PlusJaaroverzicht

2016: Het jaar waarin de woede en de waanzin regeerden

Oorlogen gingen onverminderd door en de kiezer stak zijn middelvinger op. Gaat 2016 de boeken in als het jaar waarin we de verkeerde afslag namen?

Obama pleitte in januari voor een strenge wapenwetBeeld Reuters

Het is een foto die regelmatig voorbijkomt op sociale media: drie meisjes in korte rokjes die vrolijk over een boulevard flaneren, met als bijschrift 'Kabul, 1977'.

Ook populair: een ansichtkaart van een fraai uitgelichte nachtbazaar. 'Aleppo, 2011'. De onderliggende boodschap is duidelijk: vrijheid kan zomaar omslaan in repressie, vrede is niet vanzelfsprekend. Ook een stadsgezicht dat op de Werelderfgoedlijst staat, kan binnen een paar jaar aan gruzelementen zijn geschoten.

Zullen we over een jaar of twintig terugkijken op 2016 als het jaar waarin een perfect storm opstak die zou uitgroeien tot een allesverwoestende cycloon van extremisme die elke vorm van gematigdheid zou verpulveren? Het jaar dat de wereldwijde kladderadatsch inleidde?

Brexit
Plaatsen de Facebookers van 2036 een foto van Barack Obama die in tranen aankondigt het wapenbezit aan banden te willen leggen, met als onderschrift 'Washington DC, 2016', en begrijpt iedereen dan direct dat dit de laatste stuiptrekking was van het oude Amerika voordat het werd overgedragen aan de schreeuwlelijken en de patjepeeërs?

Twittert men over twintig jaar een afbeelding van imam Ludovic-Mohamed Zahed die tijdens Gay Pride op een boot staat naast een man met een keppeltje op? 'Amsterdam, 2016', als iconisch beeld van een tijd waarin in ieder geval de schijn nog werd opgehouden dat verschillende bevolkingsgroepen samen konden leven.

Historici weten dat je pas na een paar decennia de impact van gebeurtenissen kunt bepalen. Het valt dus nog niet met zekerheid te zeggen hoe 2016 de annalen in zal gaan, maar het lijkt niet overdreven om vooruitlopend op het finale geschiedkundige oordeel te stellen dat 2016 het jaar van de woede en de waanzin was.

2016

Het jaar van: Donald Trump, Brexit, het ­Oekraïnereferendum en de Roetveegpiet.

Op een ochtend werden we wakker met het nieuws dat de Britten de EU gingen verlaten. We bleven een nacht op en zagen hoe een leugenachtige narcist de machtigste man van de Verenigde Staten werd. En op een vrijdagavond volgden we vanaf de bank hoe in Turkije een coup werd verijdeld door een president die het volk toesprak via Facetime.

'Is this the real life, is this just fantasy?': niet voor niets loste Bohemian rhapsody van Queen dit jaar John Lennons Imagine af als nummer 1 in de Top 2000 aller tijden.

Hoe cynisch het ook moge klinken, het geweld en de ellende kwamen nog het bekendst voor. Er waren natuurrampen die duizenden leven eisten. Er vonden bloederige aanslagen plaats, in Berlijn, in Brussel, in Nice, in Istanboel, in Orlando. En de burgeroorlogen in Syrië, Libië en Irak duurden onverminderd voort.

Maar de volkswoede in het Westen richtte zich niet slechts op moordlustige geloofsgekken of immorele oorlogsleiders, maar keerde zich naar binnen. Het waren de politiek correcte elite, de weg-met-ons-cultuurrelativisten en de linkse en bevooroordeelde media waarmee afge­rekend moest worden. En afgerekend werd er. In 2016 beet de boze burger furieus van zich af.

Roetveegpiet
De woede leek soms ongericht en de scheidslijnen waren diffuus. Nee, het was niet alleen de onderklasse die zich roerde en het ongenoegen bleek niet enkel voorbehouden aan de woedende witte man.

Zelfbewuste Amerikaanse vrouwen waren bereid om hun stem uit te brengen op een pussy grabber en in Nederland tapten miskende Denk-drammers uit hetzelfde vaatje als de PVV-schreeuwers.

Wat klonk, was het ­verontwaardigde geschreeuw van een groep die zich jarenlang niet gehoord had gevoeld en die met een harde vuistslag zijn plek aan tafel opeiste. Of beter nog: met één haal de tafel schoonveegde. Nu zijn wij aan de beurt.

De middelvinger die de kiezer in 2016 opstak, was een afrekening met een compleet systeem. Een systeem dat de meesten weliswaar een ongekend hoog niveau van welvaart had gebracht, maar dat ook uitsloot. Dit systeem had een kaste van zichzelf feliciterende geprivilegieerde gutmenschen voortgebracht die hun progressieve wereldbeeld door de strot van de samenleving wilden duwen.

De Roetveegpiet, de gender­neutrale wc, het laatdunkende gegniffel over ieder­een die zich zorgen maakt over de veranderingen in zijn land en die niet met een pan soep bij het azc klaarstaat om de vluchtelingen welkom te heten: het was genoeg geweest.

Donald Trump vlak na de verkiezingenBeeld ANP

De mondiale kiezersrevolte maakte schoon schip, en dat ging niet altijd langs de lijnen van redelijkheid. Nederlandse kiezers zeiden nee tegen een verdrag dat niemand had gelezen, Britse kiezers keerden zich na een leugenachtige campagne en een politieke moord af van Brussel en in Italië werd nog maar eens een ­regering ten val gebracht.

Maar niets overtrof de absurditeit van de Amerikaanse verkiezingen. Donald Trump schoffeerde alles en iedereen, was in staat binnen één zin drie leugens te verkondigen en toonde zich in alles de ongeschiktste president ooit. Zijn nachtelijke Twittertirades gaven een beangstigend ­inkijkje in zijn psyche: ijdel, rancuneus en hyperagressief, maar vooral totaal onberekenbaar.

De man die straks de nucleaire codes van de grootste wereldmacht op aarde beheert, is als een kleuter met een pistool: ja, het kan ook goed aflopen, maar het is toch vooral doodeng.

Ten tijde van de financiële en economische crisis van een paar jaar terug werd vaak verwezen naar de Grote Depressie. 'Dit is nog erger dan in 1929,' klonk het dan dreigend, waarbij de goede verstaander wel moest begrijpen wat nog zou volgen. Een impliciete godwin, de wet die stelt dat iedere online discussie uitmondt in een vergelijking met Hitler.

Rampjaar
We zijn een paar jaar verder en het taboe op ­verwijzingen naar de Tweede Wereldoorlog is verdwenen. Niemand beweert dat de treinen binnenkort weer richting het Oosten gaan ­rijden, maar de vergelijking tussen 2016 en 1933 lijkt toch ook weer niet zo heel ver gezocht.

De haat tegen de alles wat van buiten komt, de hang naar een sterke leider, de verdachtmakingen van rechters en de vrije pers en de oorlogstaal die zowel door Trump en consorten als door extreemrechtse leiders in Europa wordt gebezigd, lijken in alles op de jaren dertig. Tel daar de dreiging van religieus fundamentalisme bij op, zie de expansiedrift van Poetin, kijk hoe Turkije steeds verder afglijdt richting een totalitaire staat en er is weinig reden om optimistisch te zijn over de nabije toekomst.

Hoe kijken we over twintig jaar terug op 2016? Als het rampjaar waarin de wereld de afslag koos richting afgrond? Het annus horribilis dat in de geschiedenisboekjes wordt aangeduid als het officiële begin van het einde?

Misschien valt het allemaal mee en hebben we het in 2036 over het afgelopen jaar zoals we nu praten over de millenniumbug: vooraf leek het heel afschuwelijk te worden, maar uiteindelijk liep het met een sisser af. "Gut ja, 2016, wat maakten we ons toen onnodig zorgen. Volgens mij waren we met z'n allen de weg een beetje kwijt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden