Plus

7 klassiekers van het 100-jarige Gispen

Keizer Haile Selassie zat er graag op en prins Bernhard liet er zijn privébioscoop op Paleis Soestdijk mee inrichten. De creaties van Gispen zijn overal. En dat al honderd jaar. Zeven klassiekers.

De Gispen 412 (1934)Beeld Stichting Gispen Collectie

1. Gispen 412 (1934)
Dé topper uit de collectie van Gispen. Een achterpootloze, sierlijke herenfauteuil. Gispen wilde met dit soort ontwerpen - met veel staal - licht, lucht en transparantie brengen in de huiskamer.

Ook Prins Bernhard was liefhebber van de stoel, want voor zijn privébioscoop op Paleis Soestdijk plaatste hij een order voor tientallen 412's, voorzien van luxueuze hoofdsteun.

Leuk is dat Gispen ook een damesvariant maakte, de 414, met een minder hoge, ronde rugleuning. En dan is er nog de op de 412 en 414 gelijkende bank 444, die indertijd menige wachtruimte en directiekamer sierde.

Een replica van de 412 bij Dutch Originals is verkrijgbaar vanaf 1878 euro, een 414 vanaf 895 euro, een 444 vanaf 3865 euro.

2. Gispen Mondial (1958)
In de jaren vijftig en zestig maakte de Gispenfabriek furore met de polyester kuipstoeltjes van Wim Rietveld en André Cordemeyer. Ook had Rietveld succes met zijn voor Gispen ontworpen 'panamahoedlamp' met zijn vernuftige scharnieren, zijn 663-kast met kleppen in primaire kleuren en zijn fauteuils met stoffen hoezen die afneembaar waren (de Gispen 415).

Al deze ontwerpen vielen onder 'Het Goede Wonen', een overheidscampagne die het belang onderstreepte van hygiëne, goed licht, spaarzaamheid, rust, ruimte en ergonomie in de huiskamer.

Heel bijzonder is de Mondialstoel, die Wim Rietveld met zijn beroemde vader Gerrit in 1957 ontwierp voor het Nederlands paviljoen op de Wereldexpo in Brussel in 1958. Kenmerkend voor de stoel is het wankel ogende, maar o zo stevige K-profiel en het veerkrachtige frame.
Gispen maakt de Mondial nog steeds. Prijs: 552 euro.

3. Gispen 101/201 (1931)

Eind jaren twintig ontwierp Mart Stam de achterpootloze buisstoel. Ook Gispen wilde zo'n stoel op de markt brengen en hij ontwierp een prototype. Uit angst om van plagiaat te worden beschuldigd, durfde hij zijn exemplaar niet in productie te nemen. Toen concurrenten, waaronder de firma Thonet, dat in 1931 wél deden en commercieel succes boekten, ging Gispen overstag. Thonet sprong er direct bovenop en spande een rechtszaak aan, die door Gispen werd gewonnen. Zo konden de Gispen 101 en 201 (met bakelieten armleuningen) uitgroeien tot klassiekers.

De Gispen 101/201 (1931)Beeld Stichting Gispen Collectie

Een Gispen 101 met stoffen bekleding kun je kopen bij Dutch Originals vanaf 485 euro, de 201-replica vanaf 535.

4. Gispen Giso 110 (anno 1928)

Na een carrière in het onderwijs en een studie bouwkunde besloot Willem Hendrik Gispen in 1916 een smederij te kopen in Rotterdam. Van zijn voormalige klasgenoten Johannes Brinkman en Leendert van der Vlugt, architecten van de vermaarde Van Nellefabriek, kreeg Gispen veel opdrachten. Zo ontwierp hij trapleuningen, muurijzers, meubilair en later ook lampen van de fabriek.

In zijn smederij maakte Gispen vanaf 1923 steeds meer armaturen voor lampen. Bestseller toen was de Gispen Giso 202, een schemerlamp met een bol van melkglas en een kap van shantung, een exotisch soort zijde. Nu zijn vooral de strakkere lampen van staal en melkglas gewild. De Giso 110 bijvoorbeeld, een futuristisch ogende plafonnière met een puntvormige bol van melkglas.

Gispen maakte furore met zijn lampen op een moment dat de elektrificatie van Nederland werd voltooid. Hij speelde daarop slim in met de directlichtcampagne (met de slogan 'Mijn ogen zijn mij heilig, met Giso zijn zij veilig').

Gispen Giso 110 (anno 1928)Beeld Stichting Gispen Collectie
Gispen President 357 bureaustoel en bureau (1953)Beeld Stichting Gispen Collectie

In brochures wees hij op de weldadige werking van goed licht in huis. Ook gaf hij lichtcursussen aan huisvrouwen in zaaltjes in het land. Een nieuwe replica van de Gispen Giso 110 kost ongeveer 135 euro.

5. Gispen President 357 bureaustoel en bureau (1953)

Tot 1966 produceerde Gispen vooral meubels voor in de woonkamer. Daarna werd het accent verlegd naar kantoormeubilair. Gispen had op dat gebied al enige ervaring, want in 1953 bracht het de President op de markt. De President bestond uit een stalen, niervormig bureau (een ontwerp van zakelijk directeur Willem van Osselen) en een draaibare bureaustoel van Christoffel Hoffmann.

De fauteuil is in hoogte verstelbaar en voorzien van het Gispen-neigmechanisme, waarmee zitting en rug enigszins achterover kunnen worden gekanteld. Toen Haile Selassie, keizer van Ethiopië, een keer in een 357-stoel zat, bestelde hij gelijk twee exemplaren voor in zijn paleis.

De President werd gemaakt in de jaren vijftig, een periode waarin het bedrijf veel met externe ontwerpers werkte. Willem Hendrik Gispen was na een conflict met zakelijk directeur Van Osselen vertrokken bij Gispen en had een eigen meubelbedrijf opgericht: Kembo (Kom Eerst Maar Bij Ons). De Presidentserie is een van de eerste successen na het vertrek van Gispen.

Er worden (nog) geen replica's gemaakt van de Presidentstoel en bureau. Met een beetje geluk vind je een exemplaar op Marktplaats. Een stoel onder de 1500 euro moet lukken. Bureaus zijn zeldzaam.

6. De Dombo

In 2008 besloot het bedrijf Gispen een poging te wagen van het 'saaie kantoorimago' af te komen door samenwerking te zoeken met designers van naam en faam.

Maarten Baas maakte de More or Less-stoel, waarvan - hoewel seriematig vervaardigd - elke stoel anders is. Met ontwerper Just Meijer ontwikkelde Gispen de Nomistoel met componenten die naar believen kunnen worden uitgebreid en aangepast.

De DomboBeeld Stichting Gispen Collectie

Een van de bekendste ontwerpen is de Dombo-beker (ook Domoorbeker genoemd), ontworpen door ­Richard Hutten, te vinden in menige keukenkast. De Gispen Dombo kost 12,50 euro.

7. Gispen AZ-serie (1966)

Ook toen Gispen overschakelde van huis- naar kantoormeubilair, was het bedrijf baanbrekend. Gispen AZ bijvoorbeeld was een totaalprogramma, bestaande uit volledig gestandaardiseerde onderdelen, waaruit bureaus, kasten, tafels en dergelijke konden worden vervaardigd. Met deze serie was Gispen een voorloper van latere kantoorsystemen van Lundia, Ahrend en Ikea. Na de AZ-serie ontwierp Jan Jacobs de succesvolle ST-, TP- en KT-series. De Gispen AZ-serie wordt niet meer verkocht. Zoeken op veilingsites dus.

Op 10 september opent museum Boymans Van Beuningen de expositie Gispen Specials - De klant is koning. Op zondag 9 oktober kunnen bezoekers in het museum hun Gispenproducten laten taxeren door een deskundige.

Museum Elisabeth Weeshuis in Culemborg opent 1 oktober een expositie over de sociaal-maatschappelijke invloed van Gispen op Culemborg en
omstreken.

Ook leuk voor Gispenfans: museumwoning Huis Sonneveld in Rotterdam, dat vol staat met Gispenmeubels.

Gispen AZ-serie (1966)Beeld Stichting Gispen Collectie

Patenten naar Dutch Originals

Veel patenten van klassieke Gispen-ontwerpen zijn vandaag de dag niet in handen van Gispen in Culemborg, maar van de meubelfabriek Gebroeders Van der Stroom in Aspe.

Zij maken sinds eind jaren tachtig, onder de naam Dutch Originals, ­replica's van de door Gispen ontworpen buizenstoelen en -banken op basis van de oorspronkelijke tekeningen. Dutch Originals, dat meubelklassiekers van tal van ontwerpers herproduceert, draait nu een miljoenenomzet. Ook de lampen uit de Gispen Gisoserie worden niet meer vervaardigd door Gispen.

De 'echte' Gispenfabriek, in 1934 van Rotterdam verhuisd naar ­Culemborg, maakt het laatste decennium faam met samenwerking met nieuwe ontwerpers, met het ontwerp van onder meer complete kantoorconcepten en met het ­vervaardigen van nieuw, modern meubilair met onderdelen van afgedankt en gedateerd kantoormeubilair, volgens de principes van de ­circulaire economie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden