Opinie

'Aandacht voor minder glorieuze kanten van de zeventiende eeuw'

Bij de samenstelling van de tentoonstelling Hollanders van de Gouden Eeuw is wel degelijk aandacht besteed aan minder glorieuze kanten van de zeventiende eeuw, schrijft Tom van der Molen. Het biedt tegenwicht aan het florissante beeld op de groepsportretten.

Gevelsteen van stoffenwinkel in de Warmoesstraat (ca. 1710) met handelaars en jonge slaaf, te zien op de tentoonstelling.Beeld Monique Vermeulen

Zaterdag schreef Paul de Jong in Het Parool over de naar zijn mening eenzijdige blik die 'we' hebben op de Gouden Eeuw, naar aanleiding van onze tentoonstelling Hollanders van de Gouden Eeuw in de Hermitage.

In het Amsterdam ­Museum zijn we het beslist met hem eens dat het algemene beeld van de Gouden Eeuw revisie behoeft en dat ook de minder glorieuze kanten van de zeventiende eeuw belicht zouden moeten worden. In deze tentoonstelling hebben we daar dan ook aandacht aan besteed.

"Het gevaar is en blijft dat we met onze hedendaagse blik gaan kijken en oordelen over de zaken van vroeger," schrijft De Jong in zijn afsluitende alinea en het vormt meteen een van de centrale problemen die wij zijn tegengekomen.

Zelfbeeld van historische figuren
De bedoeling was om de grote schutters- en regentenstukken uit de collectie van de stad Amsterdam op een zinvolle wijze in te bedden in de cultuur waar ze uit voortkwamen. Je ontkomt er dan niet aan te refereren aan de denkkaders en de ideeënwereld van de afgebeelde heren en dames zelf.

De Jong mag ze dan kenschetsen als 'onzekere knaapjes', dat was beslist niet hoe ze zichzelf zagen.

Omdat juist dit soort groepsportretten getuigen van een (gewenst) zelfbeeld van historische figuren, konden wij daar onmogelijk aan voorbij gaan.

Kanttekeningen
Een dergelijk bewust uitgedragen zelfbeeld is maar zelden negatief en dus ook in dit geval niet. De heren willen uitstralen dat ze verantwoordelijkheid dragen voor de stad door zich in te zetten voor de (militaire) bescherming en de zorg van de zwakkeren van de ­samenleving.

Uiteraard is een keur aan kanttekeningen bij dat zelfbeeld te plaatsen en dat doen we daarom ook op de eerste verdieping van de tentoonstelling, waar we armoede, ziekte, criminaliteit en ook de slavernij de revue laten passeren als keerzijden van die positieve aspecten van de Gouden Eeuw, die de dames en heren beneden zo graag van zichzelf willen laten zien.
Op die manier geven we het hoognodige ­tegenwicht aan het wat al te florissante beeld dat de groepsportretten oproepen.

Tom van der Molen, Conservator Amsterdam MuseumBeeld Monique Vermeulen

Handelsroutes
Wat betreft het tonen van slavernij in de tentoonstelling hadden we nog een probleem. ­Onze tentoonstelling gaat, vanwege de groepsportretten, vooral over zeventiende-eeuwse Hollandse stadscultuur. Inderdaad, een deel van de rijkdommen van de stad werd verdiend met slavenhandel, maar in de stad was het nauwelijks zichtbaar.

We hadden afbeeldingen van plantages of ­slavenhandel overzees kunnen laten zien, maar hadden daarmee de focus buiten de stadscultuur geplaatst, die het uitgangspunt was van onze tentoonstelling. We losten dit op door de handelsroutes vanuit Holland te laten zien, inclusief een stevig accent op de slavenhandel.

In het onderdeel van de tentoonstelling dat de overzeese handel laat zien, tonen we ook wel degelijk dat de rijkdommen van Amsterdam slachtoffers maakte.

Niet alleen de slavenhandel, maar ook ordinaire handelsoorlogen en bijvoorbeeld wapenhandel maakten deel uit van het koloniale imperium dat in de zeventiende eeuw ontstond. Ze komen allemaal aan bod.
Dat is niet genoeg om 'ons' beeld van de Gouden Eeuw te herzien, maar dat was ook niet onze ambitie met deze tentoonstelling.

Kitsch
"We kunnen het verleden wel buigen, vervormen en zo mooi maken als we willen, maar dan is het niets meer dan kitsch," schrijft De Jong als uitsmijter.

We hebben de stadscultuur van de Gouden Eeuw niet mooier of lelijker willen maken dan het was, maar we zijn op zoek gegaan naar het zelfbeeld van de Hollander van de hogere klassen in de Gouden Eeuw en hebben daar wat kanttekeningen bijgeplaatst, daartoe aangespoord door een van de belangrijkste kunstschatten die we in beheer hebben, de groepsportretten uit de collectie van de stad Amsterdam.

Die laatste zijn beslist meer dan kitsch, het zijn kunstwerken van groot formaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden