Plus

Advies enquêtecommissie moet einde maken aan waan van de dag

Een advies van de Amsterdamse enquêtecommissie die de financiën van de stad onderzocht: laat per raadscommissie twee pitbulls hun tanden zetten in de begroting. Deze methode komt overwaaien uit de Haagse politiek.

Pieter Duisenberg, VVD-Kamerlid, bedacht het controlemechanisme. Beeld Bart Maat

Pieter Duisenberg kreeg voor de publicatie van het rapport van de Amsterdamse enquêtecommissie een telefoontje. Of de opstellers zijn naam mochten gebruiken? Het VVD-Kamerlid, zoon van oud-PvdA-minister van Financiën Wim Duisenberg, bedacht het controlemechanisme waarvan de raadsenquêtecommissie adviseert om die ook in Amsterdam te gebruiken. Duisenberg (48), trots: "Het was aanbeveling nummer 6. Ik heb er een foto van gemaakt."

Hoe kwam de methode-Duisenberg tot stand?
"In 2012 kwam ik in de Tweede Kamer en kreeg ik de portefeuille onderwijs. In december werd de begroting behandeld. Ik was er helemaal klaar voor. Maar toen ging het debat helemáál niet over de begroting. Onderwijskolos Amarantis was net failliet gegaan en dat was hét onderwerp. Niemand had het over de begroting van 30 miljard euro die wij moesten goedkeuren. Bij de volgende commissievergadering heb ik gezegd dat ik twee momenten in het jaar wilde gebruiken om de uitgaven en doelstellingen gestructureerd te controleren. Ik kom uit het bedrijfsleven, daar is dit heel gewoon."

Pieter Duisenberg (1967)

Sinds 2012 Kamerlid voor de VVD. Eerder werkzaam bij Shell, McKinsey en Eneco. Studeerde economie aan de Erasmus Universiteit en aan de Vrije Universiteit.

Maar dat is eigenlijk helemaal niet uw portefeuille, financiën.
"Nee, maar het is mijn passie. Ik ben overgestapt uit het bedrijfsleven, waar ik meer verdiende dan nu als Kamerlid. 'Liever jij dan ik,' zeiden mijn vrienden. Maar ik wilde een steen­tje bijdragen. Nederland en de wereld gaan me aan het hart. Ik heb gemerkt dat je als parlementariër echt dingen kunt bereiken. En met deze methode halen we de waan van de dag eruit. Nu kijk je naar de doelstellingen voor de komende vijf jaar."

Wat levert uw methode op?

"Als je het goed doet, verbetert dit de informatie- en controlepositie van alle leden. Het is monnikenwerk en je komt er niet voor in de krant. Maar in artikel 105 van onze Grondwet staat dat de regering aan de Staten-Generaal verantwoording over geld en beleid aflegt. Dan moeten wij die ook controleren. Daarnaast is er nog voldoende ruimte om politiek te bedrijven: gaan er dingen slecht, dan kun je daar een punt van maken en omgekeerd."

Wat is uw schokkendste bevinding tot nu toe?
"We zijn op één groot ding gestuit. Her en der werden extra investeringen gedaan voor het verbeteren van de lerarenkwaliteit. Toen we al die bedragen optelden, kwamen we op meer dan 1 miljard euro. Er waren helemaal geen doelen en criteria voor vastgelegd. Er is voor minder een parlementaire enquête begonnen. Ik zag mezelf al zitten in het verhoorbankje van een enquêtecommissie: 'Waar is dat geld gebleven, meneer Duisenberg?' Nu gaan we dit als Kamercommissie wél vooraf vastleggen."

Hoe werkt het?

De methode-Duisenberg is een manier om de uitgaven en de effecten van het beleid te controleren. Twee Kamerleden, één van de coalitie en één van de oppositie, uit een Tweede Kamercommissie pluizen de begroting van een ministerie (in het najaar) en de verantwoording (in het voorjaar) van kaft tot kaft door aan de hand van zes hoofdvragen. Daarmee onderzoeken ze of het uitgegeven belastinggeld volgens afspraak en doelmatig wordt besteed. Het duo, dat hulp krijgt van analisten van het ambtelijke Bureau Onderzoek en Rijksuitgaven, rapporteert zijn bevindingen aan de collega-­Kamerleden uit de Kamercommissie. Daarbij wordt een stoplichtsysteem gebruikt: groen betekent dat het goed gaat, bij oranje zijn er wat problemen en bij rood is er een groot probleem. De methode-Duisenberg draagt de naam van VVD-Kamerlid Pieter Duisenberg, die het bedacht. In het voorjaar van 2013 werd het voor het eerst gebruikt bij de verantwoording van de uitgaven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Inmiddels wordt de methode ook gebruikt door de Kamercommissies Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Infrastructuur en Milieu en Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Uit de doorlichting van die laatste begroting kwam vorig jaar nog naar voren dat niet of nauwelijks te controleren valt of het geld goed wordt besteed.

En nu wordt de methode misschien ook buiten Den Haag toegepast. Kan dat zomaar?
"Ik denk dat 95 procent van de methode ook gebruikt kan worden in gemeenten. Misschien moeten er nog wat extra vragen worden toegevoegd vanwege specifieke gemeentelijke problematiek, zoals de decentralisaties. Het zou mooi zijn als dit met een paar gemeentelijke pioniers, zoals Amsterdam, verder kan worden ontwikkeld. Ik heb al heel veel verzoeken om informatie gehad. Wie het wil, krijgt het toe­gestuurd. Het zou toch fantastisch zijn als dit de standaardpraktijk in Nederland wordt?"

Sommige fracties in de Amsterdamse raad ­vrezen dat het te tijdrovend is.
"De eerste keer gaat het meer tijd kosten, daarna kost het ons vier besprekingen van een uur."

Veel mensen zullen bij het horen van de naam 'methode-Duisenberg' denken aan uw vader, oud-ECB-topman Wim Duisenberg.
"Vroeger stond de Duisenbergnorm in de economieboekjes, als de norm om de overheidsuitgaven jaarlijks met niet meer dan 1 procent te laten stijgen. En nu is er een methode-Duisenberg. In mijn fractie zijn ze er ook wel blij mee. VVD'ers zijn er altijd groot voorstander van om kritisch te controleren wat er met belastinggeld gebeurt."

6

Aan de hand van zes hoofdvragen ploegen twee ‘pitbulls’ uit de Kamer een begroting door en doen verslag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden