Plus

75 jaar huwelijk: 'We hebben elkaar nog steeds'

Sieny (94) vond Harry (98) destijds een nette jongen, Harry Sieny een heel knappe meid. Nu viert het echtpaar Cohen zijn 75-jarig huwelijk. Ze delen een gelukkige, maar ook een intens verdrietige geschiedenis door de shoah. 'Zelfs toen zijn we hoop blijven houden.'

Beeld Daniel Cohen

Het voelt als een bezoek aan reservegrootouders in de seniorenwoning in Buitenveldert: langsgaan bij het echtpaar Harry en Sieny Cohen. Ze zijn zo gastvrij. En ze gedragen zich nog altijd als speelse, jonge geliefden - ook na 75 jaar huwelijk en een inktzwarte periode in de oorlogsjaren.

Harry, die het meest aan het woord is, maakt op zijn tijd graag een grap. "Ik zeg altijd: je moet je humor niet verliezen, want als je je humor verliest, heb je geen gein meer." Sieny valt in en plaagt net zo hard terug - als ze iets zegt, is het raak.

Fotograaf Daniel Cohen en ik leerden hen kennen door de tentoonstelling Mijn naam is Cohen, waarvoor we 25 Cohennen portretteerden. We raakten gefascineerd door hun lange liefdesgeschiedenis, die begon in de Joodse crèche op de Plantage Middenlaan. Ze speelden beiden een rol in het Joodse verzet, waardoor honderden kinderen aan de nazi's konden ontkomen.

Breekbaar
Wat is een beter excuus voor weer eens een bezoek aan het echtpaar dan hun aanstaande 75-jarig huwelijk? Een paar weken voor de feestelijkheden zitten we tegenover Harry, 98 jaar en een beetje doof, en Sieny, die 94 is en weleens iets vergeet, al is ze nog behoorlijk bij de pinken.

Harry: 'Ik was al snel niet uit de crèche weg te slaan' Beeld Daniel Cohen

Ze delen een gelukkige, maar ook een peilloos verdrietige geschiedenis - allebei raakten ze veel geliefden kwijt in de shoah. Harry zijn moeder en zijn broers, Sieny haar ouders en haar broertje.

Zelf overleefden ze de oorlog dankzij hun onderduik bij christelijke daggelders in de Haarlemmermeer. Ze hadden elkaar nog, na de bevrijding. En zo veel jaren later, dat is het mooie en bijzondere, hebben ze elkaar nog steeds.

Sieny, een tikje breekbaarder dan de laatste keer, zorgt zoals altijd voor koffie, bokkenpootjes en ander lekkers. We vragen haar hoe het is om 75 jaar getrouwd te zijn.

Sieny: "Het is kennelijk speciaal, er zijn niet heel veel mensen die het zo lang met elkaar volhouden. Voor onszelf is het heel gewoon."

Harry: "En bovendien: het is nog niet zover hoor." Plagerig: "Nog even doorzetten, Sieny."

Sieny: "Omdat we van elkaar hielden, was het heel makkelijk."

Harry: "Af en toe een vechtpartijtje, dat houdt je jong." Lacht en zegt: "De laatste tijd gebruikt ze een karwats."

U leerde elkaar kennen in de Joodse crèche op de Plantage Middenlaan, tijdens de oorlog. Sieny was negentien, Harry drieëntwintig. Was het liefde op het eerste gezicht?
Sieny: "Nee, zeker niet."

Harry: "Ze zal het nooit toegeven."

Sieny: "Ik was nog niet verliefd, ik was nog een kind van moeders pappot."

Harry: "Ik zag Sieny en vond haar meteen ontzettend leuk. Ik bewonderde haar om hoe ze optrad: heel zelfbewust."

Harry, hoe kwam u in de crèche terecht?
"Als koerier voor de Joodse Raad moest ik op een winteravond in januari 1943 een boodschap afgeven voor de directrice, Henriëtte Pimentel. Sieny had avonddienst, haar collega's Fanny en Betty waren er ook."

"Die drie sliepen in drie kamertjes op de zolder. Sieny vroeg of ik een kop koffie wilde en ik vond het leuk om met haar te praten. Dus daarna zei ik: als jullie nog eens een boodschap hebben voor de crèche, laat míj dan maar gaan. Want ik wilde Sieny graag nog eens zien."

Wist u meteen dat het u om Sieny te doen was? En niet om Fanny of Betty?
"Jazeker, ik was door haar geïmponeerd en niet alleen door haar doortastende persoonlijkheid. Ze was een heel knappe meid."

Harry Cohen in 1943 Beeld Daniel Cohen

Sieny: "Allicht, op die leeftijd, ik was negentien. Maar niemand had dat ooit tegen me gezegd."

Harry: "Er waren meer knappe meisjes in de crèche, maar Sieny en Fanny waren de mooisten."

Sieny: "Fanny Philips was een beeldschoon meisje, ik dacht dat Harry voor haar kwam."

Harry: "Ik was al snel niet uit die crèche weg te slaan." Lacht. "Ik was al gevangen in mijn noodlot."

Merkte u dat Harry wel erg graag op bezoek kwam in de crèche?
Sieny: "Ik had er weinig erg in, ik was vooral bezig met de kinderen. Maar ik vond Harry wel een aardige, nette jongen."

Harry: "Vind je dat nog steeds?"

Sieny: "Dan moet ik even nadenken."

Harry lacht en zegt: "Ik zou maar heel goed nadenken als ik jou was."

Wist u dat Sieny kindjes uit de Joodse crèche smokkelde om ze uit handen van de nazi's te houden?
Harry: "Nee, in het begin niet. Sieny liet me wel zien wat voor werk ze deed op de baby-afdeling; ze zorgde voor de kindjes tussen nul en vier jaar oud."

Sieny: "Ik vertelde niet dat ik kinderen weghaalde bij hun ouders, die in de Hollandsche Schouwburg op deportatie naar Westerbork wachtten."

Sieny Kattenburg in 1943 Beeld Daniel Cohen

"Die ouders moesten wel instemmen en dat waren dramatische beslissingen. Voor mij ook, maar ik was jong, ik had zelf geen kinderen. Ik dacht bovendien dat de ouders zouden gaan werken en weer terug zouden komen."

Harry: "Iedereen dacht dat, een enkeling uitgezonderd. Sieny vertelde me eerst niet over haar illegale werk. Maar het heeft niet lang geduurd voor ik het wist."

Sieny: "We gingen zogenaamd wandelen met kindertjes vanuit de crèche. Je had er dan een stuk of zes bij je en je wist welk kindje er moest verdwijnen. Om de hoek van de Plantage Middenlaan stond een van de studenten te wachten om dat kind aan te pakken. Soms ging ik ook met twee of drie kinderen staan wachten op de tram, op lijn 9."

Harry: "Die tram blokkeerde het uitzicht op de crèche vanaf de Hollandsche Schouwburg, waar altijd een Duitser op wacht stond, dus je kon verdekt meelopen met die tram en later instappen."

Sieny: "Ik moest de kinderen stilhouden, wat moeilijk was, want ze gingen weg van papa en mama. We gaan lekker met de tram mee, zei ik, maar ik wist zelf ook niet waar ze terecht zouden komen. In de tram werden ze overgenomen door leden van het Kindercomité."

Wanneer raakte het officieel 'aan' tussen u?
Harry: "Het was al snel serieus, ik was stapelgek op Sieny. Of zij ook stapelgek op mij was, dat weet ik niet."

Sieny: "Bij mij is dat pas langzamerhand gekomen. En op een gegeven moment zei mijn moeder tegen me: 'Je hebt een vriendje, hè?' Ik vond het helemaal niet zo leuk dat mijn moeder dat wist."

Harry: "Sieny vertelde dat en ik zei tegen haar: dan wil ik ook kennismaken met je ouders. Ik had haar al voorgesteld aan mijn vader en aan mijn broers, mijn vader was ook meteen gek op Sieny."

"Mijn oudste broer had twee kleine kinderen. Zijn dochter was zes jaar oud, ik hield veel van dat meisje - zij heeft de oorlog niet overleefd. 'Oom Harry!' riep ze, toen we daar aankwamen. Ik zei: 'Ik zal je aan je nieuwe tante voorstellen.'"

En daarna bent u langsgegaan bij Sieny's familie, de familie Kattenburg?
Harry: "Ja. Op een vrije dag was ik uitgenodigd in de Nieuwe Hoogstraat. Want Sieny had gezegd: 'Harry wil kennismaken.' Haar vader was er nog niet, dus we moesten even wachten."

Sieny: "Wij zaten samen op de bank, mijn moeder stond in de keuken en kwam af en toe even een blik op ons werpen."

Harry: "Toen haar vader ten slotte binnenkwam, vroeg ik: 'Meneer Kattenburg, kan ik u even spreken?' Ik stelde me voor, vertelde wat voor werk ik deed en zei: 'Ik wil graag uw toestemming vragen om elkaar regelmatig te mogen zien.'"

"Haar vader, een orthodoxe man, antwoordde: 'Luister, daar heb ik geen bezwaar tegen. Maar als je aan trouwen denkt, zeg ik: nee. Het zijn heel onrustige tijden, mensen verdwijnen van de ene dag op de andere."

"En als jij wegraakt en we weten niet waar je bent, kan mijn dochter volgens de Joodse wetten nooit meer hertrouwen. Ik wil niet hebben dat mijn dochter dat overkomt.' Ik begreep hem heel goed, het was maart 1943, je wist niet hoe het zou aflopen met de oorlog."

Toch bent u op 28 juni 1943 getrouwd: was hij ondertussen van mening veranderd?
Sieny: "Álles was toen veranderd. Mijn ouders waren op 26 mei opgehaald van huis en afgevoerd naar Westerbork."

Sieny: 'Ik moest de kinderen stilhouden, wat moeilijk was: ze gingen weg van papa en mama' Beeld Daniel Cohen

Harry: "Ik hoorde dat mensen werden weggehaald en toen ben ik naar het Wertheimplantsoen gegaan en heb afscheid van ze genomen. Haar moeder zei: 'Zorg goed voor Sieny.' Dat heeft me erg geroerd. Dat was een bevel van hoger orde."

Sieny: "Henriëtte Pimentel, de directrice van de Joodse crèche, zei tegen me: 'Als ik jou was, zou ik nu snel trouwen met Harry, dat is een nette jongen.' Trouwen? Ik? Ik stond te bibberen op mijn benen. Daar had ik nooit over nagedacht, en zeker niet onder die omstandigheden."

Harry: "Haar idee was dat we als echtpaar makkelijker zouden kunnen onderduiken. Alleen bij een communistisch of socialistisch gezin had je kans dat je als ongetrouwd stelletje kon onderduiken, een christelijk gezin nam je dan niet."

Maar toen moesten uw beider ouders nog toestemming geven.
Sieny: "Henriëtte Pimentel zei tegen me: 'Nu je ouders in Westerbork zitten, moet je ze maar een brief schrijven en dan zal ik er een briefje bij doen dat ik het een heel goed idee vind dat jij gaat trouwen met Harry Cohen.' Dus ik schreef naar mijn ouders in Westerbork."

Harry: "Er waren steeds minder Joden over om gedeporteerd te worden en ik had geen werk meer als koerier. Mijn familie was op 20 juni weggehaald en ik woonde tijdelijk in de crèche. Ik kreeg het voorstel om echt onder te duiken en ik zei: dat wil ik wel, maar alleen als Sieny meegaat. Het werd dus de hoogste tijd om te trouwen."

Sieny: "In de V&D in de Weesperstraat was vlak bij de entree een toonbank neergezet als burgerlijke stand voor Joden. We mochten niet meer in openbare gebouwen komen. Harry ging elke dag informeren in de Weesperstraat of er al toestemming was en op 28 juni was het zover."

Harry Cohen in 2010, gefotografeerd voor het project Mijn Naam is Cohen Beeld Daniel Cohen

Harry: "Ik vroeg meteen: wanneer kunnen we? Dat ligt eraan, zeiden ze, je hebt 1e klas, 2e klas en 3e klas en vandaag is het 2e klas trouwen. Dat was best duur, maar ik wilde het zo vlug mogelijk doen, zodat we konden onderduiken. Toen heb ik gezegd: dan trouwen we vandaag. Kom over twee uur maar terug, zeiden ze."

Sieny: "Het was maandag 28 juni om tien uur 's ochtends en Harry liep die heel grote zaal in de crèche binnen en riep naar me: 'We trouwen om twaalf uur, zorg dat je klaarstaat!'"

Harry: "Ik moest eerst nog mijn getuige ophalen, Eduard de Swaan, goede vriend van de familie. Hij moest lopend uit Oost komen, want hij had geen fiets en mocht als Jood niet reizen met het openbaar vervoer. Directrice Pimentel was natuurlijk Sieny's getuige." Lacht. "Die heeft ons in het huwelijk gestort."

Sieny: "Mijn collega Betty was er ook bij. De hele ceremonie duurde nog geen twee minuten. Ik had mijn oude crèche-uniform aan, Harry was in zijn oude plunje als fietskoerier."

Harry: "Het was een formaliteit, er was geen trouwpartij. Geen champagne."

Sieny: "Het ging als een flits aan me voorbij, het was onwerkelijk, zo zonder mijn ouders erbij. Reasonably it was the right thing to do. But emotionally I wasn't ready."

Harry: "Normaal gesproken waren we toen niet getrouwd: wat kon ik Sieny nu voor toekomst bieden? Maar nu konden we tenminste onderduiken en dat deden we korte tijd later dan ook, samen met mijn vader."

Sieny Cohen in 2010, gefotografeerd voor het project Mijn Naam is Cohen Beeld Daniel Cohen
Beeld Daniel Cohen

Sieny: "We overleefden de oorlog samen in de Haarlemmermeer en na de bevrijding vroegen veel mensen verbaasd aan ons: zijn jullie nog steeds bij elkaar?"

Harry: "Voor ons was dat logisch. Wij waren niet alleen nog bij elkaar, we bléven ook bij elkaar. Veel spoedhuwelijken zijn na de oorlog uit elkaar geklapt. Er zijn natuurlijk wel verleidingen geweest, voor ons allebei. Maar wij stonden daar niet voor open en we zijn aan elkaar blijven kleven, nu al driekwart eeuw."

Om nog even terug te komen op het begin van het gesprek: wat is het geheim van een gelukkig huwelijk?
Harry: "Geheim? Er is geen geheim."

Sieny: "Je moet van elkaar houden."

Harry: "Van elkaar houden en elkaar respecteren. En als dat respecteren eens een keer niet overhoudt, dan toch lief zijn voor elkaar."

Sieny: "En niet koppig zijn."

Harry: "Je hebt altijd weleens wrijving over iets. Maar dan nog geldt: nooit, maar dan ook nooit kwaad naar bed gaan."

Sieny: "Het is een wonder dat we zo oud zijn geworden en dat we er nog over kunnen praten."

Harry: "Als je zo veel meemaakt en zelfs dan nog hoop blijft houden, dat schijnt je sterk te maken."

Dubbelbiografie

De hele geschiedenis van Harry en Sieny Cohen-Kattenburg, met daarin ook het verhaal van hun jeugd, hun onderduik en hun lange leven ná de bevrijding - ze vertrokken in 1953 naar de Verenigde Staten en woonden later ook in Mexico - wordt verteld in de dubbelbiografie Harry & Sieny; Overleven in Verzet en Liefde van Esther Shaya die in oktober verschijnt bij uitgeverij Gibbon. Voor het project Mijn Naam is Cohen: zie mynameiscohen.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden