatjes zijn in civiele zaken rond de tabaksindustrie wel aan de orde geweest, maar nooit strafrechtelijk. Ineens viel het kwartje: het is valsheid in geschrifte. Want de tabaksindustrie zet willens en wetens de verkeerde waarden op die pakjes. Mensen roken ongemerkt dubbele waarden troep."

U bent opgewonden over die gaatjes.
"Ja, fantastisch! Omdat ik denk dat we ze er ongelofelijk mee gaan pakken. Dus daar investeren we nu heel erg in, wat deze zaak betreft. En dat vind ik dus echt heer-lijk. Het is zo'n duidelijk bewijs van de kwaadaardigheid, de onverschilligheid, de geldbelustheid van deze industrie."

Zijn dit de momenten waar u het voor doet?
"Je kunt kiezen welke ingang je neemt in een zaak, hoe je het gaat aanpakken. Het is eenvoudig om een zaak standaard te doen, maar je wilt er iets bijzonders van maken, proberen iets aparts te vinden waarvan je vóelt dat er wat te halen valt: het klompje goud."

De tabaksindustrie aanklagen heeft nog iets nobels. U krijgt ook kritiek, bijvoorbeeld door Badr Hari te verdedigden. Vindt u dat je als strafpleiter goed moet doen?
"Iedere verdachte heeft recht op een eerlijk proces, waarbij wij uiteraard een ­belangrijke rol vervullen. Daarmee dien je natuurlijk ook de rechtsstaat. Aan een ­veroordeling moet altijd deugdelijk bewijs ten grondslag liggen, je mag mensen niet ­zomaar opsluiten."

Functioneert die rechtsstaat wel? Trump twittert over een 'so-called judge', Wilders over 'een neprechtbank'. Snapt u hen?
"Het zijn opmerkingen waaruit een ­totaal dedain voor de democratische rechtsstaat blijkt. En dat betekent dat zij een groot gevaar zijn voor alles wat we hebben verworven, namelijk: een ­beschaafd land waarin meerderheid én minderheid gezamenlijk kunnen rekenen op de bescherming dat een tiran het niet voor het zeggen krijgt."

"Als ik het enthou­siasme zie waarmee Wilders dit soort uitspraken doet, nou, dan krijg ik gewoon een soort razernij over me heen. Ik vind het onvoorstelbaar dat deze man, die altijd ­gepretendeerd heeft democraat te zijn, nu al bewezen heeft een antidemocraat te zijn. Een nepdemocraat, om in zijn terminologie te blijven. Deze nepdemocraat vent uit dat het zou moeten kunnen om de rechterlijke macht níet te respecteren in het gezag dat zij gewoon heeft."

"Hij heeft ook al gewaarschuwd, toen hij zijn eigen belangetjes moest verdedigen in de rechtbank: 'Over een tijdje zullen we zien wie er aan de goede en aan de verkeerde kant staat.' Daarmee impliceert hij dus: jongens, let op, ik ga ervoor zorgen dat ík ga bepalen wie er goed is en wie er fout is. Dat betekent dat je een van die pijlers, meerdere misschien, onder de democratie wegslaat."

Is voor u, als strafrechtadvocaat, de rechterlijke macht bondgenoot of ­vijand?
"De rechtbank is de bondgenoot van ­iedereen: van mij, van de minister-president, van de politicus die gedagvaard wordt, van de boef, van de braverik, van de radicale islamiet die ervan wordt verdacht dat hij een aanslag wil plegen, van de bankier die misschien corrupt is."

"En: iedereen is voor de wet gelijk. Als Wilders aan de macht komt en zijn standpunt institutionaliseert, kunnen onze rechten plotseling niks meer waard zijn. Deze man moet ­bestreden worden met alles wat we in ons hebben, omdat hij een gevaar is voor de democratische samenleving."

Maar u vindt het toch niet onbehoorlijk om kritiek te hebben op de rechtbank?
"Natuurlijk niet! Als je in een procedure vindt dat een rechter zich misdraagt of niet onafhankelijk is, kun je hem wraken. En als je het niet eens bent met de uitspraak van de rechter, ga je in beroep."

Zou u Wilders kunnen verdedigen?
"Sommige cliënten zijn voor mij taboe. Ik zie Wilders als een reëel gevaar voor deze maatschappij. Om dezelfde reden dat ik een terrorist niet zou verdedigen, zou ik dat met Wilders ook niet doen. Zij zijn overtuigingsdaders. Ze stoken op tot woede en polarisatie, en lijken er ook nog van te genieten. Ik zal mij daarom ook nooit lenen als instrument van Wilders of IS."

Vond u het een logische keuze dat Geert-Jan Knoops Wilders verdedigde?
"Het verbaasde mij dat hij Wilders als cliënt heeft genomen. Omdat Knoops over het algemeen belang hecht aan een goede verstandhouding in de zittingszaal, niet het type is dat hand in hand loopt met een cliënt. En van tevoren wéét je dat je dat moet doen met Wilders."

Moet je als advocaat niet altijd hand in hand lopen met je cliënt?
"Ik loop nooit hand in hand met mijn cliënt. Ik heb de regie. Altijd."

Wat is het verschil?
"Een voorbeeld: ik heb eens een grote doodslag/moordzaak gedaan. Ik had een insteek gekozen en die man kreeg een vonnis voor doodslag, uitspraak: tien jaar, de tbs-vordering was afgewezen. Dat was een gunstige uitspraak voor hem, maar hij wilde in hoger beroep."

"Als ik hand in hand had gelopen, had ik gezegd: gaan we doen. Maar ik heb hem een andere advocaat laten zoeken. Doodslag is moord geworden, hij heeft achttien jaar gekregen. Ik vind: de cliënt neemt een deskundige, een advocaat, in de arm om te bepalen wat verantwoord is en wat niet."

"Als je de advocaat van Wilders bent, wéét je dat je in al zijn trucs mee moet gaan om er een showproces van te maken. Er zijn heus advocaten die dat graag doen, maar daar had ik Knoops nou net niet toe gerekend."

"Wilders woonde zijn proces niet bij, maar volgde het wel via Twitter en maakte er aan de lopende band denigrerende, ­beledigende, walgelijke opmerkingen over. Een cliënt die zich zo misdraagt - ik zou dat als advocaat niet gepikt hebben en me teruggetrokken hebben."

Vindt u wel dat Wilders of een terrorist recht heeft op een goede advocaat?
"Zeker, honderd procent, op een fantastische advocaat. Ik zou het ook nooit een advocaat verwijten dat hij of zij iemand verdedigt."

Schuilt er een activist in u?
"Niet dat ik met borden de straat op hoef, en de politiek wil ik ook niet in, maar ik wil me wel uitspreken als daarom ­gevraagd wordt. Dat is juist nú heel ­belangrijk, in het besef dat ik weet wat we kwijt kunnen raken. Mensen die onze ­vrijheden willen afpakken, zoals Wilders, moeten worden ontmaskerd. Je moet ­benoemen wat hij doet, en het láátste wat hij doet, is strijden voor vrijheid. Hij brengt Nederland in gevaar."

'Ik was extreem lui. Al die dingen uit mijn hoofd leren, dat vond ik zo'n domme bezigheid' Beeld Linda Stulic

"Bijvoorbeeld door de bizarre gedachte dat een land überhaupt te begrenzen is. Hij sluit mensen uit, waardoor ze zich verstoten voelen en waardoor sommigen een hoek in worden gedreven waar je ze juist níet in wilt hebben. Hij beschimpt instituties, zoals de onafhankelijke rechterlijke macht en de pers, en probeert ze af te breken. Hij manipuleert de geesten van mensen met nepnieuws. Het is ongelofelijk wat er allemaal aan de hand is."

Zou u rechter kunnen zijn?
"Nee. Ik ben erg ongenuanceerd, vind ik, en bovendien geen groot jurist, zoals we er hier een paar op kantoor hebben. Ik zou er totaal ongeschikt voor zijn."

Wat vindt u van het kleine rondreizende circus der strafrechtadvocaten in de talkshows? Jullie zijn een genre op zich geworden.
"Soms is het belangrijk om iets uit te leggen over het strafrecht. Spong doet dat erg goed, bijvoorbeeld. En soms is er een cliëntenbelang om iets toe te lichten. De zaak tegen de tabaksindustrie heeft belang bij heel veel publiciteit omdat het OM niet alleen maar kijkt naar de haalbaarheid van de zaak, maar ook naar de maatschappelijke wenselijkheid om de zaak te vervolgen. Zo veel mogelijk mensen moeten zich er boos over maken. Dus wil ik de zaak ­optimaal dienen, moet ik er veel mee naar buiten treden."

Maar vraagt u zich ook weleens af: waarom zit díe nou weer bij Pauw?
"Soms wel, ja. In de tijd van Bram Moszkowicz dacht ik meestal: wat zit jij hier de belangen van je cliënt te verkwanselen? Ik ben erg blij dat hij niet meer op het tableau staat."

Waarom?
"Omdat hij het beeld van de strafrechtadvocatuur geen goed heeft gedaan. Hij straalde uit dat het allemaal om glitter en glamour draaide. Terwijl het een vak is waarvoor je keihard moet werken. Zo'n ­
70 procent van onze zaken is pro Deo. Het is geen bla-bla en dan een gigantische ­rekening uitschrijven."

"Het is zó belangrijk dat er een gespecialiseerde groep mensen is voor iedereen die verdacht wordt van een strafbaar feit. Want dan draait het om het benemen van vrijheid. En vrijheid is een van de pijlers waar het om draait in het leven."

Hoe komt dat?
"Dat zit gewoon in mijn hart, dat is mijn karakter. Mensen doen vaak nogal laatdunkend over de vrijheidsstraffen die hier in Nederland te laag zouden zijn. Nederland is een van de zwaarst straffende landen in Europa. Daarnaast, ga eens tegen je zin drie weken in een huis zitten dat op slot zit, of laat je een maand opsluiten met mensen die je niet kunt luchten of zien - je wordt knettergek. Heus, een jaar in de ­gevangenis zitten is ontzettend lang, mensen kunnen er totaal kapot aan gaan."

"Ja, wordt er dan gezegd, dan hadden ze dat maar niet moeten doen. Je moest eens weten hoeveel kwetsbaren van geest het gevang bevolken. Iedereen kan tot daden gedreven worden waartoe hij zichzelf niet in staat had geacht. Daarnaast is het zo dat het een rechter is die beslist welke straf passend is bij het misdrijf: respecteer dat."

Als alles goed gaat, viert u dit jaar uw 60ste verjaardag. Doet u dat nog iets?
"Ik ben niet zo van het geven van feesten en partijen, ik ga door met dit werk ­zolang als mijn geest dat toestaat. En zolang als ik het vuur nog voel. Ik heb ­inmiddels zo'n schat aan ervaring, die ga ik niet zomaar wegkieperen."

U heeft weleens gezegd dat u een legendarisch ongemotiveerde student was.
"Ik was een uitermate middelmatige student. Toen ik eenmaal afgestudeerd was, dacht ik: wát ga ik hiermee doen? Er was eigenlijk maar één onderwerp dat mijn interesse had: strafrecht. Ik ben gaan werken bij Van Asperen, De Roos en Pen. Vanaf het allereerste moment dat ik daar zat, de eerste dag in de praktijk, werd dit werk mijn grote liefde. En was ik ook totaal niet lui meer."

Daarvoor was u lui?
"Extreem lui. Echt héél erg lui. Al die dingen uit mijn hoofd leren, ik vond dat zo'n domme bezigheid. Maar toen ik eenmaal cliënten had, wist ik waarvoor ik werkte. En ik vind vechten leuk. Ik wil ook gevechten winnen. Ik ben ook wel een beetje een knokker."

Uw hele leven al?
"Ik kan niet zeggen dat mijn hele leven een gevecht is, maar ik houd van het leuke conflict. Ik ben opgegroeid met drie zussen en wij hadden pittige aanvaringen. ­Ruzietjes uitlokken vond ik leuk; kijken waar het je brengt. Ik hou meer van een nuttige ruzie dan van dat eeuwige harmoniemodel."

Bénédicte Ficq: 'Ik ben opgegroeid met drie zussen en wij hadden pittige aanvaringen' Beeld -

Bénédicte Ficq

25 november 1957, Goirle

1977 Eindexamen atheneum, Maastricht
1977-1985 Studie rechten, Groningen
1986 Werkt bij Van Asperen, De Roos en Pen, Amsterdam
1992 Oprichting kantoor Meijering Van Kleef Ficq & Van der Werf
1992-nu Advocaat van o.a. Jim T. (balpenzaak), Dino Soerel, Jan-Dirk Paarlberg en Badr Hari
2016 Begint zaak tegen tabaksfabrikanten

Bénédicte Ficq woont in Amsterdam. Ze is getrouwd met journalist Dorine Hermans, ze hebben een zoon en een dochter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden