Acteur tot zijn laatste dag

Van Herwijnen was een gepassioneerd acteur, die voor geen enkel genre zijn neus optrok. ANP Beeld
Van Herwijnen was een gepassioneerd acteur, die voor geen enkel genre zijn neus optrok. ANP

Er waren nog zo veel plannen. Misschien nog een aantal voorstellingen van Adres onbekend, het stuk dat hij samen met Huib Rooymans recent met zo veel succes in onder andere het Parool Theater speelde. En nog meer. Want Carol van Herwijnen mocht dan de pensioengerechtigde leeftijd gepasseerd zijn, van ophouden wilde hij niet horen. Over Adres onbekend zei hij: ''We doen dit niet meer omdat het moet, maar omdat we het graag willen.''

Acteren was een passie. ''Ik heb altijd acteur willen worden,'' zei hij ooit.
''Al toen ik nog niet eens kon weten wat het precies inhield.'' En hij is blijven spelen, een leven lang, tot de laatste dag.

Zondag werd hij onwel, na een aantal voorstellingen van Bouillabaisse, het nieuwe stuk van Dolf Ephraïm, op De Parade in Den Haag. Onderzoek leek in eerste instantie niet te wijzen op iets ernstigs. Van Herwijnen keerde terug naar huis, waar hij later dood werd gevonden. Hij werd 67 jaar.

Van Herwijnen was een gepassioneerd acteur, die voor geen enkel genre zijn neus optrok. Hij speelde in musicals als Een kannibaal als jij en ik van Bram Vermeulen en Freek de Jonge, schitterde als Stalin in Masterclass, schuwde ook de klassieken niet en evenmin het blijspel. ''Ik streef naar veelzijdigheid,'' zei hij ooit. ''Als ik zie dat zo'n komedie goed wordt gespeeld, krijg ik domweg zin om mee te doen.''

In 1965 deed hij eindxamen aan de Amsterdamse Toneelschool. Het was 'een goed jaar'; in zijn klas zaten onder anderen Jeroen Krabbé, Marja Kok en Sjoukje Hooymaayer.

Met groot plezier keek hij er echter niet op terug. ''Het waren jaren van bloed, zweet en tranen. Ik was arm, had echt niets en die opleiding zelf viel ook niet mee hoor.''

Zijn eerste engagement was bij Studio van Kees van Iersel. Baal, Theater en andere gezelschappen volgden. Vrije producties, Brecht, Shakespeare en Tsjechov en kleine juweeltjes als Adres onbekend wisselden elkaar af. Als hij maar kon spelen. Waar die drang toch vandaan kwam? ''Uit de behoefte om het leven groter te maken dan het is,'' analyseerde hij zelf. ''Uit het idee: 'De werkelijkheid is saai en op de planken is het leuk'. Wat ook weer niet waar was. Het leven dat zich om je heen afspeelt is altijd interessanter.''

In 1988 werd hij onderscheiden met de Louis d'Or voor zijn rol in Harold Pinters Om het af te leren. Een aantal keren ontmoette hij de Britse theaterlegende. ''Een gezellige man was hij niet,'' herinnerde hij zich. ''Ik was als de dood iets doms tegen hem te zeggen.''

Zijn hele leven koos Van Herwijnen zijn eigen (theater)weg. Niet altijd gemakkelijk om mee te werken, zo klonk het niet zelden. Lastig, arrogant. Zelf herkende hij zich daar niet in. Arrogant? ''Misschien heeft het ermee te maken dat ik verlegen ben.'' En een perfectionist. Voor Van Herwijnen moest alles tot in de puntjes zijn. Of het nou op het Grote Toneel was, of in het piepkleine Parool Theater.

Een blad voor zijn mond nam hij ook nimmer, als in zijn ogen iets niet deugde of onrechtvaardig was. Legendarisch werd zijn handgemeen met Volkskrant-recensent Hein Janssen, die in een programma van Hanneke Groenteman de ijdelheid van de acteur had gehekeld en had gezegd: ''Je zult maar dertig gulden moeten neertellen om Carol van Herwijnen met een lampenkap op z'n hoofd te zien.''

De aangesprokene repte zich naar de studio om bij Janssen verhaal te halen. Het gesprek escaleerde. Een boze Van Herwijnen gaf de recensent, naar eigen zeggen 'een lel op z'n wang' en trok hem aan zijn haar de stoel uit.

Het had zo een scène kunnen zijn uit één van de chaotische tv-shows van Wim T. Schippers, met wie Van Herwijnen al vanaf begin jaren zeventig samenwerkte. ''De meeste collega's keken in het begin op hem neer. Maar ik vond het geweldig wat hij maakte. Over vijftig jaar zijn die programma's nog altijd geestig.''
Hij was dikwijls op tv en in films te bewonderen, soms alleen met zijn markante stem. Die leende hij onder meer aan de Grote Smurf.

Eén van de 'grootste tv-trauma's in zijn leven' noemde hij de verkeken kans op de hoofdrol in de legendarische serie Floris. ''Ik had alles voor die rol: het uiterlijk, de leeftijd, de ambitie.'' Maar hij zat vast aan een theatercontract en men wilde hem niet laten gaan. ''Stom, stom, stom,'' zou hij vele jaren later nog altijd zeggen. ''Het was een enorme kans geweest.''

Ondanks die gemiste kans kon Van Herwijnen terugblikken op een rijke carrière. Al was er de afgelopen jaren ook bitterheid over het Nederlandse theaterbestel dat, meende hij , oudere acteurs steeds meer buitensloot. ''De mensen kennen me niet meer,'' verzuchtte hij onlangs nog tegen collega Peer Mascini.
Al nam de laatste dat wel met een korrel zout. ''Carol was een begenadigd acteur, maar kon ook een kolderieke mopperaar zijn.''

Samen met zijn goede vriendin Ineke Swanevelt en Elsje Scherjon zou hij het komende seizoen weer op tour gaan met het door Swanevelt geschreven stuk Cruise. Een piepkleine productie, maar in dat kleine zag hij vaak de uitdaging.

De afgelopen dagen voelde hij zich gelukkig als venijnige dame in het stuk Bouillabaisse, aldus auteur Dolf Ephraïm. ''Hij speelde een geweldige rol.''

Gisteren nog - toen zijn overlijden nog niet bekend was gemaakt - werd hij voor deze rol nog geroemd in de Volkskrant: 'Vooral Van Herwijnen (in het zwart met parelketting) overtuigt met zijn vileine vertolking.'

Hij zou ervan genoten hebben.

(CORRIE VERKERK)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden