Plus

24 uursopvang asielzoekers is geen eindstation

Na jaren gebakkelei opent Amsterdam een 24 uursopvang voor 'uitgeprocedeerde' asielzoekers. Ze worden intensief begeleid bij het nadenken over hun toekomst - naar Gronings voorbeeld.

In Groningen worden 300 asielzoekers opgevangen in een voormalig hotel en op een slaapboot. Ze krijgen 30 euro per week om boodschappen te doen Beeld Rink Hof

Het is even na half drie 's middags als John van Tilborg het terrein van het voormalige Formule 1-hotel op een industrieterrein aan de oostkant van Groningen op loopt.

Hij wordt hartelijk begroet door een groepje asielzoekers dat buiten voor de deur in de zon zit. Een kale man staat op om Van Tilborg te omhelzen. "My brother," zegt hij, wijzend op het kale hoofd van Van Tilborg. Er wordt gelachen, de sfeer is goed.

Van Tilborg heeft wel een verklaring voor de goede sfeer. In de ruimte meteen na de ingang van het voormalige hotel, dat sinds 2015 dienstdoet als 24 uursopvang voor asielzoekers, zijn vier medewerkers druk bezig de envelopjes met het wekelijkse leefgeld klaar te maken. Dertig euro per persoon. Het is het hoogtepunt van de week voor veel bewoners. Ze kunnen er hun eigen boodschappen van kopen.'

Geruzied
Van Tilborg is 25 jaar directeur van stichting Inlia, een netwerkorganisatie van en voor geloofsgemeenschappen die asielzoekers en vluchtelingen in nood helpen. In Groningen is Inlia in opdracht van de gemeente verantwoordelijk voor de 24 uursopvang van meer dan 300 asielzoekers voor wie de staat geen opvang regelt.

Omdat ze zijn uitgeprocedeerd maar niet terug kunnen of willen naar het land van herkomst, maar ook omdat ze door fouten in de procedure onterecht als illegaal zijn bestempeld.

Beeld Rink Hof

Inlia heeft naast het voormalige hotel, waar 115 bedden zijn, nog een opvanglocatie, op een iets verderop gelegen slaapboot met 112 bedden. Voor de meest kwetsbare asielzoekers, die ­bijvoorbeeld om medische redenen niet met meerdere mensen op een kamer kunnen slapen, zijn nog tien appartementen in het centrum van de stad beschikbaar. De kosten, zo'n 4 miljoen euro per jaar, worden opgebracht door de gemeente.

Groningen slaagt met deze 24 uursopvang in iets waar in Amsterdam bijna vijf jaar, sinds het ontstaan van asielzoekerscollectief We Are ­Here, over is geruzied. Linkse partijen hebben in de gemeenteraad jaren gepleit voor een 24 uursopvang, rechtse partijen en burgemeester Eberhard van der Laan waren er faliekant op tegen, vooral vanwege de aanzuigende werking die het volgens hen zou hebben.

Schoonmaakrooster
Met het nieuwe college komt nu een einde aan dat gebakkelei. Amsterdam opent - of Den Haag het wil of niet (zie kader) - een 24 uursopvang naar Gronings voorbeeld. Het is nog niet duidelijk wanneer de opvang precies opengaat, maar de intentie is dat dat zo snel mogelijk gebeurt.

Beeld Rink Hof

De opvang in Groningen is sober. Gasten delen er een kamer met minimaal één, maar soms twee of drie anderen. Van de 30 euro die ze wekelijks krijgen, moeten ze zelf boodschappen doen en eten koken. De filosofie daarachter is dat mensen zo weer de verantwoordelijkheid en regie over hun eigen leven krijgen, en zo weer met één been in de maatschappij staan.

Er wordt ook gewerkt met een schoonmaakrooster. Houden de gasten zich daar niet aan, dan worden ze gekort op het leefgeld. Niet als straf, maar om duidelijk te maken dat het geld kost om anderen in te zetten voor het werk dat je eigenlijk zelf had kunnen doen.

Op straat zwerven
In Groningen worden ook asielzoekers met ­bijvoorbeeld een strafblad of een inreisverbod opgevangen. Volgens Van Tilborg is dat beter dan het alternatief: mensen zonder toezicht en medicatie op straat laten zwerven. "Dan vormen ze een groter gevaar voor de samenleving dan wanneer wij ze hier opvangen. Ik zie liever mijn collega's mensen alert en attent bege­leiden, dan dat ik ze 's avonds laat naar huis laat fietsen, wetende dat er een potentieel gevaarlijk iemand op straat zwerft."

Als het Groningse voorbeeld echt wordt gevolgd, hoeft Amsterdam niet te vrezen voor een aanzuigende werking op asielzoekers uit andere steden, zegt Van Tilborg. "Als iemand zich bij ons aanmeldt, kijken wij altijd of die persoon regiobinding heeft. De beslissing die we maken laten we toetsen door de IND. Als blijkt dat iemand elders al is opgevangen, verwijzen we ze daarnaartoe. Dat was bij zes mensen die zich hebben aan­gemeld het geval, minder dan een half procent."

Dossiers herzien
Van Tilborg benadrukt dat de 24 uursopvang geen eindstation is. "Mensen mogen alleen blijven als er een realistisch perspectief is op een verblijfsvergunning of op veilige hervestiging. Onze juristen praten uitgebreid met iedereen die zich aanmeldt om te beoordelen of ze zelf een reëel beeld hebben van hun perspectieven. Als we denken dat er kans is op een verblijfsvergunning, gaan we ze daarin ondersteunen. Als we denken dat het kansloos is, gaan we ze daarvan proberen te overtuigen."

Inlia liet de afgelopen jaren 52 dossiers herzien waarbij een asielaanvraag werd afgewezen omdat werd getwijfeld aan de identiteit. Bij 36 mensen lukte het alsnog om de identiteit vast te stellen, ruim twee derde dus. Van Tilborg: "Daarom moeten we stoppen met deze groep standaard als illegalen of uitgeprocedeerden te bestempelen, dat zijn ze lang niet altijd."

Officieus paspoort
Inlia heeft in Groningen een identificatiesysteem ontwikkeld voor de asielzoekers die in de 24 uursopvang wonen. Iedere bewoner krijgt een officieus paspoort, gemaakt van fraudebestendig linnen, dat door de politie en andere instanties in Groningen wordt erkend. Volgens John van Tilborg van Inlia is het systeem heel belangrijk.

"We voorkomen daar­mee dat de mensen worden opgepakt en in de cel belanden omdat ze zich niet kunnen identificeren. Voor instanties scheelt het ook werk. Als iemand zonder papieren wordt opgepakt, zijn er al snel acht tot tien mensen mee bezig. Aan de asielzoekers laten we zien dat we ze vertrouwen. Voor sommigen is het van levensbelang. Ze voelen zich veilig."

Gesteggel
Amsterdam, onder leiding van de nieuwe coalitiepartijen GroenLinks, D66, PvdA en SP, wil zo snel mogelijk een 24 uurs­opvanglocatie naar Gronings model openen, met 500 plekken. In de Tweede Kamer is veel weerstand tegen dit plan, vooral van rechtse partijen. Zij dreigen de Amsterdamse besluiten te laten vernietigen door de Kroon.

Maar ondertussen werkt staatssecretaris Mark Harbers van Justitie en Veiligheid óók aan een vorm van 24 uursopvang. Dit is zo afgesproken in het regeerakkoord. Harbers zei onlangs dat nog onduidelijk is waar en wanneer die acht locaties voor de opvang van ongedocumenteerden worden geopend.

De Groningse wethouder Ton Schroor (Asielzaken) roept Den Haag op om op te houden met vechten. "We zijn hetzelfde probleem aan het oplossen. Als we dat samen doen, is de kans op succes groter."

In Amsterdam houdt men er rekening mee dat de 'landelijke voorziening vreemdelingen' uiteindelijk wordt samengevoegd met de reeds bestaande 24 uurslocaties, zoals in Groningen en later ook in Amsterdam. Ook Utrecht, Arnhem en Nijmegen hebben opvang naar Gronings voorbeeld.

De opening van een 24 uurslocatie in Amsterdam hing al maanden in de lucht, ambtenaren zijn al ver met de vorderingen, bleek onlangs tijdens een rechtszaak. Volgens Schroor is het van belang dat gemeentes opvang uitbesteden aan onafhankelijke instellingen. "Als gemeente ben je niet gespecialiseerd. Het gaat vaak om getraumatiseerde mensen, of verslaafden. Je moet weten hoe met de doelgroep om te gaan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden