Plus

A Gentle Creature

Rusland is terug in een nachtmerrie, zei Sergei Loznitsa vorig jaar in deze krant over Rusland onder Poetin. A ­Gentle Creature is een scherpe, moedeloos makende verbeelding van deze nachtmerrie.

In A Gentle Creature reist een vrouw naar Siberië om na te gaan wat er met haar man is gebeurd

Moedeloos, omdat er in Rusland nooit iets lijkt te veranderen. Dat Loznitsa zich voor het drama liet inspireren door een kort verhaal uit 1876 - Dostojevski's De zachtmoedige - onderstreept dat. Daarin pleegt een in een liefdeloos huwelijk gevangen vrouw, de zachtmoedige uit de titel, zelfmoord. Dostojevski schreef het verhaal als kritiek op het materialisme en de teloorgang van spiritualiteit.

Loznitsa hekelt in A gentle creature niet het gebrek aan spiritualiteit, maar aan empathie en mededogen van de Russen. Samen met hun apathie en passiviteit leidt dat ertoe dat Russische tirannen en autocraten sinds mensenheugenis hun gang kunnen gaan.

Horkerige types
Ruslandkenners moeten maar uitmaken of Loznitsa's visie, die hij met A Gentle Creature grimmig, satirisch, grotesk en soms pamflettistisch uitdraagt, klopt. Het drama voert een jonge ­getrouwde, naamloze vrouw op (Vasilina Makovtseva), wier echtgenoot in een gevangenis in Siberië zit. Als ze een aan hem gestuurd pakje terugkrijgt, reist ze naar ­Siberië om uit te zoeken wat er aan de hand is.

De tocht wordt een kafkaëske hellevaart van bureau­cratische tegenwerking en ontmoetingen met mensen, die zeggen haar te willen helpen, maar die haar in werkelijkheid als een makkelijke prooi zien. De kijker ervaart Rusland door de ogen en met de oren van deze vrouw, die in bussen en treinen flarden opvangt van chaotische gesprekken, waarin Russen zich manifesteren als horkerige types met een kort lontje en met een aanleg voor ­paranoïde opvattingen.

Sommige reizigers verlangen terug naar Stalin, over wie zij liederen zingen, anderen vervloeken 'de yanks en de fucking nazi's', die volgens hen Rusland de afgrond in willen duwen. De hele wereld is tegen ons, concludeert iemand. De enige kritiek op Rusland komt van een vrouw, die snikkend zegt dat haar zoon is gesneuveld, maar dat de autoriteiten haar niet willen vertellen wat er met de jongen is gebeurd. De andere passagiers in de trein horen het onverschillig aan.

Apathisch
Als de naamloze vrouw eindelijk bij de gevangenis in het Siberische stadje arriveert, belandt ze in een ranzige ­wereld, waar de maffia het voor het zeggen heeft en autoriteiten en politie machteloos en corrupt zijn. A gentle ­creature eindigt met een surrealistische nachtmerrie van de vrouw, die, zo suggereert de film, werkelijkheid zal worden.

A Gentle Creature

Regie Sergej Loznitsa
Met Vasilina Makovtseva, Marina Kleshcheva
Te zien in Eye, Filmhallen, Rialto

A gentle creature gaat over het Rusland van Poetin, maar net zo goed over het stalinistische verleden, waarbij Loznitsa beschuldigend naar het volk kijkt dat autoritaire en dictatoriale leiders mogelijk maakt. De film hekelt de passiviteit van de Russen, die klagen, zeuren en ruziën, maar niet in actie komen tegen megalomane leiders.

Dat geldt net zo goed voor de naamloze vrouw: zij is slachtoffer, maar ook tergend apathisch en passief. Voor wie het aan het einde nog niet heeft begrepen, spreekt het beeld van een stationswachtruimte vol slapende mensen boek­delen: de slapers, die ongetwijfeld symbool staan voor het Russische volk, ogen als levende doden, van wie de leiders niet te vrezen hebben.

Aanklacht
Elk volk krijgt de leiders die het verdient: het Russische volk en zijn tirannieke ­leiders zijn in Loznitsa's visie twee kanten van dezelfde medaille. De surrealistische nachtmerrie hamert dit er nog eens stevig in, want daarin zegt een gevangenisdirecteur, een duidelijk symbool voor Russische leiders, dat hij zonder steun van de massa niets kan beginnen. Loznitsa gooit de Russen voor de voeten dat een gruwelleider als Stalin massale aanhang had.

A gentle creature velt een hard oordeel over het Russische volk. Misschien te hard, want in opstand komen ­tegen dictatoriale leiders vereist veel moed. Ook het ­deprimerende beeld van de omgang van Russen met ­elkaar is nogal eenzijdig. Dit is geen realistisch drama, maar een inktzwarte, hallucinerende aanklacht, die doet denken aan Kira Moeratova's klassieker (en mokerslag) Het asthenisch syndroom uit 1990. Het roept de treurige gedachte op dat er in Rusland sinds die tijd niets is veranderd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden