Plus

40 jaar metro: 'Zonder zou Amsterdam zijn vastgelopen'

De Amsterdamse metro bestaat veertig jaar. Hoewel de aanleg veel voeten in de aarde had, stijgt de waardering voor het vervoermiddel langzaam maar zeker.

De metro in de Bijlmermeer in 1977 Beeld Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad

De mensen achter de Noord/Zuidlijn zullen af en toe begerig kijken naar het oude metrolijntje tussen CS en Zuidoost. Want ook die lijn kwam er niet zonder slag of stoot. Maar nu die inmiddels veertig jaar aanwezig is in de stad, kan niemand zich meer voorstellen dat ie er níet zou zijn.

Weinig mensen die zich nog druk maken over de zeer complexe ontstaansgeschiedenis van Amsterdams eerste metrolijn. Zij van de Noord/Zuidlijn mogen willen dat het met hun lijn met de tijd ook zo zal gaan.

Langdurig gedoe, dat is eigenlijk de overeenkomst tussen beide lijnen, maar daarmee houden de gelijkenissen wel zo'n beetje op. Want over de Oostlijn is letterlijk gevochten in de jaren zeventig.

De Nieuwmarktrellen in het voorjaar van 1975 draaiden, in elk geval in aanleiding, om de aanleg van de metro, waarvoor hele huizenblokken moesten worden gesloopt, ­zo was de bedoeling. Er werd geprotesteerd en ­gevochten en er werd zelfs een bomaanslag verijdeld.

Het kon allemaal niet voorkomen dat de metro er kwam. Aanvankelijk werd er niet vanaf Amsterdam CS naar de eindstations Gaasperplas en Holendrecht gereden, vanaf station Weesperplein: het eerste stukje was in die eerste twee jaar nog niet gereed.

Pure noodzaak
Hij rijdt dus, al veertig jaar en twee dagen na die eerste rit op 14 oktober 1977. Wat ooit begon als 'twee lijntjes', zegt Jan Wessemius, die ook toen al bij het GVB werkte, heeft zich in de loop der jaren ontwikkeld als een metrosysteem dat zich kan meten met 'heel veel andere steden in de wereld'.

Om in bedrijfsjargon te spreken: het lijnennet heeft een 'metromorfose' ondergaan. En voor de stad was de aanleg van een metrolijn pure noodzaak, zegt hij. "Als de metro er niet was geweest, zou de stad helemaal zijn vastgelopen."

En toch is de geschiedenis van de Amsterdamse metro niet alleen maar een juichverhaal. Die eerste jaren, ook al niet de beste jaren van de Bijlmer, werden die eerste metro's bijna no-go-areas waarbij de ramen vaak waren volgespoten met graffiti.

Er werd volop gerookt en de voorste en de achterste zitplaatsen van de rijtuigen dienden als vaste pleisterplaatsen van drugsverslaafden die er in alle openheid heroïne gebruikten.

8,5

In 2016 telde het GVB bijna 400 miljoen reizigerskilometers voor de metro, een groei van 8,5 procent in vergelijking met het jaar ervoor.

Metroproefrit in de Bijlmermeer in juni 1975 Beeld Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad

En ook de afgelopen jaren verliepen niet rimpelloos voor die eerste metrolijnen. De renovatie van de inmiddels behoorlijk versleten Oostlijn houdt politici en ambtenaren in de Stopera al jaren bezig.

De modernisering van de Oostlijntunnel tussen CS en het Amstelstation en de tussengelegen metrostations had eigenlijk in 2009 al klaar moeten zijn. Inmiddels is 2018 de opleverdatum en zijn de kosten meer dan verdubbeld, van 171,5 miljoen tot 360,1 miljoen euro.

Dieptepunt was de nutteloze zomersluiting van de metrotunnel in 2010, toen de metro vijf weken uit de roulatie werd genomen, maar er geen werkzaamheden konden plaatsvinden.

Grote massa's vervoeren
En toch: de metro is niet meer weg te denken uit de stad, de plannen voor meer lijnen en het doortrekken van bestaande trajecten, lijken steeds concreter te worden. En de metro is ook het vervoermiddel dat de grote massa's vervoert.

Afgelopen jaar telde het GVB bijna 400 miljoen reizigerskilometers voor de metro, een groei van 8,5 procent in vergelijking met het jaar ervoor. Daarmee laat de metro de tram (317 miljoen kilometer) en de bus (189 miljoen) ver achter zich.

En dan rijdt de Noord/Zuidlijn nog niet eens. Als er straks, in de zomer van volgend jaar, gewied gaat worden in het tramlijnennet en het streekvervoer grote hoeveelheden reizigers gaat afzetten bij het beginpunt van de nieuwe metro, dan is Amsterdam na ruim veertig jaar definitief veranderd in een metrostad.

Metrospoor elders

Amsterdam mag dan hoe langer hoe meer een echte metrostad worden, afgezet tegen metropolen elders in de wereld telt de stad nog nauwelijks mee. Maar liefst 76 steden in de wereld hebben meer kilometers metrospoor dan Amsterdam, dat op dit moment aan 42,5 kilometer komt. Seoel is koploper met 755 kilometer, gevolgd door Sjanghai (588), Peking (465), Londen (402) en New York (368).

Steden die wat inwonersaantallen betreft meer lijken op Amsterdam doen het vaak ook veel beter. Boston telt 102 kilometer metrospoor, Newcastle 78 en zelfs Rotterdam komt hoger uit: 78 kilometer. De stad met het kleinste metrosysteem is Catania op Sicilië: 3,8 kilometer spoor, langs zes stations.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden