PlusInterview

Acteur Joris Smit: 'Ik ben een ontzettende bemoeial'

Acteur Joris Smit (34) speelt de titelrol in De Revisor van het Nationale Toneel - nog tot en met zaterdag te zien in de Stadsschouwburg Amsterdam. Een zeer actuele politieke satire, maar wel uit 1835. "Dat intermenselijke rommelen is van alle tijden."

Joris Smit Beeld Martin Dijksma
Joris SmitBeeld Martin Dijksma

Zijn gezicht hangt, lepe blik, op de voorstellingsposter in zwart-wit, door heel Amsterdam te zien. De revisor is in de stad, Russische satire van Nikolaj Gogol in een geactualiseerde uitvoering onder leiding van regisseur Theu Boermans van het Nationale Toneel. Joris Smit, sinds seizoen 2013-2014 in dienst van het gezelschap, speelt de hoofdrol.

Groot aantal rollen op zijn naam, groot aantal gezelschappen achter de rug, maar misschien toch bekender van zijn hoofdrol als politicus Tim Snel in televisieserie De fractie. "Ja, ik weet het, ik ben nog steeds jong en aanstormend. Maar ik ben wel al elf jaar bezig."

Met uw hoofd zo prominent op al die posters in uw eigen woonplaats, hoe is dat?
"Gisteren kwamen we in het busje terug vanuit Eindhoven en zag ik 'm drie keer hangen. De eerste keer is het pffff, gek, leuk, spannend. Maar het zou wel hartstikke narcistisch zijn als ik ervoor zou staan kwijlen. Laten we zeggen: een korte trots sprankelt even omhoog. Maar ik vind het vooral belangrijk voor de marketing."

"Toen ik bij het Noord Nederlands Toneel in Groningen speelde, gooide ik flyers door brievenbussen, omdat ik vond dat er te weinig mensen in de zaal zaten. Bij het Nationale Toneel is het mooi geregeld, dat moet ook wel bij zo'n groot bedrijf."

Toch bent u ook daar erg betrokken bij allerlei andere zaken. Spelen alleen is voor u kennelijk niet voldoende.
"Ik zit in de artistieke raad van het NT. Ik vind het goed als ik mezelf dwing te weten te komen hoe het bedrijf werkt, mee te denken over wat het gezelschap wil uitstralen. Wat dat betreft ben ik heel toegewijd. Ik ben een ontzettende bemoeial, ik bemoei me met licht, geluid, marketing."

"Toen ik De Fractie ging doen, moest ik echt wennen. Ging ik me bemoeien met de continuïteit: roerde mijn tegenspeler in die ene scène zijn koffie linksom of rechtsom? Dat werd een obsessie. Als de lichtman en de regisseur in discussie gingen, kwam ik erbij staan. De opnameleider moest echt naar me toekomen en zeggen: Joris, ga jij je maar even in die hoek op je eigen spel concentreren."

"Ik kom toch vanuit de kleine theaters, de kleine cluppies waar je zelf je stuk maakt en zelf in de kleedkamer je overhemd strijkt. Die betrokkenheid heb ik erin geramd gekregen door mijn grote leermeester Koos Terpstra bij het NNT; altijd de techniek bedanken, even langs bij de vrijdagmiddagborrel van de mensen op het kantoor. Niet alleen maar je eigen dingetje doen."

U stelde net de vraag: wat wil je als gezelschap uitstralen in deze tijd? Hoe past de keuze voor De Revisor uit 1835 in die discussie, waarin ambtenaren in een provinciestadje met angst en beven het bezoek van een overheidsinspecteur afwachten?
"Gogol heeft de intermenselijke rommelingen mooi en strak verwerkt en die zijn van alle tijden. Het stuk gaat over de onmacht en de tekortkomingen van de mens, het menselijke onvermogen, daarom kan je het nu nog spelen. Verplaatst naar het hier en nu kan het niet beter."

De setting is nu Limburg, met een hoog actualititeitsgehalte, inclusief Syrische vluchteling en 'er moet een piemel in'. Moet je als theatermaker altijd op die actualiteit willen inhaken?
"Ik denk dat toneel bedoeld is om te laten zien in wat voor tijd je leeft. En we leven nu in een best wel krakkemikkig maatschappijtje. Die migrantenstroom die zo beangstigend is voor velen - we zijn er goed in dit soort dingen naast ons neer te leggen. Tot het te dichtbij komt en dan protesteren we. Met eieren en vuurwerk gooien, omdat wij zo bang zijn voor hun zogenaamde onaangepastheid."

"Het herhaalt zich, het is bijna Bijbels; dit is niet jouw land, jouw god is niet mijn god. Dan kun je De smekelingen van Euripides doen, wat heel dichtbij komt, of kijken of je een Russische komedie naar het hier en nu kunt trekken. Het is een brutale voorstelling, we hoeven niet te pleasen. Prima als er controverse ontstaat. De reacties zijn love it or hate it, maar ik ben er trots op dat Theu dit heeft gedurfd."

null Beeld Martin Dijksma
Beeld Martin Dijksma

Love it or hate it, dat gaat ook op voor uw rol als de gokverslaafde theatermaker die voor 'de revisor' wordt aangezien.
"De Volkskrant noemde De Revisor ook ongevaarlijke poppenkast. Maar er zitten genoeg lagen in, je kunt niet zeggen dat het een lege, platte komedie is. Het is een moderne zedenschets, we houden een vette spiegel voor en we gebruiken daarbij stijlelementen uit musical en klucht. Wat we nu doen, heb ik nog nooit eerder ergens gezien, het komt gevaarlijk dicht bij de realiteit, akelig dicht bij hoe we met vluchtelingen omgaan, hoe bekrompen we zijn. Als ons eigen tuintje maar aangeharkt is, kan de rest van de straat de tering krijgen."

U heeft met De Fractie, met De Revisor en Tasso van Goethe drie hoofdrollen in anderhalf jaar gespeeld. Topsport, noemde u dat.
"Die posters, die vind ik ook moeilijk, confronterend. Die hoofdrollen, wat doen die met me? Wat betekenen ze voor mijn leven? De fractie heeft er heel erg ingehakt, dat had ik niet verwacht. Je voelt je heel verantwoordelijk voor zo'n product dat heel veel exposure krijgt, maar je voelt je ook afgerekend als het matig wordt ontvangen. Ik heb er veel last van gehad. En dan denk ik bij mezelf: waarom vind ik het zo belangrijk?"

"Ik wil elke keer het bijzonderste, het nieuwste ooit doen. Wat betreft De fractie is dat voor mij persoonlijk gelukt; ik heb veel geleerd. Maar zodra het op tv kwam, vond ik het heel onbevredigend. Ik haatte het. Dan begon na een half uur de reclame en dacht ik: wat nu? Dan ga je op Twitter kijken waar alleen maar heel ongelukkige mensen die niets anders te doen hebben dan nare dingen schrijven, maar toch had ik een dwangmatige behoefte om dat te checken."

De controlefreak was de controle kwijt?
"Ik heb natuurlijk weinig ervaring met tv. Maar inderdaad: bij televisie heb je geen controle over het publiek. En dat is wat ik heb geleerd en waar ik veel voldoening uithaal: elke avond vanaf nul een voorstelling opbouwen. Die herhaalbaarheid is het moeilijkst, maar ook spannend. Aanvoelen: vliegt het over de hoofden van het publiek heen of komt het binnen?"

"Ik ben altijd op zoek naar verbetering, in mijn eigen rol maar ook: hoe sluit dat lied beter aan, die ene scène moet sneller, hoe krijgen we meer publiek in de zaal? Als ik dat niet zou hebben, zou het 'even een stukje spelen' zijn."

"Ik geloof het ook niet als acteurs zeggen: ik lees die recensies niet meer, die bullshit. Dat is grootspraak. En zoals nu met De revisor is het nog wel wat anders dan met een bijrol. Je staat wel met je kop op die kloteposters door de hele stad. En die klotesterren en klotebolletjes zijn wel belangrijk voor de promotie."

U bent veel bezig met product, bedrijf en marketing. Waar blijft de magie?
"Die kant achter de schermen vind ik interessant, maar de magie zit 'm natuurlijk toch in de zaal, het doek, de toneelvloer, het geroezemoes van het publiek. De magie is er wanneer een tegenspeler je verrast en je moet reageren, en dat lukt. Magie is wanneer een acteur midden in een monoloog een halve minuut stilte laat vallen en zo alle medeacteurs op scherp zet, het publiek op het puntje van de stoel zit. Magie is wanneer je tijd en ruimte vergeet."

"Natuurlijk is het kicken. Maar als ik terugkijk op de afgelopen anderhalf jaar voelt het ook bijna vies hoeveel ik door die hoofdrollen met mezelf bezig ben geweest. Ik ben blij dat die posters straks weer weg zijn. Dat over mijn hoofd een nieuw hoofd wordt geplakt, een nieuw verhaal, een nieuwe poging iets groots en prachtigs te brengen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden