PlusPS

6 maanden les op zee: 'Je moet de juiste motivatie hebben'

Mooi vooruitzicht: aardrijkskunde op Tenerife. Vorige week zijn 34 scholieren aan boord gegaan van de Thalassa, voor zes maanden les op de Atlantische Oceaan. 'Je moet de juiste motivatie hebben, en tegen hiërarchie kunnen.'

Zes maanden varen, met 33 scholieren uit 4 en 5 vwo en 4 havoBeeld Rink Hof

Zeven jaar geleden zag Caia Wijnschenk (15) een schip liggen bij Sail Amsterdam. Een schip dat 'School at Sea' heette. Toen wist hij: daar wil ik op.

Nu heeft Caia een hut in het vooronder van de driemaster Thalassa. Het is hem gelukt, hij zit op de schoolboot. Zijn bed schurkt tegen het bed van een ander, pal naast de kleine douche die hij deelt met zijn vier hutgenoten.

Geen vakantie
Zijn telefoon heeft hij bij de leiding ingeleverd - een keer in de week mag hij bellen. Hij draagt zeilkleding en heeft zijn zes T-shirts, drie broeken en drie korte broeken in een doos gestopt. De paklijst was duidelijk: meer mocht er niet mee.

Zes maanden gaat hij varen, met 33 andere scholieren 4 en 5 vwo en 4 havo. Van Amsterdam naar IJmuiden, via Tenerife, de Kaapverdische Eilanden, naar de ­Caraïben.

Geen vakantie, echt niet, maar zes maanden aardrijkskunde, wiskunde en Engels, terwijl je ook om de acht uur wacht staat, leert zeilen, koken, dek schrobben, wc's schoonmaken en met tientallen mensen op een paar vierkante meter leven.

School at Sea bestaat zeven jaar. Opgericht door Monique Touw (ze had de naam al mee), die telkens dacht: er ontbreekt iets op school. Zelf kwam ze er pas achter waar ze echt goed in was toen ze na haar studie ging zeilen op een tallship.

Na maanden op de oceaan ontdekte ze dat ze wel degelijk verantwoordelijkheid durfde te nemen, kon leidinggeven. "Het onderwijs is alleen maar gericht op kennis, niet op persoonlijke ontwikkeling."

Zelf plannen
Daarom begon ze School at Sea. Met vallen en opstaan, want de leerplichtwet beschrijft dat een school muren en een adres moet hebben. En daar voldoet dit stalen schip met kombuis, hutten, machinekamer en salon niet aan.

Toch lukt het elk jaar om middelbareschoolleerlingen toestemming te ­laten krijgen van school. De leerlingen moeten er goed voor staan, anders mag het niet. Grote pakketten schoolboeken gaan mee op reis. Naast een scheepsarts, nautische bemanning en de kapitein varen vier ­docenten mee. Maar het meeste werk moeten de scholieren zelf plannen. Toetsen gaan mee in een kluis en worden naar school teruggestuurd om te worden nagekeken.

Pascal Tak (31) is onderwijscoördinator op het schip. Hij geeft geschiedenis en aardrijkskunde. "Aardrijkskunde doen we uit boeken, maar ook in de vorm van veldwerk op Tenerife."

Onbereikbaar
Grootste struikelblok om mee te gaan is het prijskaartje: ruim 22.000 euro kost de reis. Daar komen nog 2000 euro aan extra kosten bij. Onbereikbaar lijkt het. Maar volgens Touw is dat niet zo. Deel van het concept is dat scholieren zelf het geld bij elkaar vinden door sponsors te werven.

Daar worden ze in begeleid en krijgen ze maanden de tijd voor. De meesten lukt het om ongeveer de helft te verdienen en te werven, de rest wordt bijgepast door ouders. "Maar voor wie het bedrag echt niet haalt en geen ouders heeft om de rest te betalen, weten we altijd wel een sponsor te vinden," zegt Touw.

Het zeker niet alleen maar leuk: 'Ruzies, heimwee, doodmoe zijn'Beeld Rink Hof

Zo worden de scholieren nog voor de Atlantische oversteek zelfredzaam, is de gedachte. Want wie weekend aan weekend met een zelfgemaakte chipsautomaat op festivals staat om geld bij elkaar te sprokkelen, of tientallen ­bedrijven moet afbellen om sponsoring los te krijgen, leert meer dan in een paar maanden lesboeken afwerken op school.

De juiste motivatie
Aan de mast hangen vlaggen van gulle bedrijven die de zeevaartdroom van deze kinderen wel zien zitten. Verwende kinderen hebben ze bij School at Sea zelfs liever niet mee. "Met kinderen van hockeyouders die het wel geinig lijkt als hun kind een paar maandjes lekker gaat zeilen, hebben we meestal de grootste problemen," zegt leraar Tak. "Je moet de juiste motivatie hebben, en tegen hiërarchie kunnen. Je krijgt hier veel vrijheid, maar je moet ook een hoop verantwoordelijkheid aankunnen."

De leerlingen mogen zelf bepalen wanneer ze naar bed gaan, als ze maar om 8 uur aan het ontbijt staan. Moeten ze wacht staan van 5 tot 9 uur 's ochtends, dan horen ze zelf uit bed te komen. "Je moet elkaar blind kunnen vertrouwen, anders red je het niet op zee," zegt Tak. Gemiddeld halen drie van de dertig leerlingen hun jaar niet. "Dat is niet anders op een gewone school."

De jongens en meisjes op de Thalassa, die op het punt staat te vertrekken van de NDSM-werf, helpen mee op het dek: een legt een behendige knoop, een ander vouwt een ­visnet, een derde klimt zonder problemen op de stuurhut, een ander kruipt in de machinekamer.

Rijst, bonen en brood
"Ik weet hoe je moet brassen," legt Caya van Rossum (15) trots uit aan een vriendin die haar komt uitzwaaien. Die vriendin is niet ­onder de indruk en zou zelf nooit meegaan. "Een keer in de twee dagen drie minuten douchen? Dacht het niet."

Maaltijd aan boord. De leerlingen bakken zelf brood en helpen de kok. Gaandeweg wordt het eten schaarserBeeld Rink Hof

Het zijn pubers, dus de eerste liefdes zijn al ontstaan na een week voorbereiding voor het echte vertrek. Maar helemaal alleen mogen ze nooit zijn. "We willen niet met meer mensen terugkomen dan we vertrokken," aldus Tak. Ze liggen daarom braaf in eigen hutten, jongens stuurboord, meisjes bakboord, al zit er slechts een halve meter tussen de deuren tot de slaapvertrekken.

Aan boord wordt elke millimeter volgestouwd met etenswaar: 50 kilo havermout, 250 kilo tarwemeel, manden appels, een vriezer vol ingevroren groenten. De leerlingen bakken brood, helpen de kok in de kleine kombuis. Gaandeweg wordt het eten schaarser. Halverwege de oceaan wordt het vooral rijst, bonen, brood als avondeten.

Zeeziek
Maar dan gloort het Caribisch gebied en kan de voorraad worden aangevuld. Grappig detail: de jongens komen na zes maanden graatmager terug, de meisjes een paar kilo's zwaarder. Waarom? Een toekomstige School at Sea-scholier gaat er binnenkort onderzoek naar doen.

Voor Bo Bakker (18) en Maartje Schinkel (17) is het halfjaar School at Sea dat ze twee jaar geleden meemaakten nog altijd het hoogtepunt van hun leven. Ze varen een stukje op met de nieuwe leerlingen en mijmeren over hun tijd op zee. Bakker was een halfjaar zeeziek. Groen zag hij bijna, terwijl hij uren aan dek was en over de reling kotste. Van schoolwerk kwam niet zoveel.

Driemaster Thalassa, op de dag van vertrek uit AmsterdamBeeld Rink Hof

"Er stond een emmer naast mijn wiskundeboek, ik heb er weinig van opgestoken." Hij haalde zijn jaar niet, maar dat kon hem niet schelen. Zelfs hij heeft goede herinneringen aan de reis. "Oh, toen je tijdens die storm steeds onder water verdween op de voorplecht!" haalt Maartje herinneringen op.

Kerst op Curaçao
Op de laatste vrijdag van de herfstvakantie vertrekt het schip met de nieuwe lichting vanaf de NDSM-werf naar de zeesluizen in IJmuiden. Op de kade staan moeders en oma's te huilen, en ook een paar scholieren krijgen het even te kwaad. Voor ouders is de stap best groot om hun vijftienjarige los te laten. Toch zijn de meeste ouders vooral jaloers.

"Ik had dit zelf wel gewild," zegt Pien Bakker, de moeder van Bo. Evert Janssen, de vader van de springerige Merijn (15), bracht zijn dochter zelf op het idee. "Het leek me wel iets voor haar, en ik had graag mee gewild." De familie Janssen vreest voor de leegte die er straks is als Merijn op zee is. "Het wordt erg stil." Voor de zekerheid hebben ze al Sinterklaas gevierd.

Afzien is het zeker ook tijdens de zes maanden. Want hoewel de leerlingen een week bij indianen in Panama en bij de rastafari's op Dominica logeren, zelf reizen mogen organiseren door Costa Rica en kerst vieren op Curaçao, is het zeker niet alleen maar leuk. "Ruzies, heimwee, doodmoe zijn," somt Maartje op.

Op de terugweg zeilen de leerlingen zo goed als zelfstandig. Maar wat echt het moeilijkste is, weet Maartje, maar zegt ook Monique Touw, is terugkomen. Maartje zucht. "Het is zo lastig uit te leggen hoe fantastisch het was." Veelzeggend is dat ze geen psychologie meer wil studeren. Ze heeft iets heel anders op het oog: de opleiding tot maritiem officier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden